Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNwSK 2010/1/999

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 13 maja 2010 r.
WA 11/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia M. Buliński (spraw.).

Sędziowie: A. Kapłon, A. Tomczyk.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku S. Z. o odszkodowanie i zadośćuczynienie, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 13 maja 2010 r. apelacji, wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt Żo 21/09,

utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok, a koszty postępowania odwoławczego ponosi Skarb Państwa.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 9 sierpnia 2006 r. do Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. wpłynął akt oskarżenia Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w L. przeciwko szer. S. Z. o to, że:

1.

"w dniu 28 kwietnia 2006 r. około godz. 20.00 w m. Z., woj. p., kierował samochodem Fiat 126p, znajdując się w stanie nietrzeźwości (1,05 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu - tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 178a § 1 k.k.,

2.

w dniu 28 kwietnia 2006 r. około godz. 20.00 w m. Z., woj. p., znieważył słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, funkcjonariusza policji w osobie sierż. sztab. A. Z. z Posterunku Policji w C. w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych, tj. o popełnienie przestępstwa z art. 226 § 1 k.k.,

3.

w dniu 28 kwietnia 2006 r. około godz. 20.00 w m. Z., woj. p., stosował przemoc wobec funkcjonariuszy policji w osobach sierż. sztab. A. Z. i sierż. szt. B. M. z Posterunku Policji w C. w ten sposób, że wyrywał im się z uchwytów oraz balansował i zapierał ciałem w celu zmuszenia tych funkcjonariuszy publicznych do zaniechania prawnej czynności służbowej, polegającej na doprowadzeniu go do radiowozu, tj. o popełnienie przestępstwa określonego w art. 224 § 2 k.k.".

Na zasadzie art. 335 § 1 i 2 k.p.k. prokurator wniósł o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania rozprawy i orzeczenie wobec szer. S. Z., za zarzucane mu przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., art. 226 § 1 k.k. oraz art. 224 § 2 k.k., kary "za czyn objęty zarzutami w punkcie 1 kary 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności, zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 2 (dwóch) lat oraz świadczenia pieniężnego na rzecz Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża w W. w wysokości 700 (siedemset) zł, za czyn objęty zarzutem w punkcie 2 kary 3 (trzech) miesięcy pozbawienia wolności, za czyn objęty zarzutem w punkcie 3 kary 4 (czterech) miesięcy pozbawienia wolności i wymierzenie kary łącznej za wszystkie wymienione czyny w wysokości roku pozbawienia wolności w zawieszeniu na okres 2 (dwóch) lat próby, zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 2 (dwóch) lat oraz świadczenia pieniężnego na rzecz Zarządu Głównego Polskiego Czerwonego Krzyża w W. w wysokości 700 (siedemset) zł".

Swoje stanowisko prokurator uzasadnił tym, że przesłuchany w charakterze podejrzanego szer. S. Z. przyznał się do popełnienia zarzuconych mu czynów, złożył wyjaśnienia zgodnie z ustalonym stanem faktycznym oraz złożył wniosek o wymierzenie mu kary w wyżej podanym wymiarze.

W dniu 26 lipca 2006 r. oskarżony został zwolniony, po odbyciu zasadniczej służby wojskowej, do rezerwy.

W dniu 18 sierpnia 2006 r. oskarżony został zawiadomiony, że w dniu 6 września 2006 r. w Wojskowym Sądzie Garnizonowym w W. odbędzie się posiedzenie w przedmiocie rozpoznania wniosku prokuratora o wydanie wyroku w trybie art. 335 k.p.k.

Na posiedzeniu w dniu 6 września 2006 r. prokurator wniósł o wezwanie oskarżonego na kolejny termin posiedzenia z uwagi na konieczność jego obecności przy modyfikacji wniosku złożonego w trybie art. 335 k.p.k.

W związku z tym Wojskowy Sąd Garnizonowy w W. pismem z dnia 7 września 2006 r. wezwał oskarżonego do stawiennictwa na posiedzenie w dniu 5 października 2006 r. Pismo to w dniu 18 września 2006 r. jako dorosły domownik podpisała M. C., narzeczona oskarżonego (k. 73).

