Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 56415

Wyrok
Sądu Antymonopolowego
z dnia 2 kwietnia 2001 r.
XVII Ama 12/01

UZASADNIENIE

Sentencja

Sąd Okręgowy w Warszawie - Sąd Antymonopolowy po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2001 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy z powództwa

1. U. Telewizji Kablowej Spółki z o.o. w W.

2. Stowarzyszenie Odbiorców Telewizji Kablowej i Lokatorów "U." przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów

o przeciwdziałanie praktykom monopolistycznym

1. zmienia się Decyzję nr (...) Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 19.01.2000 r. w ten sposób że:

a) pkt III otrzymuje brzmienie: "Na podstawie art. 8 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów po rozpoznaniu sprawy wszczętej na wniosek Stowarzyszenia Odbiorców Telewizji Kablowej i Lokatorów "U." w G. przeciwko U. Telewizji Kablowej Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Warszawie (dawniej Polskiej Telewizji Kablowej "O." Sp. z o.o. w Katowicach" nie stwierdza się praktyki monopolistycznej polegającej na manipulowaniu zestawami programowymi w celu zmuszenia abonentów do kupowania pakietu droższego,

b) pkt IV otrzymuje brzmienie: "Na podstawie art. 8 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 8 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów po rozpoznaniu sprawy wszczętej na wniosek Stowarzyszenia Odbiorców Telewizji Kablowej i Lokatorów "U." w G. przeciwko U. Telewizji Kablowej Spółka z o.o. w W. (dawniej Polskiej Telewizji Kablowej "O." Sp. z o.o. w K.)" nie stwierdza się stosowania praktyki monopolistycznej polegającej na stwarzaniu konsumentom uciążliwych warunków dochodzenia swoich praw poprzez nie przyjmowanie przez Biuro Obsługi Abonenta w G. petycji, skarg i wniosków oraz nie odpowiadanie na listy abonentów,

c) pkt V otrzymuje brzmienie: "Na podstawie art. 104 i art. 14 ust. 1 i 2 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów nakłada się na U. Telewizje Kablową Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w W. karę pieniężną w wysokości 20.000 zł (dwadzieścia tysięcy) płatna do Budżetu Państwa.

2. oddala odwołanie U. Telewizji Kablowej Sp. z o.o. w pozostałej części.

3. oddala odwołanie Stowarzyszenia Odbiorców Telewizji Kablowej i Lokatorów "U." w całości.

4. koszty postępowania między U. Telewizja Kablowa Sp. z o.o. a Skarbem Państwa Prezesem Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wzajemnie znosi.

5. zasądza od Stowarzyszenia Odbiorców Telewizji Kablowej i Lokatorów "U." w G. na rzecz:

a) U. Telewizji Kablowej Sp. z o.o. w Warszawie kwotę 900 zł (dziewięćset) tytułem kosztów zastępstwa procesowego

b) Skarbu Państwa Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów kwotę 900 zł (dziewięćset) tytułem zwrotu zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją nr (...) z dnia 19.01.2000 r. pozwany Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów działając na wniosek powoda 2 Stowarzyszenia Odbiorców Telewizji Kablowej i Lokatorów "U." z siedzibą w G. odmówił stwierdzenia stosowania przez powoda 1 - Polską Telewizję Kablową "O." Sp. z o.o. z siedzibą w K. praktyki monopolistycznej polegającej na wprowadzaniu dodatkowych grup programowych lub programów z jednoczesnym podnoszeniem cen bez względu na stanowisko abonentów w tej sprawie.

Równocześnie tą sama decyzją nakazał powodowi 1 zaniechać stosowania praktyk monopolistycznych polegających na:

- likwidowaniu pakietu MIDI,

- na manipulowaniu zestawami programowymi w celu zmuszenia abonentów do kupowania pakietu najdroższego.

- stwarzaniu konsumentom uciążliwych warunków dochodzenia swoich praw poprzez nie przyjmowanie przez Biuro Obsługi Abonenta w G. petycji, skargi wniosków oraz nie odpowiadanie na listy abonentów.

Ponadto pozwany nałożył na Polską Telewizję Kablową "O." Sp. z o.o. karę pieniężną w wysokości. 50.000 zł płatną do Budżetu Państwa.

