VIII SA/Wa 871/18 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2705507

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2019 r. VIII SA/Wa 871/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot.

Sędziowie WSA: Renata Nawrot, Justyna Mazur (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) października 2018 r. nr (...) w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności skarżącego wraz ze spółką za jej zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych

1) uchyla zaskarżoną decyzję;

2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącego Z.

M. kwotę (...) ((...)) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej także: "Minister", "organ odwoławczy") decyzją z dnia (...) października 2018 r. na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800, z późn. zm.; dalej: "Op", "Ordynacja podatkowa") oraz na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 511, z późn. zm., dalej także: "ustawa o rehabilitacji") po rozpatrzeniu odwołania Z. M. (dalej także: "skarżący") od decyzji Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej także: "Prezes Zarządu PFRON", "organ I instancji") z dnia (...) października 2017 r., orzekającej o odpowiedzialności Z. M., jako byłego prezesa zarządu solidarnie ze Spółką za zaległości: (...) S.A. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres: 01/2012 w kwocie głównej: (...) zł, w odsetkach: (...) zł, 02/2012 w kwocie głównej: (...) zł, w odsetkach: (...) zł oraz umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności skarżącego, jako byłego prezesa zarządu: (...) S.A. (dalej także: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej także: "PFRON") za okres: 12/2008, 01/2009, 02/2009, 03/2009, 04/2009, 05/2009, 06/2009, 07/2009, 08/2009, 09/2009, 10/2009, 11/2009, 02/2010, 01/2011, 02/2011, 03/2011, 04/2011, 05/2011, 06/2011, 07/2011, 08/2011, 9/2011, 10/2011, 03/2012 - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ I instancji wskazał, iż Prezes Zarządu PFRON określił wysokość zobowiązań (...) Sp. z o.o. z tytułu wpłat na PFRON decyzjami:

- z dnia (...)/07/2009 znak: (...) za okres od 12/2008 do 04/2009 w kwocie (...) zł - zaległość z tego tytułu wynosi (...) zł,

- z dnia (...)/06/2010 znak: (...) za okres 05/2009, 06/2009 w kwocie

(...) zł - zaległość z tego tytułu wynosi (...) zł,

- z dnia (...)/04/2010 znak: (...) za okres 07/2009 - 11/2009 w kwocie (...) zł - zaległość z tego tytułu wynosi (...) zł,

- z dnia (...)/11/2010 znak: (...) m.in. za okres 02/2010 w kwocie (...) zł, zaległość z tego tytułu wynosi (...) zł,

- z dnia (...)/01/2012 znak: (...) za okres 01/2011, 02/2011, 03/2011, 04/2011, 05/2011, 06/2011, 07/2011, 08/2011, 09/2011, 10/2011 w kwocie (...) zł. Zaległość z tego tytułu wynosi (...) zł. Po wydaniu ww. decyzji nie dokonano jednak wpłat na ich poczet. W dniu (...) lutego 2012 została złożona deklaracja miesięczna DEK-I-0 za okres 01/2012 na kwotę (...) zł. W dniu (...) marca 2012 została złożona deklaracja miesięczna DEK-I-0 za okres 02/2012 na kwotę (...) zł. Podmiot nie dokonał jednak wpłat na poczet złożonych deklaracji. Prezes Zarządu PFRON wskazał także, iż Spółka trzykrotnie występowała z wnioskiem o rozłożenie zobowiązań na raty, jednak wywiązywała się z układów ratalnych jedynie w części. Na zobowiązania powstałe po wygaszeniu rat wystawiono tytuł wykonawczy z dnia (...) lipca 2010 nr (...). W trakcie postępowania egzekucyjnego uzyskano kwotę (...) zł za okres 12/2008, 01/2009, 02/2009, 03/2009, 04/2009 z czego na kwotę główną rozliczono (...) zł.

Postanowieniem z dnia (...) sierpnia 2014 r., doręczonym skarżącemu w dniu

(...) sierpnia 2014 r. Prezes Zarządu PFRON wszczął postępowanie mające na celu ustalenie odpowiedzialności za zaległości Spółki (...) S.A. z tytułu wpłat na PFRON za okres: 12/2008 - 11/2009, 02/2010, 01/2011 - 10/2011, 01/2012 - 03/2012.