Na posiedzeniu w dniu 5 października 2006 r. Sąd zarządził zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie oskarżonego na kolejny termin posiedzenia, tj. na dzień 6 listopada 2006 r. Oskarżony nie został zatrzymany i doprowadzony na posiedzenie w dniu 6 listopada 2006 r., ponieważ nie mieszkał w miejscu zameldowania, a podane przez rodzinę adresy, gdzie może przebywać, po sprawdzeniu okazały się nietrafne (k. 96 notatki Komendanta Powiatowego Policji w S.).

Na posiedzeniu w dniu 6 listopada 2006 r. Sąd skierował sprawę do rozpoznania na zasadach ogólnych, gdyż niestawiennictwo oskarżonego uniemożliwiło rozpoznanie sprawy w trybie art. 335 § 1 k.p.k.

Prezes Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. zarządzeniem z dnia 9 listopada 2006 r. wyznaczył termin rozprawy na dzień 30 listopada 2006 r. i nakazał przesłać wezwanie oskarżonemu za pośrednictwem poczty i policji. W wezwaniu wysłanym do oskarżonego zawarto między innymi pouczenie, że sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie na podstawie art. 258 § 1 pkt 2 k.p.k., jeżeli oskarżony nie stawia się do sądu, a jego stawiennictwo jest obowiązkowe. Wezwanie to nie zostało doręczone oskarżonemu, gdyż z wypowiedzi rodziny wynika, że od lipca 2006 r. nie zamieszkuje on pod tym adresem i nie jest jej znane obecne miejsce jego pobytu (k. 109 pismo Policji z S.).

Postanowieniem z dnia 30 listopada 2006 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w W. zastosował wobec oskarżonego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, na okres 3 miesięcy od chwili zatrzymania, zarządził poszukiwanie oskarżonego listem gończym na terenie całego kraju oraz zawiesił postępowanie karne.

W dniu 5 kwietnia 2007 r. na kolejne pismo Sądu Komenda Główna Straży Granicznej poinformowała, że oskarżony w dniu 9 listopada 2006 r. wyjechał z P. w lotniczym przejściu granicznym K.-B. W dniu 21 kwietnia 2007 r. oskarżony został zatrzymany. W tym dniu oskarżony zawarł związek małżeński z M. C.

W dniu 25 kwietnia 2007 r. oskarżony złożył wniosek o zmianę tymczasowego aresztowania na dozór policji motywując to faktem, że żona jest w 6. miesiącu ciąży, zagrożonej poronieniem, obiecując zarazem stawić się na każde wezwanie (wniosek ten wpłynął do Sądu w dniu 18 maja 2007 r.).

W dniu 11 maja 2007 r. wniosek o uchylenie tymczasowego aresztowania i zmianę go na inny nieizolacyjny środek zapobiegawczy złożył obrońca oskarżonego.

Postanowieniem z dnia 22 maja 2007 r. (Sg 265/06) Wojskowy Sąd Garnizonowy w W. uchylił tymczasowe aresztowanie i zastosował wobec oskarżonego środek zapobiegawczy w postaci dozoru policji.

Wyrokiem z dnia 26 lipca 2007 r. (Sg 206/07) Wojskowy Sąd Garnizonowy w W. skazał szer. rez. S. Z.:

1.

za popełnienie przestępstwa określonego w art. 178a § 1 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, a na podstawie art. 42 § 2 k.k. orzekł środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym na okres 5 lat,

2.

za popełnienie przestępstwa określonego w art. 226 § 1 k.k. na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności,

3.

za popełnienie przestępstwa określonego w art. 224 § 2 k.k. na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności,

-

na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w miejsce kar jednostkowych orzeczono karę łączną roku pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono oskarżonemu na okres próby wynoszący 2 lata,

-

na podstawie art. 71 § 1 k.k. w zw. z art. 33 § 1 i 3 k.k. wymierzono oskarżonemu 100 stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki na kwotę 20 zł, zaliczając na poczet grzywny okres rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie od dnia 21 kwietnia do dnia 22 maja 2007 r., przyjmując, że jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równy jest dwóm dziennym stawkom grzywny.

