Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNwSK 2010/1/1577

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 18 sierpnia 2010 r.
WA 16/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia J. Steckiewicz.

Sędziowie: A. Kapłon (spraw.), A. Tomczyk.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie płk. S. W., wobec którego umorzono postępowanie karne o czyny z art. 231 § 1 k.k. - pięciokrotnie, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2010 r. apelacji, wniesionej przez prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w L. od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt So. 67/08,

1.

zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy,

2.

kosztami sądowymi postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa.

Uzasadnienie faktyczne

Płk S. W. został oskarżony o to, że:

1.

"w okresie od czerwca 2002 r. do października 2002 r., pełniąc obowiązki Dowódcy JW w D., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej na rzecz Ośrodka Wypoczynkowego WDW «O.» w O. woj. l., nie dopełnił obowiązków wymienionych w pkt 7 ppkt f zakresu obowiązków Dowódcy Bazy w przedmiocie podejmowania decyzji dot. oszczędnego, celowego i zgodnego z przeznaczeniem użycia środków finansowych będących w dyspozycji oraz przekroczył swoje uprawnienia poprzez oddelegowanie podległego mu żołnierza zasadniczej służby wojskowej do WDW «O.», w ten sposób, że rozkazem dziennym nr Z 118 z dnia 19 czerwca 2002 r. st. szer. D. M. oddelegował na okres od dnia 19 czerwca 2002 r. do 18 września 2002 r. do pełnienia obowiązków służbowych w WDW «O.», gdzie pokrzywdzony nie podlegał szkoleniu wojskowemu i w rzeczywistości wykonywał nieodpłatne prace gospodarcze na rzecz tego WDW, a następnie po wystawieniu faktur przez ośrodek niezgodnie z przeznaczeniem środków finansowych będących w dyspozycji bazy zatwierdził do wypłaty na rzecz WDW «O.» kwotę 1.184,76 zł za fakturę VAT nr 24/02 z dnia 31 lipca 2002 r. i kwotę 680,40 zł za fakturę VAT nr 34/02 z dnia 25 października 2002 r. za prowiantowanie m.in. ww. żołnierza oraz dopuścił do wystawiania pokrzywdzonemu przepustek przez osobę cywilną - kierownika WDW «O.» - na opieczętowanych stemplami JW w D. blankietach, działając w ten sposób na szkodę interesu prywatnego ww. żołnierza i interesu JW w D., przy czym WDW «O.» osiągnął korzyść majątkową z tytułu wykonania przez ww. pokrzywdzonego nieopłaconej pracy w wymiarze nie mniejszym niż 2.280 zł,

tj. o czyn z art. 231 § 2 k.k.;

2.

w okresie od lipca 2003 r. do sierpnia 2003 r., pełniąc obowiązki Dowódcy JW w D., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej na rzecz Ośrodka Wypoczynkowego WDW «O.» w O. woj. l., nie dopełnił obowiązków wymienionych w pkt 7 ppkt f zakresu obowiązków Dowódcy Bazy w przedmiocie podejmowania decyzji dot. oszczędnego, celowego i zgodnego z przeznaczeniem użycia środków finansowych będących w dyspozycji oraz przekroczył swoje uprawnienia poprzez oddelegowanie podległego mu żołnierza zasadniczej służby wojskowej do WDW «O.» w ten sposób, że rozkazem dziennym nr Z 141 z dnia 23 lipca 2003 r. szer. M. B. oddelegował na okres od dnia 23 lipca 2003 r. do dnia 22 sierpnia 2003 r. do pełnienia obowiązków służbowych w WDW «O.», gdzie pokrzywdzony nie podlegał szkoleniu wojskowemu i w rzeczywistości wykonywał nieodpłatne prace gospodarcze na rzecz WDW, a następnie po wystawieniu faktur przez ośrodek niezgodnie z przeznaczeniem środków finansowych będących w dyspozycji bazy zatwierdził do wypłaty na rzecz WDW «O.» kwotę 1.182,87 zł za fakturę nr 19/03 z dnia 31 lipca 2003 r. oraz kwotę 1.324,41 zł za fakturę VAT nr 38/03 z dnia 31 sierpnia 2003 r. za prowiantowanie ww. żołnierza oraz dopuścił do wystawiania pokrzywdzonemu przepustek przez osobę cywilną - kierownika WDW «O.» - na opieczętowanych stemplami JW. w D. blankietach, działając w ten sposób na szkodę interesu prywatnego ww. żołnierza i interesu JW w D., przy czym WDW «O.» osiągnął korzyść majątkową z tytułu wykonania przez ww. pokrzywdzonego nieodpłatnej pracy w wymiarze nie mniejszym niż 800 zł,

tj. o czyn z art. 231 § 2 k.k.;

