Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNwSK 2010/1/1679

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 8 września 2010 r.
WA 25/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia J. Steckiewicz (spraw.).

Sędziowie: M. Pietruszyński, J. B. Rychlicki.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie płk. rez. M. T. uniewinnionego od popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k. - sześciokrotnie i art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. oraz mjr. w st. spocz. Z. C. skazanego nieprawomocnie za popełnienie przestępstwa określonego w art. 284 § 2 k.k. - sześciokrotnie, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 8 września 2010 r. apelacji, wniesionej przez prokuratora na niekorzyść płk. rez. M. T. i na korzyść mjr. w st. spocz. Z. C. i obrońcę tego oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt So 83/06

1.

utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok,

2.

zasądza od mjr. w st. spocz. Z. C. na rzecz Skarbu Państwa opłatę w wysokości 300 zł (trzysta złotych) oraz zwalnia od kosztów sądowych postępowania odwoławczego,

3.

zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. J. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 1.171,20 zł (tysiąc sto siedemdziesiąt jeden złotych dwadzieścia groszy), w tym 22% podatku VAT, za sporządzenie środka odwoławczego i obronę z urzędu przed Sądem Najwyższym.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 2 grudnia 2009 r., sygn. akt So. 83/06, płk rez. M. T. został uniewinniony od zarzutu popełnienia następujących przestępstw:

1.

"w dniu 14 grudnia 1995 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., działając wspólnie i w porozumieniu z mjr. rez. Z. C., przywłaszczyli sobie powierzone im przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. Zakład Mechaniczny - "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT -91" przeprowadzonych przez nie w dniach 8-10 grudnia 1995 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 2.759,46 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej,

tj. popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

2.

w dniu 21 grudnia 1995 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., działając wspólnie i w porozumieniu z mjr. rez. Z. C., przywłaszczyli sobie powierzone im przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 11-14 grudnia 1995 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 2.943,44 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej.

tj. popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

3.

w dniu 29 grudnia 1995 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., działając wspólnie i w porozumieniu z mjr. rez. Z. C., przywłaszczyli sobie powierzone im przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 15-22 grudnia 1995 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 1.847,40 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej,

tj. popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

4.

w dniu 13 stycznia 1996 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., działając wspólnie i w porozumieniu z mjr. rez. Z. C., przywłaszczyli sobie powierzone im przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 28-29 grudnia 1995 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 1.300,20 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej,

tj. popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

5.

w dniu 24 stycznia 1996 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., działając wspólnie i w porozumieniu z mjr. rez. Z. C., przywłaszczyli sobie powierzone im przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 9-15 stycznia 1996 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 3.873,44 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej,

tj. popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

6.

w dniu 5 kwietnia 1996 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., działając wspólnie i w porozumieniu z mjr. rez. Z. C., przywłaszczyli sobie powierzone im przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 18-24 marca 1996 r. i 29-30 marca 1996 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 3.797,16 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej,

tj. popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

7.

w dniach 16 i 19 czerwca 2000 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., będąc funkcjonariuszem publicznym z tytułu pełnienia czynnej służby wojskowej na stanowisku Dowódcy tej Jednostki, działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w dokumentach w postaci dwóch kalkulacji kosztów za obsługę strzelań 60 mm moździerza wystawionych z datami 16 i 19 czerwca 2000 r., poświadczył nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, potwierdzając zabezpieczenie i obsługę strzelań przez odpowiednio 8 i 2 dni na terenie wyżej wymienionej Jednostki, których koszty wyniosły odpowiednio: 9.616,72 zł i 2.451,91 zł, podczas gdy w rzeczywistości takie strzelania nie odbyły się i takie koszty nie istniały,

tj. popełnienia przestępstwa z art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 12. k.k.".