Swoją Decyzję pozwany oparł na ustaleniach, że rynkiem produktowym w sprawie jest rynek usług telewizji kablowej, gdyż z uwagi na stosunkowo niski koszt dostępu do telewizji kablowej, w porównaniu z kosztem dostępu do telewizji cyfrowej, czy zakupu i montażu zestawu indywidualnego odbioru telewizji satelitarnej, dla odbiorców programów telewizyjnych ich przekaz za pośrednictwem systemu kablowego nie ma substytutu w postaci ich odbioru za pośrednictwem telewizji cyfrowej lub anten satelitarnych. Rynkiem geograficznym są zasoby mieszkaniowe Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko Własnościowej w G.

Na rynku tym powód 1 posiada pozycję dominującą. Bieżącą obsługą klientów zajmuje się Biuro Obsługi Abonenta w G. Koordynacja obsługi abonentów w Biurze leży w zakresie działalności Oddziału Spółki z siedzibą w Bydgoszczy. Biuro Obsługi Abonenta powinno między innymi, co wynika z Rozdziału VI Regulaminu Świadczenia Usług TK "G." regulującego tryb reklamacji i zgłoszeń (Karta nr 46 akt adm.), przyjmować skargi (reklamacje) abonentów dotyczące usług świadczonych przez operatora. W praktyce jednak Biuro nie przyjmowało wszystkich skarg abonentów, odmawiając przyjmowania skarg dotyczących likwidacji pakietu pośredniego MIDI, wprowadzania nowych programów do oferty i podwyższenia opłaty abonamentowej, odsyłając kwestionujących powyższe zmiany abonentów do Oddziałów w Bydgoszczy, Gdańsku lub Katowicach, zaś na złożone skargi abonenci nie otrzymywali odpowiedzi. Biuro w G. przyjmowało natomiast skargi abonentów dotyczące zakłóceń w odbiorze programów. Bez odpowiedzi zawierających stosowne wyjaśnienia pozostawały także skargi abonentów kwestionujących wysokość naliczanej im opłaty abonamentowej .

W ocenie pozwanego postępowanie takie stanowi uciążliwość w dochodzeniu praw konsumentów i stanowi praktykę monopolistyczną wskazaną w art. 5 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 24.02.1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów (tj. Dz. U. z 1999 r., Nr 52, poz. 547 z póz. zm.)

Telewizja Kablowa "G." Sp. z o.o. (poprzednik prawny powoda 1) w Porozumieniu o wzajemnych zobowiązaniach z dnia 08.07.1993 r. zawartym ze Spółdzielnią Mieszkaniową Lokatorsko- Własnościową z siedzibą w G. zagwarantowała rozprowadzanie programów w trzech grupach (pakietach) o zróżnicowanej zawartości i cenie abonamentu (pakiety MINI, MIDI i BASIC).

Pakiet MINI obejmuje 7 programów, pakiet MIDI - 34 programy, pakiet BASIC - 48 programów .

Po dniu 10.03.1999r. wprowadzono kilka nowych programów. Należą do nich: Animal Planete, Wizja Le Cinema, E! Entertainment, Eurosport w polskiej wersji językowej - zamiast wersji angielskiej, Euronews - zamiast Fashion TV . Programy te pochodzą z platformy cyfrowej Wizja TV i zostały wprowadzone w ramach pakietu BASIC.

Na dzień 31.03.1999 r. z poszczególnych pakietów programowych korzystało :

Uzasadnienie prawne

Sąd Antymonopolowy zważył co następuje:

Okoliczności faktyczne ustalone w Decyzji pozwanego nie są kwestionowane przez żadnego z odwołujących się. Zarzucany przez powoda 1 brak postanowień dowodowych (nawet gdyby zarzut ten uznać za zasadny) pozostaje zatem bez wpływu na przeprowadzone postępowania. Podkreślić jednak należy, że postępowanie przed organem antymonopolowym jest postępowaniem administracyjnym, a zatem w zakresie przeprowadzania dowodów mają zastosowanie przede wszystkim przepisy rozdziału 4 k.p.a. Przepis art. 236 k.p.c. ma zastosowanie z mocy art. 21 ust. 4 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów jedynie "odpowiednio", a więc z uwzględnieniem różnic między postępowaniem sądowym i administracyjnym.