3.

w okresie od kwietnia 2004 r. do września 2004 r., pełniąc obowiązki Dowódcy JW w D., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej na rzecz Ośrodka Wypoczynkowego WDW «O.» w O. woj. l., nie dopełnił obowiązków wymienionych w pkt 7 ppkt f zakresu obowiązków Dowódcy Bazy w przedmiocie podejmowania decyzji dot. oszczędnego, celowego i zgodnego z przeznaczeniem użycia środków finansowych będących w dyspozycji bazy oraz przekroczył swoje uprawnienia poprzez oddelegowanie podległego mu żołnierza zasadniczej służby wojskowej do WDW «O.» w ten sposób, że rozkazem dziennym nr Z 83 z dnia 28 kwietnia 2004 r. szer. T. J. na okres od dnia 28 kwietnia 2004 r. do dnia 21 czerwca 2004 r., szer. D. G., szer. M. R., szer. A. L. na okres od dnia 28 kwietnia 2004 r. do 27 lipca 2004 r. oddelegował do pełnienia obowiązków służbowych w WDW «O.», gdzie pokrzywdzeni nie podlegali szkoleniu wojskowemu i w rzeczywistości wykonywali nieodpłatne prace gospodarcze na rzecz tego WDW, a następnie po wystawieniu faktur przez ośrodek niezgodnie z przeznaczeniem środków finansowych będących w dyspozycji bazy, zatwierdził do wypłaty na rzecz WDW «O.» kwotę 1.012,11 zł za fakturę nr 4/04 z dnia 31 maja 2004 r., kwotę 920,01 zł za fakturę VAT nr 14/04 z dnia 30 czerwca 2004 r. kwotę 1.071,66 zł za fakturę VAT nr 41/04 z dnia 1 września 2004 r. i kwotę 707,70 zł za fakturę VAT nr 43/04 z dnia 30 września 2004 r. oraz dopuścił do wystawiania pokrzywdzonym przepustek przez osobę cywilną - kierownika WDW «O.» - na opieczętowanych stemplami JW w D. blankietach, działając w ten sposób na szkodę interesu prywatnego ww. żołnierzy i interesu JW w D., przy czym WDW «O.» osiągnął korzyść majątkową z tytułu wykonania przez ww. pokrzywdzonych nieodpłatnej pracy w wymiarze nie mniejszym niż 8.800 zł,

tj. o czyn z art. 231 § 2 k.k.;

4.

w okresie od kwietnia 2005 r. do września 2005 r., pełniąc obowiązki Dowódcy JW w D., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej na rzecz Ośrodka Wypoczynkowego WDW «O.» w O. woj. l., nie dopełnił obowiązków wymienionych w pkt 7 ppkt f zakresu obowiązków Dowódcy Bazy w przedmiocie podejmowania decyzji dot. oszczędnego, celowego i zgodnego z przeznaczeniem użycia środków finansowych będących w dyspozycji bazy oraz przekroczył swoje uprawnienia poprzez oddelegowanie podległego mu żołnierza zasadniczej służby wojskowej do WDW «O.», w ten sposób, że rozkazami dziennymi: nr Z 75 z dnia 19 kwietnia 2005 r. szer. A. B., szer. K. S., szer. T. J., szer. P. O. na okres od 19 kwietnia 2005 r. do 18 lipca 2005 r., nr Z 105 z dnia 2 czerwca 2005 r. szer. L. L. na okres od 2 czerwca 2005 r. do 18 lipca 2005 r., nr Z 128 z dnia 5 lipca 2005 r. szer. D. A. na okres 6 lipca 2005 r. do 5 października 2005 r., nr Z 146 z dnia 29 lipca 2005 r. szer. L. L., szer. K. S., szer. T. J. na okres od 18 lipca 2005 r. do 28 października 2005 r. oddelegował do pełnienia obowiązków służbowych w WDW «O.», gdzie pokrzywdzeni nie podlegali szkoleniu wojskowemu i w rzeczywistości wykonywali nieodpłatne prace gospodarcze na rzecz tego WDW, a następnie po wystawieniu faktur przez ośrodek niezgodnie z przeznaczeniem środków finansowych będących w dyspozycji bazy, zatwierdził do wypłaty na rzecz WDW «O.» kwotę 363,96 zł za fakturę VAT nr 1/05 z dnia 1 maja 2005 r., kwotę 930,12 zł za fakturę VAT nr 3/05 z dnia 31 maja 2005 r., kwotę 1.119,36 zł za fakturę nr 36/05 z dnia 31 sierpnia 2005 r. i kwotę 623,04 zł za fakturę nr 37/05 z dnia 30 września 2005 r. oraz dopuścił do wystawiania pokrzywdzonym przepustek przez osobę cywilną - kierownika WDW «O.» - na opieczętowanych stemplami JW w D. blankietach, działając w ten sposób na szkodę interesu prywatnego ww. żołnierzy i interesu JW w D., przy czym WDW «O.» osiągnął korzyść majątkową z tytułu wykonania przez ww. pokrzywdzonych nieodpłatnej pracy w wymiarze nie mniejszym niż 19.102,50 zł,

tj. o czyn z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.;

