Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNwSK 2010/1/1578

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 18 sierpnia 2010 r.
WA 17/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia J. Steckiewicz (spraw.).

Sędziowie: A. Kapłon, A. Tomczyk.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie płk. rez. L. Ł. oskarżonego z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2010 r. apelacji, wniesionej przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 5 maja 2010 r., sygn. akt So 4/10,

1.

utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy, uznając apelację za oczywiście bezzasadną,

2.

kosztami sądowymi postępowania odwoławczego obciąża płk. rez. L. Ł.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 5 maja 2010 r., sygn. akt So 4/10, ppłk rez. L. Ł. uznany został za winnego tego, że:

-

"w okresie od grudnia 2001 r. do marca 2004 r. w S., zajmując stanowisko Szefa Logistyki Jednostki Wojskowej, działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu uzyskania od Jednostki Wojskowej w S. zamówień publicznych przez Z. K., działając wspólnie i w porozumieniu z wymienionym przedsiębiorcą i innymi ustalonymi osobami, w ramach ustalonego podziału ról umożliwił Z. K. i innym ustalonym osobom przedłożenie nierzetelnych dokumentów oraz pisemnych oświadczeń o istotnym znaczeniu dla uzyskania rzeczonych zamówień, w ten sposób, że:

-

w grudniu 2001 r. w celu uzyskania dla należącej do K. H. firmy B. zamówienia publicznego w zakresie dostawy materiałów ogólnobudowlanych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 21 grudnia 2001 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K. i K. H. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz B., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę B. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w kwietniu 2002 r. w celu uzyskania dla należącej do A. K., a reprezentowanej przez Z. K., firmy M. zamówienia publicznego w zakresie zakupu materiałów technicznych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 26 kwietnia 2002 r. spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., M. K. i D. S. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M., A. oraz M., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę M. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w kwietniu 2002 r. w celu uzyskania dla należącej do A. K., a reprezentowanej przez Z. K., firmy M. zamówienia publicznego w zakresie dostawy części i akcesoriów samochodowych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 26 kwietnia 2002 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., M. K. oraz D. S. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M., A. oraz M., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę M. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w maju 2002 r. w celu uzyskania dla należącej do A. K., a reprezentowanej przez Z. K., firmy M. zamówienia publicznego w zakresie dostawy materiałów ogólnobudowlanych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 22 maja 2002 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K. i K. H. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz B., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę M. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w marcu 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do D. M. firmy M. zamówienia publicznego, w zakresie dostawy artykułów biurowych i piśmienniczych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 20 marca 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., D. M. i K. S. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz M., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę M. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w maju 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do A. K. firmy U. zamówienia publicznego w zakresie dostawy materiałów technicznych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 27 marca 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K. i A. K. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz U., mający istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę U. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w marcu 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do M. K. firmy A. zamówienia publicznego w zakresie dostawy części zamiennych i akcesoriów do pojazdów samochodowych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 27 marca 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., M. K. i D. S. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm A. oraz M., mający istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę A. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w marcu 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do Z. K. firmy N. zamówienia publicznego w zakresie dostawy środków czystości i sprzętu gospodarczego - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 8 kwietnia 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., D. M. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm N. oraz M., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę N. wyżej wymienionego zamówienia publicznego,

-

w kwietniu 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do A. K. firmy U. zamówienia publicznego w zakresie dostawy materiałów technicznych do WAK - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 11 kwietnia 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., A. K. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz U., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę U. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w kwietniu 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do A. K. firmy U. zamówienia publicznego w zakresie dostawy materiałów ogólnobudowlanych do WAK - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 15 kwietnia 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., A. K. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz U., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę U. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w kwietniu 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do A. K., a reprezentowanej przez Z. K., firmy M. zamówienia publicznego w zakresie regeneracji naprawy podzespołów i części do pojazdów gąsienicowych i kołowych - zgodnie z protokołem zapytań o cenę z dnia 5 maja 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., M. K. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz A., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę M. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

we wrześniu 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do A. K., a reprezentowanej przez Z. K., firmy M. zamówienia publicznego w zakresie regeneracji plandek do wozów bojowych, wykonania pojemników oraz tablic - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 22 września 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., A. K. nierzetelnych dokumentów ofertowych firmy M. oraz U., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę M. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w grudniu 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do M. K. firmy A. zamówienia publicznego w zakresie dostawy części i podzespołów dla pojazdów kołowych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 22 grudnia 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., M. K. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz A. mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę A., wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w grudniu 2003 r. w celu uzyskania dla należącej do A. K. firmy U. zamówienia publicznego w zakresie dostawy materiałów ogólnobudowlanych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 22 grudnia 2003 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., A. K. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm N. oraz U., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę U. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w lutym 2004 r. w celu uzyskania dla należącej do Z. K. firmy N. zamówienia publicznego w zakresie dostawy środków czystości na potrzeby WAK - zgodnie z protokołem wyboru z zapytania o cenę z dnia 27 lutego 2004 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., D. M. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm N. oraz M., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę N. wyżej wymienionego zamówienia publicznego,