Nie stanowi również okoliczności istotnej dla rozstrzygnięcia okoliczność na jakim obszarze powód 1 prowadzi działalność.

Dla wyodrębnienia rynku relewantnego nie ma znaczenia prowadzenie działalności przez przedsiębiorcę na innych rynkach geograficznych lub produktowych. W przypadku określenia rynku geograficznego ma bowiem znaczenie określenie obszaru geograficznego o jednakowych warunkach konkurencji.

Powód 1 ma wprawdzie rację, że pozwany pominął oferty operatorów świadczących usługi w systemie cyfrowej telewizji satelitarnej "Wizja TV" i "Cyfra+". Produktem jest bowiem usługa polegająca na umożliwieniu abonentowi odbioru programów telewizyjnych. Sam nośnik (transmisja drogą satelitarną, kablową lub z nadajników naziemnych) nie ma dla konsumenta żadnego znaczenia. Substytutem pakietów programowych dostarczanych drogą kablową mogą być zatem zarówno programy drogą satelitarną jak i z odbiorników naziemnych o ile odpowiadają one sobie rodzajem oferty.

Przykładowo zatem, jeżeli pakiet programowy dostarczany drogą kablową obejmuje jedynie programy dostępne drogą odbioru ze stacji naziemnych to można mówić o pełnej substytutywności obydwu produktów. Analogicznie będzie w przypadku gdy oferta programowa pakietu kablowego będzie się pokrywać z konkretnym pakietem programowym np. "Wizji TV". Ewentualne techniczne ograniczenia w zakresie możliwości odbioru w określonej formie może jedynie wpływać na ustalenie geograficznego zasięgu rynku relewantnego.

Należy jednak podkreślić, że trafność powyższego zarzutu nie ma wpływu na treść decyzji. Powód 1 nie twierdzi bowiem, że nie posiada on udziału w rynku w zakresie oferowanych pakietów programowych na poziomie niższym niż 40%. Konkluzja zawarta w uzasadnieniu decyzji, że posiada on pozycję dominującą nie budzi zatem zastrzeżeń. Zgłoszone w tym zakresie wnioski dowodowe nie dotyczyły zatem okoliczności istotnych do rozstrzygnięcia sprawy.

W ocenie Sądu Antymonopolowego zakres programów dostarczanych abonamentowi stanowi element istotny umowy o charakterze ciągłym zawieranej między abonentem i operatorem telewizji kablowej. Ich zakres może się zatem zmieniać w trakcie jej wykonywania, w szczególności w przypadkach, gdy z następuje niemożność świadczenia np. z powodu zaprzestania nadawania programu przez określoną stację lub wprowadzenia przez nią opłat, które zmieniają warunki ekonomiczne umowy z abonentem. Dotyczy to również wysokości pobieranych opłat oraz poszerzania ofert.

Powyższe zmiany przedsiębiorca może wprowadzać we wzorcu umownym stosownie do treści art. 384 i nast. bez potrzeby prowadzenia negocjacji z abonentami czy nawet zasięgania ich opinii. Powyższe prawa zawierają się o ogólnym prawie do swobodnego prowadzenia działalności gospodarczej. Przepisy ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów chronią abonenta przed nadużyciem tego prawa w sytuacji gdy posiada on pozycję dominującą na rynku.

Trafnie zatem przyjął pozwany, ze działanie polegające na wprowadzaniu dodatkowych grup programowych lub programów z jednoczesnym podnoszeniem cen bez względu na stanowisko abonentów w tej sprawie nie można uznać za praktykę monopolistyczną.

Sytuacja taka ma miejsce w przypadku wskazanym w pkt II zaskarżonej Decyzji. Likwidacja pakietu MIDI zmuszała abonentów, którzy chcieli zachować do zawartych w nim programów do nabywania zdecydowanie droższego pakietu BASIC. Fakt korzystania z tego pakietu przez 1.723 abonentów (17.4%) wskazuje, że istnieje na niego istotny popyt. Nawet jeśli popyt ten nie zapewnia opłacalności przy obecnej cenie, to powód 1 miał możliwość stosownego jej podniesienia.

Likwidacja pakietu byłaby uzasadniona, gdyby opłacalna cena dla pakietu MIDI była co najmniej równa cenie pakietu BASIC, jednak odwołujący się powód 1 nie podnosi takiej okoliczności w odwołaniu.