Prezes Zarządu PFRON wskazał także, iż decyzją z dnia (...) listopada 2014 r. ustalił odpowiedzialność skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres: 12/2008, 01/2009, 02/2009, 03/2009, 04/2009, 05/2009, 06/2009, 07/2009, 08/2009, 09/2009, 10/2009, 11/2009, 02/2010, 01/2011, 02/2011, 03/2011, 04/2011, 05/2011, 06/2011, 07/2011, 08/2011, 9/2011, 10/2011, 01/2012, 02/2012, 03/2012 w kwocie głównej: (...) zł, w odsetkach: (...) zł, naliczonych na dzień wydania niniejszej decyzji oraz umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie za zaległości z tytułu wpłat na PFRON za 03/2012. Powyższa decyzja została jednak uchylona decyzją Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) sierpnia 2015 r. po rozpatrzeniu odwołania skarżącego.

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wskazał, iż przedmiotem niniejszego postępowania jest ustalenie odpowiedzialności za zaległości (...) S.A. za okres 12/2008 - 03/2012, kiedy to Spółka nie wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON w wysokości wynikającej z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, a wynikających ze złożonych przez Spółkę deklaracji za ww. okres. W postępowaniu ustalono, na podstawie danych z odpisu KRS (...)(...) Spółka z o.o. oraz KRS (...) (...) Spółka Akcyjna, że skarżący w okresie od (...) czerwca 2004 r. do (...) kwietnia 2012 r. pełnił funkcję członka zarządu w Spółce i w tym zakresie odpowiada za powstałe zaległości zgodnie z art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Rozważając wystąpienie przesłanek wyłączających tą odpowiedzialność organ I instancji wskazał, iż skarżący wykazał, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w dniu (...) listopada 2012 r., tymczasem pierwszym wymagalnym zobowiązaniem pieniężnym w czasie pełnienia obowiązków prezesa zarządu Spółki przez skarżącego była kwota (...) zł za styczeń 2012 r., której termin płatności przypadał na dzień (...) lutego 2012 r. Wobec niedokonania zapłaty zobowiązania wynikającego z deklaracji za styczeń 2012 r. wniosek o ogłoszenie upadłości winien zostać złożony do dnia (...) marca 2012 r. Wniosek o ogłoszenie upadłości nie został zatem złożony w odpowiednim terminie. Organ I instancji wskazał także, iż jak wynika z art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności. W doktrynie prawa upadłościowego wskazuje się zaś, że art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r., określał niewypłacalność jako niewykonywanie przez dłużnika jego wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie winno nastąpić w takim momencie, aby zapewnić ochronę zagrożonych interesów wszystkich wierzycieli, aby po ogłoszeniu upadłości wszyscy wierzyciele mieli możliwość uzyskania równomiernego, chociaż tylko częściowego zaspokojenia z majątku spółki. Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność w rozumieniu art. 11 ustawy Prawo upadłościowe. Charakter prawny funkcji prezesa zarządu oznacza nie tylko obowiązek wykonywania czynności stricte zarządzających, lecz musi wiązać się ze zwiększonym zakresem odpowiedzialności, obejmującym skutki działań spółki. Wina prezesa zarządu spółki w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w odpowiednim terminie powinna być oceniana według kryteriów prawa handlowego, czyli według miary podwyższonej staranności uwzględniającej pewne (podwyższone) ryzyko (gospodarcze) związane z prowadzeniem tej działalności. Jednym z obowiązków prezesa zarządu jest monitorowanie zadłużenia spółki. W ocenie organu I instancji skarżący nie dopełnił tego obowiązku w stosunku do zobowiązań wobec PFRON za okresy objęte postępowaniem.

Organ I instancji uznał także za spełnioną przesłankę bezskuteczności egzekucji, wskazał bowiem, iż w stosunku do zobowiązań za 02/2010 r., 01 - 10/2011 r., 01 - 03/2012 r. postanowieniem z dnia (...) marca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego (...) umorzył postępowanie egzekucyjne, wskazując, że przeprowadził szereg czynności, które wykazały, że wprawdzie Spółka posiada nieruchomości w użytkowaniu wieczystym, jednak wartość zaległości zabezpieczonych hipoteką wobec innych wierzycieli przekracza wartość obciążonych nieruchomości, co czyni egzekucję bezskuteczną. Wskazał także, iż w toku postępowania strona wykazała, że w dniu (...) listopada 2012 r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Na potwierdzenie tego faktu wraz z pismem z dnia (...) września 2014 r. przesłała m.in. Postanowienie Sądu Rejonowego w (...) Wydział (...) z dnia (...) stycznia 2013 r., Sygn. akt (...) o ogłoszeniu upadłości (...) S.A.