-

w marcu 2004 r. w celu uzyskania dla firmy M. zamówienia publicznego w zakresie dostawy materiałów biurowych i piśmienniczych - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 11 marca 2004 r., spowodował wysłanie zapytania o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K., D. M. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz M., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę M. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz,

-

w marcu 2004 r. w celu uzyskania dla firmy należącej do A. K., a reprezentowanej przez Z. K., firmy M. zamówienia publicznego w zakresie dostarczenia materiałów ogólnobudowlanych na potrzeby WAK - zgodnie z protokołem postępowania o zamówieniach publicznych z dnia 18 marca 2004 r., spowodował wysłanie zapytań o cenę do firm wskazanych przez Z. K. oraz udzielił informacji na temat rzeczonego zamówienia publicznego, co skutkowało złożeniem przez Z. K. i A. K. nierzetelnych dokumentów ofertowych firm M. oraz U., mających istotne znaczenie dla uzyskania przez firmę M. wyżej wymienionego zamówienia publicznego, realizowanego de facto przez Z. K. i na jego rzecz",

tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. - za co wymierzono mu karę 12 miesięcy ograniczenia wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na rzecz społeczności lokalnej w rozmiarze 20 godzin w stosunku miesięcznym.

W tym samym procesie oskarżonymi były i inne osoby, łącznie siedem, których czyny zakwalifikowane zostały jako wyczerpujące dyspozycję art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Wszystkie one zostały skazane na podstawie tego przepisu na kary ograniczenia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Wyrok w stosunku do tych osób uprawomocnił się w pierwszej instancji.

Obrońca ppłk. rez. L. Ł. złożył apelację od wyroku w części skazującej jego mandanta, w której zarzucił:

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na przyjęciu, że oskarżony orientował się w planach zakupów oraz postępował w sposób, w jaki sformułowano to w poszczególnych czynach, które mu przypisano, oraz błędne ustalenie początkowej daty rzekomej przestępczej współpracy ppłk. rez. L. Ł. z Z. K.

obrazę przepisów postępowania, a mianowicie:

-

art. 410 k.p.k. przez odwołanie się do ustaleń dokonanych w sprawie o sygnaturze Po Śl. 36/07 pomimo nieujawnienia akt tej sprawy,

-

art. 4, 5 § 2 k.p.k. i art. 7 k.p.k. przez przekroczenie zasad obiektywizmu i swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją było danie wiary wyjaśnieniom osk. K.,

-

art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k. przez oddalenie wniosku dowodowego z opinii psychologicznej osk. K. na okoliczność, "czy można uznać za obiektywne, prawdziwe bądź nieprawdziwe jego wyjaśnienia, skoro oskarżony ten pomawia wiele innych osób (...) w niektórych przypadkach kłamie, a postrzeganie przez niego rzeczywistości obarczone jest nadużywaniem alkoholu",

-

art. 424 § 1 pkt 1 k.p.k. przez "niewłaściwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, przede wszystkim sumaryczne przytoczenie wszystkich dowodów na ustalenie stanu faktycznego",

-

art. 85 § 1 i 2 k.p.k. przez "niezauważenie przez sąd ewidentnej sprzeczności interesów oskarżonego K. i innych współoskarżonych, która to sprzeczność powinna skutkować stosownym postanowieniem na podstawie art. 85 § 2 k.p.k.".

Podnosząc te zarzuty, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu apelacji obrońca nieco rozbudował postawione zarzuty, odwołując się w niektórych kwestiach do judykatury.

Przed odniesieniem się do konkretnych zarzutów niezbędne są dwie uwagi do kwestii, o których jest mowa w zaskarżonym wyroku, do których jednak - co zrozumiałe z pozycji obrońcy - nie ma szerszego odniesienia w apelacji.

Wraz z ppłk. rez. L. Ł. w tym samym postępowaniu skazanych prawomocnie zostało siedem innych osób, które bezpośrednio lub poprzez pośrednika, którym był Z. K., współdziałały w popełnieniu przypisanych oskarżonemu przestępstw. Sąd pierwszej instancji szczegółowo i przekonująco opisał mechanizm przestępczej działalności zogniskowanej wokół firmy należącej do Z. K., która przy pomocy oskarżonego, dostarczającego informacji o przetargach, wygrywała je.

To po pierwsze. Po drugie, oskarżony w toku postępowania przygotowawczego przyznał się do popełnienia zarzucanych mu czynów (k. 3545), określając Z. K. jako "potentata" w zakresie dostaw do jednostki wojskowej usług i towarów. Podał też że: "K. płacił mi za przychylność".

Wyjaśnienia tej treści zostały w dużym stopniu zmienione. Oskarżony, wezwany do wyjaśnienia ujawnionych sprzeczności, czynił to w ocenie Sądu pierwszej instancji nieprzekonująco (ocenę tę Sąd Najwyższy podziela), twierdząc, że co innego miał na myśli, a co innego zaprotokołowano, bądź nie czytał uważnie protokołów i nie wiedział dokładnie, co zawierają.