Skazany zaś został mjr w st. spocz. Z. C., któremu przypisano, że:

I.

w dniu 14 grudnia 1995 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., przywłaszczył sobie powierzone mu przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 8-10 grudnia 1995 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lotniczych w N. pieniądze w kwocie 2.759,46 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

II.

w dniu 21 grudnia 1995 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., przywłaszczył sobie powierzone mu przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 11-14 grudnia 1995 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 2.943,44 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

III.

w dniu 29 grudnia 1995 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., przywłaszczył sobie powierzone mu przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 15-22 grudnia 1995 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 3.137,40 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej, tj. za winnego popełnienia przestępstwa art. 284 § 2 k.k.;

IV.

w dniu 13 stycznia 1996 r. na terenie jednostki Wojskowej w N., przywłaszczył sobie powierzone mu przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 28-29 grudnia 1995 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 1.300,20 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

V.

w dniu 24 stycznia 1996 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., przywłaszczył sobie powierzone mu przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 9-15.1996 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 3.873,44 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k.;

VI.

w dniu 5 kwietnia 1996 r. na terenie Jednostki Wojskowej w N., przywłaszczył sobie powierzone mu przez nieustalonego pracownika Zakładów Mechanicznych "B." S.A. - Zakład Mechaniczny "Ł." w G. tytułem zapłaty dokonanej przez te Zakłady na rzecz Jednostki Wojskowej w N. za obsługę strzelań wyrobu "PT-91" przeprowadzonych przez nie w dniach 26-30 marca 1996 r. na terenie Ośrodka Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych w N. pieniądze w kwocie 3.797,16 zł na szkodę wspomnianej Jednostki Wojskowej, tj. za winnego popełnienia przestępstwa z art. 284 § 2 k.k

Uznając, że czyny te stanowią ciąg przestępstw (art. 91 § 1 k.k.), Sąd na podstawie art. 284 § 2 k.k. orzekł karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 4 lata i zobowiązał oskarżonego do naprawienia wyrządzonej szkody w całości.

Wyrok ten został zaskarżony apelacjami prokuratora na niekorzyść płk. rez. M. T. i na korzyść (w zakresie obowiązku naprawienia szkody) na rzecz mjr. w st. spocz. Z. C.

Apelację wniósł również obrońca Z. C.

Prokurator zarzucił obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie:

-

art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. przez ogólne tylko wskazanie, że podstawą uniewinnienia był art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 4, 7, 410 i 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegające na nieuwzględnieniu okoliczności przemawiających na niekorzyść płk. rez. M. T., a wynikających z wyjaśnień współoskarżonego, zeznań świadków oraz dokumentów (wymieniono je), jak również akt sprawy o sygnaturze So. 74/04, konkretnie zaś wyroku z dnia 10 lutego 2006 r., który ma być sprzeczny z wyrokiem będącym przedmiotem oceny w aktualnym postępowaniu odwoławczym.

Konsekwencją obrazy wymienionych przepisów postępowania były błędne ustalenia faktyczne, które doprowadziły do wydania nietrafnego w ocenie oskarżyciela publicznego wyroku. Jego zdaniem również płk rez. M. T. powinien zostać skazany, a tym samym należało go zobowiązać do solidarnego naprawienia szkody.

Obrońca mjr. w st. spocz. Z. C. zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, wynikający z dania wiary wyjaśnieniom współoskarżonego.

Uzasadnienie apelacji jest niezwykle lapidarne i ogólnikowe - oskarżony nie przyznawał się do popełnienia przypisanych mu przestępstw - a nawet własnych odczuć obrońcy: "mam z nim stały kontakt i uważam, że jest człowiekiem prawdomównym", starał się wykazać, że jego mandant mówił prawdę, nie przyznając się do przedstawionych mu zarzutów, a zatem skazany został niesłusznie.

Obaj autorzy apelacji wnosili o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, przy czym zasadniczym postulatem obrońcy mjr. w st. spocz. Z. C. był wniosek o jego uniewinnienie.

Uzasadnienie prawne

Uznając obie apelacje za nieuzasadnione, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Odnośnie do apelacji prokuratora.