Prezes Zarządu PFRON wskazał także, iż umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w stosunku do zobowiązań za okres 12/2008, 01/2009, 02/2009, 03/2009, 04/2009, 05/2009, 06/2009, 07/2009, 08/2009, 09/2009, 10/2009, 11/2009, 02/2010, 01/2011, 02/2011, 03/2011, 04/2011, 05/2011, 06/2011, 07/2011, 08/2011, 9/2011, 10/2011, co do których upłynął termin określony w art. 118 § 1 Op. Odnośnie zobowiązania za 03/2012 wskazał, iż jego termin płatności upłynął w dniu (...) kwietnia 2012 r., a więc już po zakończeniu pełnienia przez skarżącego funkcji Prezesa Zarządu Spółki. W świetle powyższego postępowanie za 03/2012 zostało umarzone jako bezprzedmiotowe.

Odpowiedzialność skarżącego za zaległości (...) S.A. uznał za udowodnioną w okresie: 01/2012, 02/2012 w kwocie głównej (...) zł wraz z należnymi odsetkami w wysokości (...) zł naliczonymi na dzień wydania decyzji.

W świetle tych ustaleń decyzją z dnia (...) października 2017 r. na podstawie art. 107 § 1, § 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1, art. 116 § 1, § 2, art. 207, art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2046 z późn. zm.) w wykonaniu decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) sierpnia 2015 r. orzekł o odpowiedzialności Z. M. jako byłego prezesa zarządu solidarnie ze Spółką za zaległości: (...) S.A. z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres: 01/2012 r. w kwocie głównej: (...) zł, w odsetkach: (...) zł, 02/2012 r. w kwocie głównej: (...) zł, w odsetkach: (...) zł oraz umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności skarżącego jako byłego prezesa zarządu: (...) S.A. (dalej także: "Spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej także: "PFRON") za okres: 12/2008, 01/2009, 02/2009, 03/2009, 04/2009, 05/2009, 06/2009, 07/2009, 08/2009, 09/2009, 10/2009, 11/2009, 02/2010, 01/2011, 02/2011, 03/2011, 04/2011, 05/2011, 06/2011, 07/2011, 08/2011, 9/2011, 10/2011, 03/2012.

Odwołanie od tej decyzji w części dotyczącej ustalenia odpowiedzialności Z. M. solidarnie ze Spółką za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za styczeń i luty 2012 r., działaniem pełnomocnika wniósł skarżący.

Decyzji organu I instancji zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 116 § 1 Op, poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że zaistniały ustawowe przesłanki uzasadniające przyjęcie odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe Spółki, przy jednoczesnym uznaniu, że w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek negatywnych, której wystąpienie uniemożliwia przypisanie skarżącemu odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, a w szczególności skutkujące przyjęciem, że skarżący nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie ani też, że nie wykazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej k.p.a.), art. 120 Op w zw. z art. 121 § 1 Op, poprzez naruszenie zasady legalizmu i zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej przez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie orzeczeniu o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania Spółki za okres 01/2012 oraz 02/2012, w sytuacji, gdy za ten sam okres, decyzją z dnia (...) maja 2017 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...), prowadzący analogiczne postępowanie w stosunku do niniejszego postępowania, w oparciu o ten sam stan faktyczny i podstawę prawną odpowiedzialności skarżącego (art. 116 § 1 Op) wydał decyzję umarzającą ww. postępowanie za ww. okres w całości, uznając m.in., iż bezskuteczność egzekucji miała miejsce po zaprzestaniu przez skarżącego pełnienia funkcji prezesa zarządu Spółki, sytuacja majątkowa Spółki w okresie kiedy skarżący pełnił funkcję członka zarządu nie wykazywała znamion niewypłacalności, zaś skarżący wskazał mienie o znacznej wartości, z którego przedmiotowe zaległości mogły zostać wyegzekwowane;

b) art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia wydanie ww. różnych decyzji w analogicznych sytuacjach i analogicznym stanie faktycznym;

