Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1573982

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 5 stycznia 2015 r.
WO 12/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Marek Pietruszyński.

Sędziowie SN: Marian Buliński (sprawozdawca), Edward Matwijów.

Sentencja

Sąd Najwyższy bez udziału stron w sprawie W. S., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w dniu 5 stycznia 2015 r., wniosku pełnomocnika wnioskodawcy R. S. o wznowienie postępowania o zadośćuczynienie zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 stycznia 2009 r., na podstawie art. 540 § 2 k.p.k., 544 § 2 i 3 k.p.k. i art. 547 § 2 k.p.k.

postanowił:

1.

wznowić postępowanie w sprawie W. S.;

2.

uchylić zaskarżony wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 stycznia 2009 r., i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P.;

3.

kosztami procesu obciążyć Skarb Państwa.

Uzasadnienie faktyczne

Prokurator Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 17 grudnia 1983 r. zastosował wobec W. S. środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania w związku z zarzutem dopuszczenia się przestępstwa określonego w art. 282 § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 k.k. i w zb. z art. 273 § 2 k.k. W śledztwie zarzucono W. S. ponadto popełnienie przestępstwa określonego w art. 132 k.k. Sąd Wojewódzki w G. po rozpoznaniu zażalenia W. S. postanowieniem z dnia 10 kwietnia 1984 r. uznał się niewłaściwym i sprawę według właściwości przekazał Sądowi Marynarki Wojennej. Sąd Marynarki Wojennej postanowieniem z dnia 14 kwietnia 1984 r. nie uwzględnił zażalenia W. S. i utrzymał w mocy zastosowany wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 1984 r. Sąd Marynarki Wojennej przedłużył wobec W. S. okres trwania tymczasowego aresztowania do dnia 15 sierpnia 1984 r. W dniu 27 lipca 1984 r. Prokurator Marynarki Wojennej na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 lipca 1984 r. o amnestii umorzył postępowanie przygotowawcze wobec W. S. i w tym samym dniu uchylono wobec niego zastosowany środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania. W dniu 3 czerwca 1989 r.

W. S. zmarł.

Naczelny Prokurator Wojskowy postanowieniem z dnia 3 marca 1993 r. zmienił wyżej wymienione postanowienie o umorzeniu śledztwa w części dotyczącej podstawy umorzenia przez przyjęcie na podstawie art. 11 pkt 1 k.p.k., że W. S. nie popełnił zarzucanych mu przestępstw.

Postanowieniem Sądu Marynarki Wojennej z dnia 20 kwietnia 1994 r., na podstawie art. 487 § 4 k.p.k. oraz art. 490 § 1 pkt 1 k.p.k., zasądzono tytułem odszkodowania za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie W. S., m.in. na rzecz R. S. kwotę 13 906 000 zł (...). Wojskowy Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 21 lipca 2008 r. na podstawie art. 17 § 1 pkt 7 k.p.k. umorzył postępowanie w przedmiocie zasądzenia zadośćuczynienia z wniosku R. S. z tytułu niesłusznego tymczasowego aresztowania W. S. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 16 września 2008 r. sygn. akt: WZ 55/08, po rozpoznaniu zażalenia wnioskodawczyni uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P.

W dniu 19 maja 2008 r. R. S., żona W. S., na podstawie art. 1 ust. 5 ustawy z dnia 19 września 2007 r. (Dz. U. Nr 191, poz. 1372), do Sądu Marynarki Wojennej złożyła wniosek o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłą z niewątpliwie niesłusznego zastosowania tymczasowego aresztowania jej męża W. S. (...).

W toku rozprawy przed Wojskowym Sądem Okręgowym w P. w dniu 7 stycznia 2009 r. wnioskodawczyni popierając wniosek o zadośćuczynienie domagała się zasądzenia kwoty 50 000 zł (...).

Wojskowy Sąd Okręgowy w P. prawomocnym wyrokiem z dnia 7 stycznia 2009 r., na podstawie art. 8 ust. 1 i 1a w zw. z art. 11 ust. 1 i art. 13 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 z późn. zm.), po rozpoznaniu sprawy z wniosku R. S. o zasądzenie zadośćuczynienia z tytułu niesłusznego aresztowania jej męża W. S. postanowieniami Prokuratora Rejonowego w G. z dnia 17 grudnia 1983 r., oraz b. Sądu Marynarki Wojennej z dnia 12 czerwca 1984 r., zasądził od Skarby Państwa na rzecz R. S. kwotę 8 333,33 zł, tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę wynikłą z niesłusznego aresztowania jej męża W. S. cyt. wyżej orzeczeniami.