Co do konkretnych zarzutów apelacji, która głównie koncentruje się na podważaniu wyjaśnień Z. K.:

Niewątpliwie głównym dowodem obciążającym ppłk. rez. L. Ł. były wyjaśnienia tego współoskarżonego. Dyskredytując ten dowód, obrońca stwierdza, bez wskazania szczegółów, że wyjaśnienia te nie są tak spójne i jednoznaczne, jak przyjął to Sąd pierwszej instancji, a ponadto budzą one zastrzeżenia z innego jeszcze powodu. Jest nim "odkrycie" przez obrońcę w innej sprawie, że Z. K., jak wynika z opinii biegłej, popadł w uzależnienie od alkoholu, co ma wpływ na postrzeganie rzeczywistości, stąd trudno jego relacje uznać za wiarygodne. W związku z ujawnieniem tej opinii obrońca złożył wniosek o jej dopuszczenie, co jak stwierdził, pozwoli podważyć prawdziwość wyjaśnień Z. K. obciążających ppłk. rez. L. Ł. w sprawie niniejszej. Ponieważ wniosek ten został przez Wojskowy Sąd Okręgowy w P. oddalony, jako niemający znaczenia dla rozpoznawanej sprawy, obrońca sformułował w apelacji zarzut obrazy art. 170 § 1 pkt 2 k.p.k.

W ocenie Sądu Najwyższego postępowanie Sądu pierwszej instancji było zasadne, a jego kwestionowanie - nieuzasadnione.

Obrońca wnioskował o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii, która została wydana na użytek innej sprawy karnej, stąd słusznie uznano ją za nieprzydatną dla sprawy aktualnie rozpoznawanej, bowiem ekspertyza odnosiła się do różnych okoliczności faktycznych. Ponadto Sąd trafnie podkreślił, że weryfikacja wyjaśnień ppłk. rez. L. Ł. nastąpi w trakcie postępowania dowodowego, w oparciu o aktualnie przeprowadzane dowody.

Sąd Najwyższy z urzędu stwierdza jednocześnie, że wnioski zawarte w opinii, o której mowa, nie były tak kategoryczne, jak powołano w apelacji (i nie mogły być, bowiem rolą biegłego nie jest ocenianie prawdziwości wyjaśnień lub zeznań), czego dowodem są następujące jej fragmenty: "Świadek Z. K. jest uzależniony od alkoholu i jest prawdopodobne, że ten fakt ma wpływ na to, jak postrzega rzeczywistość i ją zapamiętuje" i dalej "Nie ma podstaw do stwierdzenia, że świadek nieprawidłowo postrzegał rzeczywistość, nieprawidłowo ją zapamiętywał", czy też uwaga biegłej, że "nie stwierdzam skłonności do konfabulacji" (k. 3877 i 3879).

Obrońca nie wskazał konkretów uzasadniających tezę, że wyjaśnienia Z. K. były niespójne i tendencyjne; nie wykazał też, poza ogólnikami, iż nie wspierały ich inne dowody. Analizę prawdziwości wyjaśnień, i to obszerną (k. 8-11), przeprowadził natomiast Sąd w zaskarżonym wyroku wykazując, że wspierają je inne jeszcze dowody, a więc dowód z pomówienia nie był jedynym dowodem obciążającym. Sąd słusznie też zauważył, że Z. K. nie starał się umniejszać swojej winy i nie przerzucał jej na inne osoby.

W ocenie Sądu Najwyższego bezzasadne są też inne zarzuty zawarte w apelacji. I tak, zarzut obrazy art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k., mający polegać na sumarycznym tylko przytoczeniu wszystkich dowodów, na podstawie których ustalono stan faktyczny, jest nietrafny. Sąd rzeczywiście wymienił wszystkie dowody występujące w sprawie, ale następnie kolejno je omawiał, wskazując, którym z nich i dlaczego daje wiarę oraz dlaczego innych nie uznaje za przekonujące. Zarzut obrazy art. 410 k.p.k. nie został również uzasadniony i nie wiadomo, w jakich konkretnie przypadkach Sąd pierwszej instancji powoływał się na dowody, których nie ujawnił.

Wskazana w apelacji sprzeczność interesów oskarżonych bronionych przez jednego obrońcę nie zachodziła, co wynika również z ich postawy, bowiem żaden z nich, będąc przecież osobą najbardziej zainteresowaną rozstrzygnięciem sprawy, jej nie podnosił. Dodać należy, że również Sąd nie widział potrzeby skorzystania z uprawnienia, o którym mowa w art. 85 § 2 k.p.k.

Podważanie w apelacji ustalenia, że okres, w którym ppłk rez. L. Ł. zajmował stanowisko szefa logistyki, pokrywał się z czasem, w którym doszło do zapoczątkowania przestępczej działalności, jest o tyle bezzasadne, że - obok innych wskazanych przez Sąd dowodów - również oskarżony wyjaśnił, że wskazane stanowisko objął "jesienią 2000 r." - początek działalności to grudzień 2000 r.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, orzeczono jak na wstępie.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.