Wojskowy Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 7 lutego 2008 r. (S.A. 4/08) w uwzględnieniu apelacji prokuratora zmienił zaskarżony wyrok przez przyjęcie za podstawę prawną zaliczenia oskarżonemu na poczet orzeczonej kary grzywny okresu rzeczywistego pozbawienia wolności przepisu art. 63 § 1 k.k., utrzymując go w pozostałym zakresie.

W dniu 13 lutego 2009 r. wpłynął do Wojskowego Sądu Okręgowego w W. wniosek pełnomocnika skazanego S. Z. z dnia 6 lutego 2009 r. o zadośćuczynienie za oczywiście niesłuszne zastosowanie tymczasowego aresztowania i odszkodowanie w kwocie 115.680 złotych.

Wyrokiem z dnia 18 lutego 2010 r. (Żo 21/09) Wojskowy Sąd Okręgowy w W. oddalił wniosek S. Z. o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie.

Apelację od tego wyroku złożył pełnomocnik wnioskodawcy, zarzucając temuż orzeczeniu:

1.

"obrazę przepisów prawa procesowego, a to art. 410 k.p.k., która miała wpływ na treść orzeczenia, poprzez wydanie orzeczenia pomijającego całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie,

2.

błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia poprzez całkowite pominięcie rozważenia zasadności wniosku o odszkodowanie oraz zadośćuczynienie, a oparcie orzeczenia jedynie na poglądzie Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z dnia 20 września 2007 r., I KZP 28/07, OSNKW 2007, z. 10, poz. 70".

W oparciu o to skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie za oczywiście niesłuszne tymczasowe aresztowanie, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku.

Uzasadnienie prawne

W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika wnioskodawcy Sąd pierwszej instancji dokonał ustaleń faktycznych przemawiających za zasadnością stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania. Ustalił, że szer. rez. S. Z. przed przesłuchaniem w charakterze podejrzanego "otrzymał arkusz pouczenia o uprawnieniach i obowiązkach podejrzanego, którego odbiór pokwitował własnoręcznym podpisem (k. 17 akt postępowania Pg. D. 112/06, Sg 206/07). W przedmiotowym arkuszu podejrzanego pouczono m.in. o obowiązku stawiennictwa na każde wezwanie w toku postępowania karnego, obowiązku zawiadamiania organu prowadzącego postępowanie o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającego dłużej niż 7 dni, a nadto o obowiązku wskazania adresu dla doręczeń w kraju w razie przebywania za granicą". Sam oskarżony w trakcie posiedzenia w dniu 22 maja 2007 r. w przedmiocie rozpoznania wniosków jego i jego obrońcy o uchylenie tymczasowego aresztowania oświadczył, że był pouczony o tym, iż o każdej zmianie musi powiadomić organ prowadzący postępowanie; nie powiadomił nikogo, bo "wyszło mu to z głowy". Bezsporne, że był też zawiadomiony, iż w dniu 6 września 2006 r. odbędzie się posiedzenie w przedmiocie rozpoznania uzgodnionego z nim wniosku prokuratora o wydanie wyroku w trybie art. 335 k.p.k. Logiczne jest, że to sąd miał rozstrzygnąć dopiero na tym posiedzeniu, czy uwzględni jego wniosek, a nie - że już jego wniosek został uwzględniony.

Na rozprawie w dniu 18 lutego 2010 r. przed Wojskowym Sądem Okręgowym w W. odczytano zeznania świadka M. C., żony wnioskodawcy, złożone przed Sądem Rejonowym w S. w obecności pełnomocnika wnioskodawcy. Świadek ta zeznała, że okazane jej wezwanie znajdujące się w aktach sprawy na k. 85 odebrała osobiście (w dniu 18 września 2006 r.), lecz męża powiadomiła po upływie około dwóch miesięcy od daty odebrania tego pisma.