5.

w okresie od maja 2006 r. do 1 sierpnia 2006 r., pełniąc obowiązki Dowódcy JW w D., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej na rzecz Ośrodka Wypoczynkowego WDW «O.» w O. woj. l., nie dopełnił obowiązków wymienionych w pkt 7 ppkt f zakresu obowiązków Dowódcy Bazy w przedmiocie podejmowania decyzji dot. oszczędnego, celowego i zgodnego z przeznaczeniem użycia środków finansowych będących w dyspozycji bazy oraz przekroczył swoje uprawnienia poprzez oddelegowanie podległego mu żołnierza zasadniczej służby wojskowej do WDW «O.», w ten sposób, że rozkazami dziennymi: nr Z 77 z dnia 30 maja 2006 r. szer. P. K., szer. M. M., szer. J. B., szer. W. J. na okres od 19 kwietnia 2006 r. do 18 lipca 2006 r., nr Z 125 z dnia 30 czerwca 2006 r. szer. M. H. na okres 30 czerwca 2006 r. do 29 września 2006 r., nr Z 137 z dnia 18 lipca 2006 r. szer. G. P. na okres 18 lipca 2006 r. do 17 października 2006 r., nr Z 147 z dnia 1 sierpnia 2006 r. szer. P. K. na okres 18 lipca 2006 r. do 4 sierpnia 2006 r. (rozkaz skracający delegację nr Z 151 z dnia 7 sierpnia 2006 r.) i K. K. na okres 18 lipca 2006 r. do 25 października 2006 r. oddelegował do pełnienia obowiązków służbowych w WDW «O.», gdzie pokrzywdzeni nie podlegali szkoleniu wojskowemu i w rzeczywistości wykonywali nieodpłatne prace gospodarcze na rzecz tego WDW, a następnie, po wystawieniu faktur przez ośrodek niezgodnie z przeznaczeniem środków finansowych będących w dyspozycji bazy, zatwierdził do wypłaty na rzecz WDW «O.» kwotę 432,96 zł za fakturę VAT nr 1/06 z dnia 30 kwietnia 2006 r., kwotę 918,72 zł za fakturę VAT nr 2/06 z dnia 1 czerwca 2006 r. i kwotę 908,16 zł za fakturę nr 6/2006 z dnia 28 czerwca 2006 r. oraz dopuścił do wystawiania pokrzywdzonym przepustek przez osobę cywilną - kierownika WDW «O.» - na opieczętowanych stemplach JW w D. blankietach, działając w ten sposób na szkodę interesu prywatnego ww. żołnierzy i interesu JW w D., przy czym WDW «O.» osiągnął korzyść majątkową z tytułu wykonania przez ww. pokrzywdzonych nieodpłatnej pracy w wymiarze nie mniejszym niż 22.027,95 zł,

tj. o czyn z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k.".

Wojskowy Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 9 listopada 2009 r., sygn. akt So 67/08, orzekł:

1)

"postępowanie karne wobec płk. S. W. s. F. o czyn zabroniony, polegający na tym, że:

-

w dniu 19 czerwca 2002 r., jako Dowódca Jednostki Wojskowej w D., przekroczył swoje uprawnienia wynikające z pisemnego zakresu obowiązków Dowódcy Bazy Lotniczej w zakresie szkolenia oraz wszechstronnego przygotowania do działań, a w szczególności w odniesieniu do jego pkt 2 ppkt d sprawowania nadzoru nad przebiegiem szkolenia w pododdziałach, postępując w ten sposób, że na mocy Rozkazu Dziennego Nr PF-118 z dnia 19 czerwca 2002 r. czasowo oddelegował st. szer. D. M. z Eskadry Obsługi do wykonywania obowiązków służbowych w ośrodku wypoczynkowym WDW «O.» w O., na okres od 19 czerwca do 18 września 2002 r., gdzie ww. żołnierz zasadniczej służby wojskowej nie podlegał szkoleniu wojskowemu, wykonywał natomiast nieodpłatne prace gospodarcze świadczone na rzecz wspomnianego ośrodka wypoczynkowego, tj. postępowanie karne o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. - umarza na podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. z uwagi na jego znikomą społeczną szkodliwość;