Niezasadny jest zarzut obrazy art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. przez niewskazanie konkretnej podstawy prawnej wyroku uniewinniającego, a więc niepodanie, czy uniewinnienie nastąpiło dlatego, że czynu nie popełniono, czy też z tego powodu, że brak było danych uzasadniających to podejrzenie.

Sąd, podejmując rozstrzygnięcie, powołał art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. (odnośnie do czynu drugiego art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.). Wskazał więc przepis określający formę orzeczenia, którą musiał być wyrok, w uzasadnieniu zaś doprecyzował, że w świetle ustaleń faktycznych "nie można było przypisać (...) sprawstwa". Sąd wyraźnie zatem wskazał, że brak było przesłanki materialnoprawnej niezbędnej do odpowiedzialności karnej. Ponadto dodać też należy, że autor apelacji nie wskazał, jaki wpływ na treść wyroku miała wskazywana przez niego obraza przepisów postępowania.

Również nieuzasadniony jest kolejny zarzut nieuwzględnienia okoliczności przemawiających na niekorzyść oskarżonego. Jest to przede wszystkim zarzut sformułowany bardzo ogólnie, nie rozwija się go dostatecznie i nie wskazuje, dlaczego wymienione w apelacji dowody powinny być uwzględnione na niekorzyść płk. rez. M. T. Nie stawia się też zarzutu błędnej oceny tych dowodów dokonanej przez sąd. I wreszcie, w dużym stopniu nawiązuje się w nich do kwestii bezspornych, a mianowicie sposobu rozdysponowania pieniędzy uzyskanych z udostępniania poligonu na nagrody i premie, a nie istoty sprawy, czy rzeczywiście zostały one przywłaszczone.

Wbrew zarzutom żaden z powołanych w apelacji dowodów nie wskazuje winy oskarżonego płk. M. T.

Sąd w szczególności dużo miejsca w swoich rozważaniach poświęcił wykazaniu, że główny dowód - wyjaśnienia oskarżonego Z. C. - nie zasługiwały na uwzględnienie, a inne, w postaci zeznań świadków, wyjaśnień tych w ogóle nie potwierdzały bądź były na tyle niejednoznaczne, że należało je ocenić zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 5 § 1 i 2 k.p.k.

Nie chcąc powtarzać argumentów zawartych w zaskarżonym wyroku, świadczących o niewiarygodności wyjaśnień mjr. w st. spocz. Z. C., należy jedynie podkreślić, że miał on powód, by bezpodstawnie obciążać płk. rez. M. T., bowiem ten przyczynił się do jego zwolnienia ze służby wojskowej. Sąd szczegółowo przeanalizował wartość dowodu z pomówienia i ponieważ doszedł do wniosku, że jest to dowód odosobniony, zdyskwalifikował go. Ocenę tę Sąd Najwyższy podziela.

Jak już wspomniano, żaden z wymienionych w apelacji świadków nie potwierdził, że płk rez. M. T. przejmował gotówkę, którą przekazywały instytucje korzystające z poligonu, którego był dowódcą. Ich odbiorcą był zawsze mjr w st. spocz. Z. C. Autor apelacji wskazuje, że nie zawsze tak było, czego dowodem miały by być zeznania R. K. (jedyny konkretny i rozwinięty zarzut zawarty w apelacji), który podał, że raz pieniądze przyniósł płk. rez. M. T. do jego gabinetu. Sąd dowód ten szczegółowo przeanalizował (k. 19-20), stwierdzając w konkluzji, że nie jest on wiarygodny, bowiem świadek dopiero pod sam koniec postępowania, po sześciu latach, "wzbogacił" swoje zeznania, sugerując, że być może raz zanosił pieniądze dowódcy poligonu. Zeznanie tej treści rzeczywiście nie mogło podważać ustaleń Sądu, zwłaszcza że wymieniony świadek nie pamiętał szczegółów związanych z rzekomym przekazaniem pieniędzy, takich jak data, kiedy to miało mieć miejsce, czy wysokość przekazanej kwoty. Ponadto treść zeznań jest mało kategoryczna i na tle innych, sprzecznych z nimi dowodów, nie może przemawiać za winą oskarżonego.