c) art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w zw. z art. 191, art. 194 § 1 i art. 187 § 1 Op, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała postać oceny dowolnej, naruszającej zasady logiki, prawidłowego kojarzenia faktów i doświadczenia życiowego poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, ani że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, czy też, że skarżący nie wskazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części, w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza, iż przynajmniej jedna z ww. przesłanek została przez skarżącego spełniona, a co zostało jednocześnie uznane i potwierdzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) w ww. decyzji z dnia (...) maja 2017 r., której to decyzji organ odmówił mocy dowodowej i wiarygodności i w konsekwencji uznał, iż nie ma ona znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, pomimo tego, iż dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych - co w rezultacie doprowadziło do nieuprawnionego uznania przez organ za nieudowodnione okoliczności wyłączających odpowiedzialność skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za sporne okresy.

Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i orzeczenie co do istoty sprawy.

Decyzją z dnia (...) października 2018 r., wskazaną na wstępie i zaskarżoną w niniejszej sprawie Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, na wstępie przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie, po czym przywołał art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, art. 233 Op, art. 107 § 1 i art. 116 § 1 i 2 oraz § 4 Op, wskazując, iż zastosowanie w sprawie ma art. 116 § 1 i 2 Op w brzmieniu obowiązującym w okresie wskazanym w decyzji.

Wskazał, iż w przedmiotowej sprawie organ I instancji na podstawie pełnego odpisu KRS nr (...)(...) Spółka z o.o. oraz KRS (...)(...) S.A., aktu notarialnego repertorium A Nr (...) z dnia (...) grudnia 2010 r., Uchwały Rady Nadzorczej nr (...) z dnia (...) kwietnia 2012 r. o odwołaniu Z. M. z funkcji prezesa zarządu, pisma Sądu Rejonowego w (...) Wydział (...) KRS z dnia (...) czerwca 2014 r. ustalił, że Z.M. w okresie od dnia (...) czerwca 2004 r. do dnia (...) kwietnia 2012 r. pełnił funkcję prezesa zarządu w Spółce i w tym zakresie odpowiada za powstałe zaległości zgodnie z art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej. Podniósł, iż z przedstawionych akt administracyjnych wynika, że (...) S.A. była zobowiązana do dokonywania obowiązkowych wpłat wobec PFRON. Spółka złożyła deklaracje za styczeń 2012 r. oraz luty 2012 r. natomiast nie dokonała należnych wpłat. Zaległość we wpłatach na Fundusz powstaje z upływem dwudziestego dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy obowiązek wpłaty (art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji). Zobowiązania za okres od stycznia 2012 r. do lutego 2012 r. powstały zatem w okresie, w którym skarżący sprawował funkcję prezesa zarządu.

Odnosząc się do drugiej pozytywnej przesłanki odpowiedzialności członków zarządu Spółki - bezskuteczności egzekucji przeciwko Spółce, podniósł, iż postanowieniem z dnia (...) października 2013 r. sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w (...)(...) Wydział (...) umorzył postępowanie upadłościowe w związku z brakiem majątku, którego zbycie doprowadziłoby do pozyskania środków na dalsze prowadzenie postępowania. Następnie postanowieniem z dnia (...) marca 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego (...) umorzył postępowanie egzekucyjne, wskazując, że przeprowadził szereg czynności, które wykazały, że wprawdzie Spółka posiada nieruchomości w użytkowaniu wieczystym, jednak wartość zaległości zabezpieczonych hipoteką wobec innych wierzycieli przekracza wartość obciążonych nieruchomości, co czyni egzekucję bezskuteczną. Tym samym w ocenie organu odwoławczego bezskuteczność egzekucji została w niniejszej sprawie wykazana.

