Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1920111

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 14 maja 2012 r.
VIII SA/Wa 993/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Kosterna.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) sierpnia 2011 r. znak: (...) w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych za 2005 r. postanawia: przyznać J. M. prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi J. M. (dalej: "skarżący") wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Oświadczył, że nie osiąga żadnych dochodów i jest na utrzymaniu żony, która z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w wysokości (...) zł brutto.

W pismach uzupełniających wniosek (z (...) listopada 2011 r. i z (...) stycznia 2012 r.) skarżący oświadczył, że nie może podjąć zatrudnienia ze względu na stan zdrowia. Ponadto w 2010 r. nie osiągnął przychodów i nie składał zeznania podatkowego oraz, że syn prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i "nie udostępnia środków na utrzymanie rodziców". Oświadczył także, że nie jest już właścicielem stacji paliw, która w formie aportu została wniesiona do spółki z o.o. (...) w zamian za udziały w tej spółce, które to udziały następnie zostały darowane na rzecz syna (ze względu na stan zdrowia skarżący nie był w stanie zajmować się jakimikolwiek sprawami). Ponadto wskazał, że od maja 2006 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, otrzymuje świadczenie rentowe - (...) zł i nie posiada rachunku bankowego, podobnie jak jego żona. Do pisma załączył zaświadczenie z prywatnego gabinetu (...) stwierdzające, że od kilku lat jest leczony z powodu zaburzeń (...) na podłożu organicznych zmian w ośrodkowym układzie (...).

Postanowieniem z 16 stycznia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W dniu (...) stycznia 2012 r. (data nadania) skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od powołanego postanowienia referendarza sądowego. Wskazał, iż kwota ustalonego wpisu sądowego przewyższa jego możliwości finansowe tak znacznie, iż nie jest on jej w stanie uiścić. Podniósł, iż jest osobą chorą, a zaburzenia na tle (...) uniemożliwiają mu normalnie funkcjonować w społeczeństwie. Wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną, która jest właścicielką mieszkania, w którym zamieszkują. Razem z nimi mieszka ich syn - R. M., który prowadzi odrębne gospodarstwo i nie udostępnia środków na utrzymanie rodziców. Innych ruchomości i nieruchomości skarżący wraz z żoną nie posiadają. Wskazał także, iż obowiązek uiszczania kosztów sądowych obciąża stronę, a nie jego rodzinę.

Postanowieniem z dnia 9 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na skutek zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2012 r., sygn. akt II FZ 286/12, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazał, że podleganie syna skarżącego obowiązkowi wynikającemu z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego samo w sobie nie uzasadnia przyjęcia, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (w stanie sprawy - żony). Skoro bowiem skarżący twierdzi, że nie otrzymuje od syna pomocy finansowej, a sąd wiarygodności tego twierdzenia nie zanegował, to samo istnienie po stronie syna obowiązku, o którym mowa, nie wpływa w żaden sposób na możliwości finansowe skarżącego. Nadto NSA zauważył, że ma rację skarżący podnosząc, iż wskazany przepis nie mógłby być nawet podstawą skutecznego roszczenia wobec syna o świadczenie na rzecz skarżącego pomocy finansowej. Również okoliczność, że skarżący darował synowi udziały w spółce nie może uzasadniać poglądu, iż skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania mu prawa pomocy, skoro sąd I instancji nie podważył wiarygodności twierdzenia skarżącego, iż darowizna dokonana została w roku 2008, a więc w czasie, gdy skarżącemu nie można było jeszcze przypisać obowiązku przeznaczenia na pokrycie kosztów w sprawie niniejszej wszelkich środków poza koniecznymi dla utrzymania rodziny.

NSA wskazał by rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd I instancji rozważył spełnienie przez skarżącego przesłanki, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w wykazanej przez niego sytuacji finansowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej, mając na względzie, że chodzi o sytuację aktualną, uwzględniającą jednak realne możliwości poczynienia przez stronę oszczędności na pokrycie kosztów sądowych. Winien przy tym uwzględnić także, że w sytuacji, gdy strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości, tj. tak, jak przyjęto w zaskarżonym postanowieniu, możliwości sfinansowania kosztów sądowych należy rozważyć w aspekcie wszelkich kosztów, jakie mogą wystąpić w toku postępowania w danej sprawie sądowoadministracyjnej, a nie tylko w odniesieniu do wpisu od skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd może zwolnić osobę z kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 190 p.p.s.a., Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Zawarte w art. 246 § 1 u.p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

Rozpoznając sprawę należy co do zasady odnieść się w pierwszej kolejności do argumentacji przedstawionej przez stronę skarżącą i dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Dokonując weryfikacji oświadczeń złożonych przez skarżącego uwzględnić należy zasady logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, a także wnioski płynące z analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. Dopiero na tej podstawie można bowiem obiektywnie stwierdzić, czy skarżący rzeczywiście wykazał, iż pozbawiony jest możliwości ponoszenia kosztów sądowych.

Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także wskazania NSA oraz stan faktyczny sprawy uznać należy, że zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie (tekst jedn.: zwolnienie od kosztów sądowych). Wykazał on bowiem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Skarżący - według jego oświadczenia - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, z którą uzyskują dochody na łączną kwotę (...) zł. Zauważyć należy, że skarżący nie posiada żadnego majątku, z uwagi na stan zdrowia uzyskuje jedynie świadczenie rentowe w wysokości (...) zł, które w zestawieniu chociażby z wysokością wpisu daje podstawy do stwierdzenia, że nie był i nie jest on w stanie poczynić oszczędności na koszty sądowe, tym samym nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że są podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.