Przyjętych w orzeczeniu faktów nie podważały też zeznania S. S. - księgowej i M. S. - szefa sekcji poligonowej, którzy na temat rzekomego przywłaszczenia pieniędzy przez płk. rez. Z. T. nie mieli nic konkretnego do powiedzenia.

Również nie wiadomo dlaczego wskazane w apelacji dowody z dokumentów - dokumentacja lądowiska "M." i umowa pomiędzy zamawiającym usługę a administracją poligonu miałyby świadczyć o winie płk. rez. M. T.

Odnośnie zarzutu wydania w sprawie dwóch sprzecznych orzeczeń (pkt 1c apelacji), należy stwierdzić jego bezzasadność z dwóch zasadniczych powodów. Po pierwsze, sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu (art. 8 § 1 k.k.). Po drugie, w sprawie, na którą powołuje się prokurator, oskarżony przyznał się do zarzutu, a więc wiedział, że wystawiając dokument, poświadczył w nim nieprawdę.

Nie zgadzając się z ustaleniem Sądu i w konsekwencji uniewinnieniem płk. rez. M. T. od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego w art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., autor apelacji wywodzi, że oskarżony poświadczył nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne w dokumencie przez to, że zatwierdził kalkulację kosztów wynikających z udostępnienia poligonu do przeprowadzenia strzelań w dniach 16 i 19 czerwca 2000 r., w sytuacji gdy strzelania w tym czasie nie odbyły się.

Wojskowy Sąd Okręgowy w W., słusznie uniewinniając płk. rez. M. T. od tego czynu, nie pogłębił jednak argumentacji, która by bez zastrzeżeń przekonywała do trafności rozstrzygnięcia. Sąd - poza teoretycznym wywodem na temat istoty tego przestępstwa - ocenił, że kalkulacje kosztów w rzeczywistości były jedynie "założeniem projektów" do nich. Jest to spostrzeżenie trafne, wymaga jednak pewnego rozwinięcia.

Poświadczenie to stwierdzenie prawdziwości, wiarygodności kogoś lub czegoś. W przekonaniu prokuratora zatwierdzenie przez oskarżonego kalkulacji kosztów za usługę poligonową jest dokumentem w rozumieniu omawianego przepisu, bowiem poświadcza ona jej wykonanie. Pogląd taki w rozpoznawanej sprawie nie jest trafny.

Jak wynika z zeznań śwd. S. S. - księgowej - podstawą do zaksięgowania kwot uzyskanych przez jednostkę wojskową z tytułu wykonanych usług była faktura, a jej załącznikiem (bardzo ważnym) - kosztorys. Ów kosztorys powinien zawierać datę, która wskazywałaby, kiedy usługa poligonowa została wykonana. Kosztorysy, o których mowa w zarzutach, daty takiej nie miały, a jedynie datę ich opracowania. Z tego powodu płk rez. M. T., jak wyjaśniał, kosztorysy te traktował jako "dokumenty" wystawione na użytek wewnętrzny, albo mówiąc inaczej, projekty kalkulacji, które miały być podstawą do finansowego rozliczenia usługi, której spełnienie nastąpi w późniejszym czasie. Kalkulacje zatwierdzane przez oskarżonego nie poświadczały zatem, że strzelanie na poligonie zostało wykonane. Wyjaśnienia oskarżonego, że tak rzeczywiście było, wspierają przeprowadzone w sprawie dowody. Poza zeznaniami wymienionego wcześniej świadka również analiza innych "kalkulacji kosztów". I tak, te z nich, które stanowiły załącznik do faktury, zawierały daty nie tylko ich wystawienia, ale również wskazywały datę wykonania usługi (patrz k. 135, 138, 144).

Ponieważ Sąd Najwyższy utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, apelacja prokuratora dotycząca mjr. w st. spocz. Z. C. stała się bezprzedmiotowa.

Apelacja obrońcy wymienionego oskarżonego, jako oparta wyłącznie na subiektywnych przekonaniach jej autora, jest oczywiście bezzasadna.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.