Zauważyć trzeba, wbrew sugestiom pełnomocnika wnioskodawcy, że to pismo było skierowane na adres "S. Z. G., woj. p.", tj. adres wskazany przez oskarżonego i zawarty w piśmie przesyłającym akt oskarżenia do Sądu (k. 62). M. C., odbierając to pismo, określiła się listonoszowi jako "dorosły domownik", zresztą sam oskarżony potwierdził, że zarówno on, jak i jego narzeczona byli zameldowani pod tym adresem u jego rodziców. Z zeznań narzeczonej wnioskodawcy wynika, że co najmniej w drugiej połowie listopada 2006 r. wiedział on, że Wojskowy Sąd Garnizonowy w W. wzywa go do osobistego stawiennictwa na posiedzeniach. Zauważyć należy, że Sąd wydał postanowienie o tymczasowym aresztowaniu dopiero 30 listopada 2006 r. Z pisma straży granicznej, jak i faktu, że około 25 kwietnia 2007 r. M. C. była w szóstym miesiącu ciąży, wynika, że listopadzie 2006 r. oskarżony co najmniej dwukrotnie przebywał w kraju (w pierwszej i trzeciej dekadzie tego miesiąca) i miał wiedzę o wezwaniach do Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. Zatem ograniczenia przy stosowaniu tymczasowego aresztowania, wynikające z art. 259 § 2 i 3 k.p.k., nie mogły mieć zastosowania (art. 259 § 4 k.p.k.). Rację ma też Wojskowy Sąd Okręgowy w W., że zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania na poczet orzeczonej grzywny w tej samej sprawie oskarżonego wyklucza późniejsze skuteczne wystąpienie z roszczeniem o odszkodowanie lub zadośćuczynienie na podstawie przepisów rozdziału 58 k.p.k.

Podnosząc ten zarzut w apelacji, pełnomocnik wnioskodawcy, używając określenia "oparcie orzeczenia jedynie na poglądzie Sądu Najwyższego wyrażonym w postanowieniu z dnia 20 września 2007 r., I KZP 28/07, OSNKW 2007, z. 10, poz. 70", stara się stworzyć wrażenie, że jest to jeden z poglądów, i to odosobniony. Nic bardziej mylnego, zwłaszcza gdy zapozna się z całym postanowieniem wraz z uzasadnieniem. Sąd Najwyższy w tym orzeczeniu postanowił odmówić podjęcia uchwały, a to z uwagi na to, że przedstawiony w pytaniu problem do tej pory, zarówno w orzecznictwie, jak i piśmiennictwie prawniczym, nie budził wątpliwości. Sam zresztą sąd pytający, przedstawiając opisane w sprawie zagadnienia prawne, zauważył, że w orzecznictwie sądowym kwestia ta jest rozstrzygana jednoznacznie. Mimo odmowy podjęcia uchwały Sąd Najwyższy analizował w postanowieniu orzecznictwo Sądu Najwyższego od wyroku z dnia 10 listopada 1970 r. (V KRN 260/70, OSNKW 1971, z. 4, poz. 53) przez uchwałę pełnego składu Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 1984 r. (VI KZP 28/83, OSNKW 1984, z. 7-8, poz. 68) do wyroku z dnia 2 września 2002 r. (IV KKN 449/01, LEX nr 56072) oraz orzecznictwo sądów apelacyjnych. Zatem pogląd Sądu Najwyższego przedstawiony w tym postanowieniu, że: "zaliczenie według reguł wynikających z art. 417 k.p.k. i art. 63 k.k. okresu tymczasowego aresztowania na poczet kar orzeczonych wobec skazanego w tej samej lub innej sprawie wyklucza późniejsze skuteczne wystąpienie z roszczeniem o odszkodowanie lub zadośćuczynienie na podstawie przepisów Rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, za ten sam okres" - wyraża jednolite w tym zakresie orzecznictwo sądowe.

Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.