Sąd pierwszej instancji określając wysokość zadośćuczynienia miał na uwadze następujące okoliczności: W. S. przebywał w areszcie przez okres 7 miesięcy i 10 dni, zastosowanie tymczasowego aresztowania skutkowało przerwaniem leczenia ciężkiego schorzenia kardiologicznego, co spowodowało znaczne pogorszenie jego stanu zdrowia, w okresie pobytu w areszcie uniemożliwiano mu kontakty z żoną i dwojgiem nieletnich dzieci, ponadto został pobity przez współwięźnia, przez co doznał licznych obrażeń ciała.

Powyższe okoliczności spowodowały, że Sąd meriti, jako adekwatną do tychże okoliczności, przyjął maksymalną kwotę zadośćuczynienia (25 000 zł), określoną w ustawie z dnia 19 września 2007 r. (Dz. U. Nr 191, poz. 1372) o zmianie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu (...).

W związku z tym, że W. S. miał na utrzymaniu, oprócz żony R. S., także dzieci M. i E. S., zasądzona kwota zadośćuczynienia na rzecz R. S. była rezultatem podzielenia kwoty 25 000 zł przypadającej na trzy osoby uprawnione do zadośćuczynienia. Ponadto prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 8 kwietnia 2009 r., na podstawie art. 11 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1, ust. 1a ustawy o uznaniu za nieważne (...), zasądzono od Skarby Państwa na rzecz wnioskodawców E. S. i M. S. kwoty po 8.333,33 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (...).

W dniu 14 października 2014 r. pełnomocnik R. S. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 stycznia 2009 r.

Na podstawie art. 540 § 2 k.p.k. oraz art. 547 § 2 k.p.k., wniósł o wznowienie tegoż postępowania i o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu wniosku podniesiono w pierwszej kolejności fakt, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011 r., P 21/09, stwierdzono niezgodność art. 8 ust. 1a ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne (...), dodany ustawą z dnia 19 września 2007 r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne (Dz. U. Nr 191, poz. 1372) z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 2 oraz z art. 41 ust. 5 w zw. z art. 77 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W tej sytuacji, zdaniem wnioskującego, ustawowe ograniczenie maksymalnej kwoty odszkodowania i zadośćuczynienia przestało funkcjonować w obrocie prawnym, w związku z tym przysługująca kwota zadośćuczynienia wnioskodawczyni może być ustalana swobodnie w ponownym postępowaniu o okoliczności podniesione zarówno w wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 stycznia 2009 r., jak również o okoliczności sygnalizowane w pkt II wniosku o wznowienie postępowania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy rozważył.

Wniosek jest zasadny. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2011 r., P-21/09, wymieniony na wstępie art. 8 ust. 1a ustawy o uznaniu za nieważne (...), stracił moc z dniem 1 marca 2011 r., a w oparciu o ten artykuł Wojskowy Sąd Okręgowy w P. w wyroku z dnia 7 stycznia 2009 r. zasądził na rzecz wnioskodawczyni zadośćuczynienie, podkreślając, że jego wysokość oparł o maksymalną kwotę wynikającą z cyt. ustawy o uznaniu za nieważne (...). Zatem nic nie stoi na przeszkodzie, by w ponownym postępowaniu o określenie adekwatnej kwoty zadośćuczynienia przysługującej wnioskodawczyni, okoliczności sygnalizowane przez pełnomocnika w uzasadnieniu wniosku o wznowienie postępowania mogły być swobodnie oceniane przez Sąd pierwszej instancji.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 544 § 2 k.p.k. oraz art. 547 § 2 k.p.k., należało wznowić postępowanie w niniejszej sprawie, uchylić zaskarżony wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 7 stycznia 2009 r., i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi z powyższymi zaleceniami w zakresie oceny okoliczności związanych z miarkowaniem kwoty zadośćuczynienia przysługującej wnioskodawczyni.

O kosztach procesu o wznowienie postępowania orzeczono na podstawie art. 639 k.p.k.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.