Organ odwoławczy podziela stanowisko organu I instancji, że strona nie wykazała, iż we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku, ani wniosku o przeprowadzenie postępowania układowego. Wskazał, iż wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu Spółki został złożony w dniu (...) listopada 2012 r. Sąd Rejonowy w (...) Wydział (...) postanowieniem z dnia (...) stycznia 2013 r. sygn. akt (...) ogłosił upadłość (...) S.A. Następnie postanowieniem z dnia (...) października 2013 r. sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w (...) umorzył postępowanie upadłościowe w związku z brakiem majątku, którego zbycie doprowadziłoby do pozyskania środków na dalsze prowadzenie postępowania. Powołując się na art. 10 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (dawniej prawo upadłościowe i naprawcze), w brzmieniu obowiązującym w okresie którego dotyczy zaskarżona decyzja, wskazał, iż upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Wskazał, iż "właściwym czasem" dla zgłoszenia wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości jest termin 2 tygodni od dnia, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań lub gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, czyli termin, który pozwoli na równomierne, choćby tylko częściowe, zaspokojenie wszystkich wierzycieli (wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 lutego 2008 r. sygn. akt I SA/Lu 794/07, LEX nr 462725). Dodał także, iż w wyroku NSA z dnia 6 lipca 2006 r. sygn. akt I FSK 1115/05, M. Pod. 2007, nr 5, s. 47, wskazano, że nie jest dopuszczalne jakiekolwiek odstępstwo od tego terminu, a możliwość taka nie wynika też z żadnego innego przepisu. Jak stanowi art. 11 ust. 1 i 2 tej ustawy, dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań, zaś dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje. Wskazał jednocześnie, iż w świetle powołanych przepisów stwierdzić należy, że jeżeli dłużnik nie wykonuje ciążących na nim wymagalnych zobowiązań, wówczas jest niewypłacalny, co stwarza podstawę ogłoszenia w stosunku do niego upadłości. Dla określenia stanu niewypłacalności nieistotne jest, czy dłużnik nie wykonuje wszystkich swoich zobowiązań, czy też tylko niektórych z nich, jak też, jaka jest przyczyna niewykonywania zobowiązań. Niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków, lecz także wtedy, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań z innych przyczyn. Wskazał zatem, iż w tych okolicznościach należy uznać, że pierwsza przesłanka, wynikająca z art. 11 ustawy Prawo upadłościowe, tj. niewykonywanie swoich wymagalnych zobowiązań, świadcząca o niewypłacalności Spółki i obligująca Spółkę do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniała z chwilą, gdy podmiot ten przestał regulować zobowiązania wobec PFRON. Przepisy Prawa upadłościowego nie uzależniają bowiem obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości od jednoczesnego ziszczenia się obu przesłanek, o których mowa w powołanym wyżej art. 11 ustawy Prawo upadłościowe. Oznacza to, że nawet dysponujący majątkiem dłużnik będzie uznany za upadłego, jeżeli zaprzestał wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań. Minister za bezpodstawny uznał zarzut strony, iż nie może odpowiadać za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki w odpowiednim terminie, biorąc bowiem pod uwagę art. 21 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - w brzmieniu obowiązującym w okresie sprawowania przez stronę funkcji prezesa zarządu, jest nim termin 2 tygodni od dnia, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań. W niniejszej sprawie strona wniosek taki mogła zgłosić do dnia (...) marca 2012 r., tj. po upływie dwóch tygodni od dnia, w którym upływał termin dokonania wpłat na PFRON za styczeń 2012 r. Zobowiązanie nie zostało zapłacone, a następnie zostało zgłoszone jako wierzytelność. Organ odwoławczy podkreślił, że zaprzestanie regulowania należności wobec PFRON zostało zapoczątkowane przez Spółkę już w 2007 r. Wskazał, iż z załączonego do zgłoszenia wierzytelności przez PFRON z dnia (...) marca 2013 r. zestawienia wpłat deklarowanych i dokonanych wynika, że Spółka nie regulowała swoich zobowiązań wobec PFRON. Zobowiązania za okres od października 2007 r. do listopada 2007 r. zostały objęte decyzjami Prezesa Zarządu PFRON z dnia (...) września 2008 r. oraz z dnia (...) grudnia 2012 r. rozkładającymi zapłatę zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na rzecz PFRON na raty. Organ odwoławczy wskazał, iż z zestawienia dołączonego do zgłoszenia wierzytelności wynika, że Spółka nie była w stanie terminowo dokonywać wpłat na PFRON. Skoro Spółka nie wywiązywała się z obowiązku ponoszenia obowiązkowych wpłat na PFRON to należy przyjąć, że już w tym momencie istniała przesłanka do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Organ odwoławczy wskazał zatem, iż sytuacja majątkowa Spółki w okresie sprawowania funkcji prezesa zarządu, nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie, a przekonanie strony o braku winy w niewywiązywaniu się przez Spółkę z obowiązku podatkowego, nie stanowi przesłanki do uwolnienia strony od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki zgodnie z art. 116 Ordynacji podatkowej.