2)

postępowanie karne wobec płk. S. W. s. F. o czyn zabroniony polegający na tym, że:

-

w dniu 23 lipca 2003 r., jako Dowódca Jednostki Wojskowej w D., przekroczył swoje uprawnienia wynikające z pisemnego zakresu obowiązków Dowódcy Bazy Lotniczej w zakresie szkolenia oraz wszechstronnego przygotowania do działań, a w szczególności w odniesieniu do jego pkt 2 ppkt d nakładającego na niego obowiązek nadzoru nad przebiegiem szkolenia w pododdziałach, postępując w ten sposób, że na mocy Rozkazu Dziennego Nr Z-141 z dnia 23 lipca 2003 r. czasowo oddelegował szer. M. B. z Kompanii Ubezpieczenia Lotów do wykonywania obowiązków służbowych w WDW «O.» w O., na okres od 23 lipca do 22 sierpnia 2003 r., czyniąc przy tym odpowiedzialnym za dyscyplinę i jego wyszkolenie «kierownika komórki organizacyjnej, do której żołnierz został skierowany», w sytuacji gdy ww. żołnierz zasadniczej służby wojskowej nie podlegał szkoleniu wojskowemu, wykonywał natomiast nieodpłatne prace gospodarcze świadczone na rzecz wspomnianego ośrodka wypoczynkowego, tj. postępowanie karne o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k., umarza na podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. z uwagi na jego znikomą społeczną szkodliwość,

3)

postępowanie karne wobec płk. S. W. s. F. o czyn zabroniony polegający na tym, że:

-

w dniu 28 kwietnia 2004 r., jako Dowódca Jednostki Wojskowej w D., przekroczył swoje uprawnienia wynikające z pisemnego zakresu obowiązków Dowódcy Bazy Lotniczej w zakresie szkolenia oraz wszechstronnego przygotowania do działań, a w szczególności w odniesieniu do jego pkt 2 ppkt d nakładającego na niego obowiązek sprawowania nadzoru nad przebiegiem szkolenia w pododdziałach, postępując w ten sposób, że na mocy Rozkazu Dziennego Nr Z-83 z dnia 28 kwietnia 2004 r. czasowo oddelegował do wykonywania obowiązków służbowych w ośrodku wypoczynkowym WDW «O.» w O.: szer. T. J. z Kompanii Ochrony na okres od 28 kwietnia do 21 czerwca 2004 r., szer. D. G. z Kompanii Reprezentacyjnej na okres od 28 kwietnia do 27 lipca 2004 r., szer. M. R. z Kompanii Reprezentacyjnej na okres od 28 kwietnia do 27 lipca 2004 r., szer. A. L. z Kompanii Zabezpieczenia na okres od 28 kwietnia do 27 lipca 2004 r., czyniąc przy tym odpowiedzialnym za dyscyplinę i ich szkolenie «kierownika komórki, do której żołnierze zostali oddelegowani», w sytuacji gdy ww. żołnierze służby zasadniczej nie podlegali szkoleniu wojskowemu, wykonywali natomiast nieodpłatne prace gospodarcze świadczone na rzecz wspomnianego ośrodka wypoczynkowego, tj. postępowanie karne o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. - umarza na podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. z uwagi na jego znikomą społeczną szkodliwość;

4)

postępowanie karne wobec płk. S. W. s. F. o czyn zabroniony polegający na tym, że:

-

w dniu 19 kwietnia, 2 czerwca, 5 i 29 lipca 2005 r., jako Dowódca Jednostki Wojskowej w D., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, przekroczył swoje uprawnienia wynikające z pisemnego zakresu obowiązków Dowódcy Bazy Lotniczej w zakresie szkolenia oraz wszechstronnego przygotowania do działań, a w szczególności w odniesieniu do jego pkt 2 ppkt d nakładającego na niego obowiązek sprawowania nadzoru nad przebiegiem szkolenia w pododdziałach, postępując w ten sposób, że na mocy Rozkazu Dziennego Nr Z-75 z dnia 19 kwietnia 2005 r. czasowo oddelegował do wykonywania obowiązków służbowych w ośrodku wypoczynkowym WDW «O.» w O.: szer. A. B. z Kompanii Ochrony, szer. K. S. z Kompanii Zaopatrzenia, szer. T. J. z Kompanii Reprezentacyjnej oraz szer. P. O. z Klubu Żołnierskiego na okres od 19 kwietnia do 18 lipca 2005 r., czyniąc przy tym odpowiedzialnym za dyscyplinę i ich wyszkolenie «kierownika WDW p. K. B.», na mocy Rozkazu Dziennego Nr Z-105 z dnia 2 czerwca 2005 r. czasowo oddelegował do wykonywania obowiązków służbowych w ośrodku wypoczynkowym WDW «O.» w O. szer. L. L. z Kompanii Ochrony na okres od 2 czerwca do 18 lipca 2005 r., czyniąc przy tym odpowiedzialnym za dyscyplinę i jego wyszkolenie «kierownika WDW p. K. B.», na mocy Rozkazu Dziennego Nr Z-46 z dnia 29 lipca 2005 r. czasowo oddelegował do wykonywania obowiązków służbowych w ośrodku wypoczynkowym WDW «O.» w O. szer. L. L. z Kompanii Ochrony, szer. K. S. z Kompanii Zaopatrzenia, szer. T. J. z Kompanii Reprezentacyjnej na okres od 28 lipca do 28 października 2005 r., czyniąc przy tym odpowiedzialnym za dyscyplinę i ich wyszkolenie «kierownika WDW p. K. B.», w sytuacji gdy ww. żołnierze nie podlegali szkoleniu wojskowemu, wykonywali natomiast nieodpłatne prace gospodarcze świadczone na rzecz wspomnianego ośrodka wypoczynkowego, tj. postępowanie karne o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. - umarza na podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. z uwagi na jego znikomą społeczna szkodliwość;

5)

postępowanie karne wobec płk. S. W. s. F. o czyn zabroniony polegający na tym, że:

-

w dniu 30 maja, 30 czerwca, 18 lipca, 1 sierpnia 2006 r., jako Dowódca Jednostki Wojskowej w D., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru przekroczył swoje uprawnienia wynikające z pisemnego zakresu obowiązków Dowódcy Bazy Lotniczej w zakresie szkolenia oraz wszechstronnego przygotowania do działań, a w szczególności w odniesieniu do jego pkt 2 ppkt d nakładającego na niego obowiązek sprawowania nadzoru nad przebiegiem szkolenia w pododdziałach, postępując w ten sposób, że na mocy Rozkazu Dziennego Nr Z-77 z dnia 30 maja 2006 r. czasowo oddelegował do wykonywania obowiązków w ośrodku wypoczynkowym WDW «O.» w O.: szer. P. K. i szer. M. M. z Kompanii Ochrony, szer. J. B. i szer. W. J. z Kompanii Reprezentacyjnej, na okres od 19 kwietnia do 18 lipca 2006 r., czyniąc przy tym odpowiedzialnym za dyscyplinę i ich wyszkolenie «kierownika WDW», na mocy Rozkazu Dziennego Nr Z-125 z dnia 30 czerwca 2006 r. czasowo oddelegował do wykonywania obowiązków służbowych w ośrodku wypoczynkowym WDW «O.» w O. szer. M. H. z Kompanii Ochrony na czas od 30 czerwca do 29 września 2006 r., czyniąc przy tym odpowiedzialnym za dyscyplinę i jego wyszkolenie «p. K. B. kierownika WDW», na mocy Rozkazu Dziennego Nr Z-137 z dnia 18 lipca 2006 r. czasowo oddelegował do pełnienia obowiązków służbowych w ośrodku wypoczynkowym WDW «O.» w O. szer. G. P. z Kompanii Ochrony na okres od 18 lipca do 17 października 2006 r., czyniąc przy tym odpowiedzialnym za dyscyplinę i jego wyszkolenie «p. K. B. kierownika WDW», na mocy Rozkazu Dziennego Nr Z-147 z dnia 1 sierpnia 2006 r. czasowo oddelegował do wykonywania obowiązków służbowych w ośrodku wypoczynkowym WDW «O.» w O. szer. P. K. z Kompanii Ochrony na okres od 18 lipca do 17 października 2006 r., szer. K. K. z Kompanii Ochrony na okres od 26 lipca do 17 października 2006 r., czyniąc przy tym odpowiedzialnym za dyscyplinę i ich wyszkolenie «p. K. B. kierownika WDW», w sytuacji gdy wyżej wym. żołnierze zasadniczej służby wojskowej nie podlegali szkoleniu wojskowemu, wykonywali natomiast nieodpłatne prace gospodarcze świadczone na rzecz wspomnianego ośrodka wypoczynkowego, tj. postępowanie karne o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. - umarza na podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość ...".

Wyrok ten zaskarżył apelacją prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w L., zarzucając:

1.

"błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia i mający wpływ na jego treść, polegający na uznaniu, że płk S. W. swoim zachowaniem wyczerpał jedynie znamiona występku z art. 231 § 1 k.k., w sytuacji gdy prawidłowa analiza materiałów sprawy prowadzi do wniosku, iż oskarżony działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla WDW «O.» i wyczerpał dyspozycję art. 231 § 2 k.k.;

2.

obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 1 § 2 k.k., polegającą na uznaniu, że czyny płk. S. W. nie stanowią przestępstwa, gdyż ich społeczna szkodliwość była znikoma, co skutkowało umorzeniem postępowania;

3.

obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia, a to: art. 424 § 1 i 2 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie w uzasadnieniu wyroku unormowań zawartych w tym przepisie, co nie pozwalało na prześledzenie toku rozumowania Sądu pierwszej instancji, gdyż jest ono lakoniczne, w ogóle nie wskazuje faktów, na podstawie których Sąd przyjął ustalony przez siebie stan faktyczny i brak jest w nim szczegółowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, oraz art. 7 k.p.k. poprzez dowolną, sprzeczną z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, wykraczającą poza swobodną ocenę dowodów interpretację, nieznajdującą w ogóle oparcia w materiałach sprawy".

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o "uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania".

W części motywacyjnej apelacji jej autor, poza niemal dosłownym, ponownym przytoczeniu postawionych przez siebie zarzutów, wywiódł m.in., że "(...)żołnierze mogą być oddelegowani do wykonywania zadań, ale mających ścisły związek z pełnieniem przez nich służby wojskowej i na podstawie stosownych przepisów (...) Nie ulega wątpliwości, że miejscem pełnienia służby żołnierza zasadniczej służby wojskowej nie jest gospodarstwo pomocnicze (...).

(...) Zasady wyrażone w art. 7 zobowiązywały Sąd orzekający do respektowania prawdy materialnej oraz swobodnej ale obiektywnej oceny dowodów (...) Sąd powinien badać i uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego po to, aby ustalenia faktyczne odpowiadały prawdzie. W postępowaniu sądowym jest to osiągnięte tylko wtedy, gdy przedmiotem rozważań sądu jest cały zebrany i ujawniony w toku materiał dowodowy, bez pominięcia istotnych jego części (...)".

W odpowiedzi na apelację obrońca oskarżonego wniósł o jej nieuwzględnienie, bowiem - zdaniem autora tego pisma procesowego - wszystkie zarzuty podniesione w apelacji oskarżyciela należy uznać za niezasadne.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Apelacja nie jest zasadna i jako taka nie może zostać uwzględniona.

Na wstępie należy zauważyć, że apelacja, w zakresie postawionych zarzutów, jest wadliwie skonstruowana. Taka ocena wynika z charakteru owych zarzutów, a to zawartych w jednym środku odwoławczym, równolegle tych wywodzących obrazę prawa materialnego, jak i tych dotyczących obrazy zasad procedowania.

Potwierdzenie w postępowaniu odwoławczym trafności tych ostatnich z reguły prowadzi do konieczności uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji i ponownego, tym razem zgodnego z prawem procesowym, przeprowadzenia postępowania przed tym sądem. Równoczesne stawianie zatem zarzutu obrazy prawa materialnego jest co najmniej przedwczesne.

Możliwość odniesienia się do tego zarzutu zostaje stworzona dopiero w przypadku nieuwzględnienia przez sąd odwoławczy zarzutów natury procesowej.

Przechodząc do rozważań nad meritum omawianej apelacji wypada stwierdzić, że zaskarżony wyrok zapadł zgodnie ze wskazaniami postawionymi w cyt. przez skarżącego postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2009 r. (sygn. akt WZ 53/08). Sąd meriti przeprowadził bowiem w sposób staranny postępowanie dowodowe na rozprawie głównej, a następnie najistotniejsze dla sprawy kwestie zostały w części motywacyjnej rozstrzygnięcia wyrokowego tego Sądu zdecydowanie pogłębione. W odniesieniu natomiast do opinii Sądu odwoławczego brak jest aktualnie możliwości oceny ich charakteru (a więc czy w istocie były luźno formułowanymi uwagami, czy też stricte zapatrywaniami prawnymi w rozumieniu art. 442 § 3 k.p.k.) wobec braku w apelacji prokuratora wniesionej na niekorzyść oskarżonego zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 442 § 3 k.p.k.

Co się tyczy zarzutu opisanego w pkt 1 apelacji, czyli błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść, to jawi się on - jak już wstępnie zaznaczono - jako bezzasadny.