Z tego tez względu likwidację pakietu MIDI należy uznać za narzucenie uciążliwego warunku umowy, którego abonent by nie przyjął mając zapewniony wybór, który dostarcza powodowi 1 nieuzasadnione korzyści w postaci wpływów ze sprzedaży droższego pakietu BASIC. Działanie to należy uznać za następstwo posiadanie przez niego pozycji dominującej, co stanowi praktykę monopolistyczną określoną w art. 5 ust. 1 pkt 6 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów .

Za trafny należy uznać zarzut pozwanego 1 odnośnie pkt III Decyzji. Określenie "manipulowanie" ma charakter ogólny i nie określa istoty działania. Definiując nową praktykę monopolistyczną, nie ujętą w art. 5 ust. 1 pkt 1-8 ustawy o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym i ochronie interesów konsumentów, organ antymonopolowy powinien w sposób jasny, zrozumiały i nie budzący wątpliwości określić na czym polega niedozwolone w jego ocenie działanie strony. Decyzja, której rozstrzygnięcie nie spełnia powyższych kryteriów jest sprzeczna z art. 107 § 1 k.p.a. Podkreślić należy również, że zwiększanie atrakcyjności najdroższej oferty programowej np. przez dodawanie kolejnych programów jest niewątpliwie manipulowaniem programami, aby ze względu na jej atrakcyjność zmusić abonentów kupowania, nie można uznać za praktykę monopolistyczną mimo, że odpowiada ona definicji zawartej w pkt III Decyzji.

Trafny jest także zarzut, że nieprzyjmowanie przez Biuro Obsługi Abonenta petycji, skarg i wniosków oraz nieodpowiadanie na listy abonentów stwarzało uciążliwe warunki dochodzenia praw, co stanowić miało praktykę monopolistyczną zdefiniowaną art. 5 ust. 1 pkt 8 powołanej ustawy. Żaden przepis prawa nie zobowiązuje przedsiębiorców do odpowiadania na listy, petycje, wnioski i skargi. Odpowiadanie na tego typu wystąpienia ze strony konsumentów należy traktować jedynie jako przejaw dobrego wychowania (jeden z elementów jakości oferowanej usługi) a nie prawny obowiązek. Nieprzyjmowanie skarg, petycji i wniosków w innej formie niż listowna i nie udzielanie odpowiedzi nie wpływa w żaden sposób na możliwość dochodzenia swoich praw przez abonenta. Tego rodzaju wystąpienia abonentów z reguły nie wywołują żadnych skutków prawnych i nie mają żadnego wpływu na dochodzenie praw. Skutki prawne wywoływać mogą jedynie zawarte w wystąpieniach abonentów oświadczenia woli, zawiadomienia lub wezwania. Nawet i w tych przypadkach brak odpowiedzi nie stanowi przeszkody, ani nawet utrudnienia w dochodzeniu praw. Zachowanie "milczenia" wobec roszczeń jest prawem podmiotowym każdego podmiotu prawa i nie może być postrzegane jako forma eksploatacji pozycji dominującej.

Z tych też względów odwołanie powoda 2 w całości i pozwanego 1 w części dotyczącej pkt II Decyzji, wobec braku podstaw do jego uwzględnienia, należało oddalić (art. 47934 § 1 k.p.c.).

Równocześnie na podstawie art. 47934 § 2 k.p.c. należało zmienić zaskarżona Decyzję w pkt III i IV nie stwierdzając stosowania zarzucanych praktyk.

Z uwagi na fakt częściowego uwzględnienia odwołania w zakresie dwóch spośród trzech zarzucanych praktyk monopolistycznych, Sąd Antymonopolowy zmienił także Decyzję w pkt V zmieniając wysokość kary pieniężnej do kwoty 20.000 zł. (art. 47934 § 2 k.p.c.). Kara w tej wysokości jest w ocenie Sądu adekwatna do społecznego niebezpieczeństwa zarzucanej praktyki oraz winy pozwanego 1. Kara w tej wysokości spełniać będzie także funkcję prewencyjną.

O kosztach postępowania orzeczono stosownie do wyniku sporu (art. 98 k.p.c.).