Odnosząc się do argumentu strony dotyczącego wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...), decyzji umarzającej postępowanie w analogicznym stanie faktycznym i prawnym, organ odwoławczy wyjaśnił, iż organ orzekający o odpowiedzialności za zaległości Spółki działa w oparciu o przepis art. 116 Op z uwzględnieniem przesłanek tam wskazanych. Decyzja innego organu nie może stanowić automatycznie podstawy do umorzenia postępowania toczącego się przed Prezesem Zarządu PFRON. W ocenie organu rozpatrującego odwołanie stwierdzenie bezskuteczności egzekucji z majątku Spółki nawet po zaprzestaniu przez stronę pełnienia funkcji prezesa zarządu Spółki stanowi przesłankę pozytywną odpowiedzialności za zaległości Spółki. Zgodnie z art. 116 § 4 Op przepisy te stosuje się również do byłego członka zarządu.

Pozostałe zarzuty odwołania, organ odwoławczy uznał za niezasadne.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) października 2018 r. wniósł działaniem pełnomocnika Z. M.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 116 § 1 Op poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, że zaistniały ustawowe przesłanki uzasadniające przyjęcie odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe Spółki, przy jednoczesnym uznaniu, że w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek negatywnych, której wystąpienie uniemożliwia przypisanie skarżącemu odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, a w szczególności skutkujące przyjęciem, że skarżący nie złożył wniosku o ogłoszenie upadłości spółki we właściwym czasie ani też, że nie wykazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części;

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 120 w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez naruszenie zasady legalizmu i zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej przez wydawanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych i prawnych, a mianowicie orzeczeniu o odpowiedzialności skarżącego za zobowiązania Spółki za okres 01/2012 oraz 02/2012, w sytuacji, gdy za ten sam okres, decyzją z dnia (...) maja 2017 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...), prowadzący analogiczne postępowanie w stosunku do niniejszego postępowania, w oparciu o ten sam stan faktyczny i podstawę prawną odpowiedzialności skarżącego (art. 116 § 1 Op) wydał decyzję umarzającą ww. postępowanie za ww. okres w całości, uznając m.in., iż bezskuteczność egzekucji miała miejsce po zaprzestaniu przez skarżącego pełnienia funkcji prezesa zarządu Spółki, sytuacja majątkowa Spółki w okresie kiedy skarżący pełnił funkcję członka zarządu nie wykazywała znamion niewypłacalności, zaś skarżący wskazał mienie o znacznej wartości, z którego przedmiotowe zaległości mogły zostać wyegzekwowane;

b) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z którego nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia wydanie ww. różnych decyzji w analogicznych sytuacjach i analogicznym stanie faktycznym;

c) art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 191, art. 194 § 1 i art. 187 § 1 Op, polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów, która przybrała postać oceny dowolnej, naruszającej zasady logiki, prawidłowego kojarzenia faktów i doświadczenia życiowego poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, iż we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki, ani że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, czy też, że skarżący nie wskazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części, w sytuacji, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza, iż przynajmniej jedna z ww. przesłanek została przez skarżącego spełniona, a co zostało jednocześnie uznane i potwierdzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) w ww. decyzji z dnia (...) maja 2017 r., której to decyzji organ odmówił mocy dowodowej i wiarygodności i w konsekwencji uznał, iż nie ma ona znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, pomimo tego, iż dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych - co w rezultacie doprowadziło do nieuprawnionego uznania przez organ za nieudowodnione okoliczności wyłączających odpowiedzialność skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za sporne okresy.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) października 2018 r. w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz umorzenie we wskazanym zakresie przeprowadzonego postępowania administracyjnego i zasądzenie od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.). Przy czym, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zaistniały przesłanki do przypisania skarżącemu odpowiedzialności z art. 116 Ordynacji podatkowej, tak w zakresie uznania, że wystąpiły ustawowe przesłanki uzasadniające przypisanie odpowiedzialności skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za styczeń i luty 2012 r. wraz z odsetkami, jak i przy uznaniu, że nie zaistniały przesłanki negatywne. Skarżący zakwestionował bowiem prawidłowość ustaleń orzekających w sprawie organów w zakresie stwierdzenia bezskuteczności egzekucji oraz, że w czasie pełnienia przez skarżącego obowiązków Prezesa Zarządu istniały przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, skutkujące przyjęciem, że wniosku tego skarżący nie złożył we właściwym czasie, ani też nie wskazał mienia Spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych Spółki w znacznej części.