Wojskowy Sąd Okręgowy w W. w sposób przekonujący zobrazował swój tok rozumowania w stosownym fragmencie uzasadnienia zaskarżonego wyroku i wykazał powody, dla których zmienił opis czynów zarzucanych oskarżonemu płk. S. W., a w ślad za tym także ich kwalifikację prawną. Swoje rozumowanie oparł na niekwestionowanym materiale dowodowym, wyciągając prawidłowe wnioski. W odróżnieniu od motywacji autora aktu oskarżenia oraz apelacji oparł się na okolicznościach in concreto, a nie na wywodach skądinąd słusznych, wręcz oczywistych, ale całkowicie ogólnej natury, bez jakiegokolwiek odniesienia do sprawy niniejszej. W szczególności w uzasadnieniu apelacji skarżący nie wykazał, jakie to konkretne błędy z zakresu wymowy samych okoliczności faktycznych, logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego popełnił Sąd meriti podczas oceny materiału dowodowego, co poskutkować miało błędami w ustaleniach faktycznych. Odnosi się to także do elementu zarzutu apelacji z jej pkt 3, a to obrazy art. 7 k.p.k.

Nie można także podzielić poglądu autora apelacji, że Sąd pierwszej instancji procedował z obrazą art. 424 § 1 i 2 k.p.k., bowiem zignorował w uzasadnieniu wyroku - zdaniem skarżącego - "(...) unormowania zawarte w tym przepisie, co nie pozwoliło na prześledzenie toku rozumowania Sądu (...)". Zarzut ten jest nietrafny, a nawet po prostu nieprawdziwy. Jak już wyżej wspomniano, omawiane uzasadnienie jest na tyle jasne i przejrzyste, że pozwala w pełni zrozumieć proces myślowy Sądu meriti. Wystarczy uważna lektura fragmentu uzasadnienia od jego s. 4 do 9 (słowa końcowe tego fragmentu: "(...) w co najmniej jej niepogorszonym stanie (...)". Zawarte tamże argumenty Sąd Najwyższy, orzekający jako sąd odwoławczy, w pełni podziela, stwierdzając zarazem, że warunki statuowane w art. 424 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 2 (co do § 2 tego przepisu autorowi apelacji chodziło zapewne o "(...) inne rozstrzygnięcie zawarte w wyroku") zostały w pełni zrealizowane. Dodać należy, że zarzut z pkt 3 apelacji nie został w ogóle rozwinięty w części motywacyjnej tego środka zaskarżenia, poza przytoczeniem judykatu Sądu Najwyższego - wyroku z dnia 29 września 1973 r., II KR 105/73 - OSNPG 1974, nr 3, poz. 47 (na marginesie uwaga - w apelacji błędnie przytoczono publikację). Pogląd tamże zawarty jest bez wątpienia trafny, ale zawiera on wskazówki natury ogólnej, natomiast skarżący nie podjął nawet próby odniesienia ich do konkretnych okoliczności zaistniałych w omawianej sprawie.

Po rozważeniu kwestii przedstawianych wyżej, wobec uznania zarzutów obrazy prawa procesowego za bezzasadne, można odnieść się do zarzutu z pkt 2 apelacji, a to - dla przypomnienia - obrazy przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 1 § 2 k.k., polegającego na uznaniu, że czyny płk. S. W. nie stanowią przestępstwa, gdyż ich społeczna szkodliwość była znikoma.

Zarzut ten jawi się jako bezzasadny, na pograniczu bezzasadności oczywistej. Zgodnie z treścią art. 1 § 2 k.k. nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma. W tym miejscu warto zauważyć, że typ czynu zabronionego jest wzorcem zgeneralizowanym i abstrakcyjnym, zawierającym także elementy konstytutywne, decydujące o ujemnej zawartości czynów tego typu. Natomiast czyn konkretny będzie na ogół charakteryzował się właściwym dla czynów realizujących znamiona danego typu stopniem społecznej szkodliwości, który z kolei pozwala uznać ten czyn za karygodny. Cechy indywidualizujące czyn mogą mieć znaczenie z punktu widzenia ujemnej zawartości czynu - jego społecznej szkodliwości. Cecha karygodności czynu jest cechą stopniowalną, a zatem czyn może być mniej lub bardziej karygodny (co, między innymi, znajduje wyraz w wyznaczeniu dolnej i górnej granicy ustawowego zagrożenia). Może jednak zaistnieć sytuacja tego rodzaju, że ujemna zawartość konkretnego czynu będzie atypowo niska z poziomem stopnia społecznej szkodliwości jako znikomym, to czyn taki, mimo zrealizowania znamion typu czynu zabronionego, nie będzie stanowił przestępstwa i nie będzie czynem karygodnym. Innymi słowy, wymiar sprawiedliwości w sprawach karnych winien odróżnić sprawy błahe od poważnych, gdyż reagowanie nawet w zupełnie błahym wypadku dopuszczenia się przez sprawcę czynu zabronionego pod groźbą kary byłoby zupełnie nieracjonalne [zob. A. Zoll (red.): Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, Kraków 2004, s. 36-39; M. Filar (red.): Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2009, s. 15].

W omawianym przepisie mamy zatem do czynienia z zasadą natury ogólnej. Kryteria oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu ujęte są w art. 115 § 2 k.k. i dopiero przez pryzmat tego przepisu w ścisłym powiązaniu z okolicznościami konkretnej sprawy można ową kwestię w sposób właściwy ocenić i poprzez prawidłowe wnioskowanie ustalić.

Autor apelacji, jeśli spojrzy się na fragment uzasadnienia tego środka zaskarżenia (s. 7-8), poza powtórzeniem zarzutu sformułowanego w części merytorycznej apelacji, w istocie w ogóle go nie rozwinął, o treści art. 115 § 2 k.k. wspominając jedynie mimochodem. Wywody przedstawione w omawianym środku zaskarżenia można w zasadzie określić jako luźne rozważania w kwestii ustaleń faktycznych, a już na pewno nieodnoszące się w sposób sensowny i odpowiednio usystematyzowany do najistotniejszej kwestii rozstrzygnięcia wyrokowego Sądu pierwszej instancji, a to uznania przez ten Sąd stopnia społecznej szkodliwości czynów oskarżonego za znikomy z wszelkimi tego prawnymi konsekwencjami. I na tym w zasadzie można by odniesienie do postawionego w pkt 3 apelacji zarzutu zakończyć. Dla pełnej jasności podkreślić jedynie wypada, że argumentacja Sądu meriti, znajdująca się na s. 9-13 części motywacyjnej zaskarżonego wyroku, zasługuje w pełni na aprobatę. Sąd w sposób precyzyjny i wnikliwy omawia kwestie stopnia społecznej szkodliwości czynów oskarżonego płk. S. W., posługując się kryteriami ustawowymi w ścisłym powiązaniu z konkretnymi okolicznościami sprawy, które owe kryteria wypełniają konkretną treścią. Uwypuklić jedynie trzeba taką okoliczność mieszczącą się w sferze motywacji oskarżonego, jak dobór żołnierzy do pełnienia służby we wskazanym ośrodku wypoczynkowym, gdzie starano się kierować tych, którzy ze względu na stan zdrowia, głównie psychicznego, nie będąc pozbawionymi zdolności do służby wojskowej w ogóle, wielu czynności z zakresu tej służby (można rzec służby sensu stricto, jak na przykład strzelanie ostrą amunicją czy inne zajęcia z bronią), praktycznie nie wykonywali. Ich służba często polegała głównie na sprzątaniu rejonów czy pomocy w kuchni. Z kategorii rozmiaru naruszonego dobra da się zauważyć z kolei: niewątpliwy związek organizacyjny z gospodarstwem pomocniczym - WDW "O.", konieczność zapewnienia wyżywienia (bądź stosownego ekwiwalentu) żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, bez względu na miejsce jej pełnienia; warunki oddelegowania do ośrodka wczasowego nie powodowały dla żołnierzy zwiększenia trudu w porównaniu ze służbą typowo wojskową w ramach jednostki wojskowej. Na marginesie niejako jawi się okoliczność, że zasadnicza służba wojskowa została w naszym kraju zniesiona, a zatem tego rodzaju, skądinąd dość powszechna dawniej w WP, praktyka, polegająca na delegowaniu żołnierzy do pełnienia służby w ośrodkach wczasowych, a niezgodna z prawem (co przecież wyraźnie ustalił Sąd pierwszej instancji), nie będzie już miała miejsca.

Na zakończenie trzeba zauważyć, że Wojskowy Sąd Okręgowy w W. w części merytorycznej swego wyrokowego rozstrzygnięcia dopuścił do wewnętrznej sprzeczności tego orzeczenia poprzez ujęcie kwestii na s. 5-8 w sposób następujący:

"1. postępowanie karne (...) o czyn zabroniony (...), tj. postępowanie karne o przestępstwo z art. (...) umarza na podstawie art. 1 § 2 k.k. z uwagi na jego znikomą społeczną szkodliwość (...)".

Jest oczywiste, że w oparciu o przepis art. 1 § 2 k.k. nie można umorzyć postępowania karnego o czyn, który jest przestępstwem, skoro w owym przepisie przestępstwo się wyklucza. Sąd ten powinien był zatem użyć formuły: "(...) postępowanie karne o czyn z art. (...) umarza (...)". Ten oczywisty błąd nie ma jednak wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Podsumowując, nie znajdując żadnych podstaw do uwzględnienia apelacji prokuratora, Sąd Najwyższy orzekający jako sąd odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.