Zakreślając ramy prawne niniejszej sprawy wskazać należy, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2-5 i art. 22, dokonywać miesięcznych wpłat na Fundusz, w wysokości kwoty stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem osób niepełnosprawnych. Zgodnie z art. 49 ust. 2 ww. ustawy wpłaty, o których mowa winny zostać dokonane w terminie do dnia 20 następnego miesiąca po miesiącu, w którym zaistniały okoliczności powodujące powstanie obowiązku wpłat. W myśl art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, do wpłat, o których mowa m.in. w art. 21 ust. 1 stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. Tym samym granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości z tytułu wpłat na PFRON określają przepisy rozdziału 15 działu III Ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. Zgodnie z art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 powołanej ustawy).

Zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki akcyjnej odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje między innymi, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 Ordynacji podatkowej.

Z treści powołanego przepisu wynika, że przesłanki związane z odpowiedzialnością osób trzecich można podzielić na dwie grupy:

a) przesłanki pozytywne orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu, które muszą być spełnione, aby wydanie decyzji w tym przedmiocie było możliwe oraz

b) przesłanki negatywne (egzoneracyjne), które nie mogą zaistnieć, aby organ podatkowy mógł orzec o tej odpowiedzialności.

Pozytywną przesłanką obciążenia odpowiedzialnością członka zarządu jest nieskuteczna w całości lub w części egzekucja z majątku spółki. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, przy czym może to nastąpić jedynie po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08 dostępna podobnie jak pozostałe powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl,). Zatem o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, w rozumieniu art. 116 Ordynacji podatkowej, nie musi przesądzać wyłącznie umorzenie postępowania egzekucyjnego. Mogą za tym przemawiać inne działania organu egzekucyjnego, niekoniecznie zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Muszą one jednak nie pozostawiać żadnych wątpliwości co do tego, że egzekwowana wierzytelność nie może być zaspokojona z jakiejkolwiek części majątku spółki (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2007 r., sygn. akt II FSK 233/06 i wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2012 r., sygn. akt II UK 152/11).

Znaczenie użytego w art. 116 § 1 Op terminu "bezskuteczność egzekucji" powinno być postrzegane również poprzez pryzmat istoty instytucji odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe podatnika. Wyraża się ona w tym, że ponoszenie takiej odpowiedzialności może nastąpić tylko wówczas, gdy niemożliwe jest ściągnięcie zaległości od podatnika. Bezskuteczność egzekucji jest okolicznością obiektywną - oznacza, że podatnik nie posiada majątku, z którego mogą być zaspokojone zaległości podatkowe. Owa bezskuteczność powinna być bezsprzeczna, co oznacza, iż rzeczywiście nie istnieje majątek podatnika, z którego możliwe jest zaspokojenie zaległości podatkowych.

Podkreślenia wymaga, że odpowiedzialność członków zarządu z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej aktualizuje się wówczas, gdy zaistnieją podstawy do ogłoszenia upadłości spółki kapitałowej, także - co oczywiste - po spełnieniu pozostałych pozytywnych przesłanek przewidzianych w tym przepisie (tj. pełnienia funkcji członka zarządu oraz bezskuteczności egzekucji). Dopiero po ustaleniu tych wszystkich przesłanek należy badać, czy w sprawie wykazano okoliczności wyłączające analizowaną odpowiedzialność (ustalać istnienie przesłanek egzoneracyjnych).

Przesłanki upadłościowe w świetle odpowiedzialności z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej należało w niniejszej sprawie analizować na gruncie przepisów ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 217, poz. 2125 z późn. zm.; także jako: puin), a zatem na podstawie ustawy upadłościowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r. Obowiązują bowiem te przepisy prawa (materialnego), które obowiązywały w dniu zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa (upadłościowa) wiąże skutek prawny. Jak wynika z ustaleń organu odwoławczego, skarżący funkcję Prezesa Zarządu Spółki pełnił do dnia (...) kwietnia 2012 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09, podkreślił, że ocena, czy zgłoszenie upadłości nastąpiło w tzw. czasie właściwym, powinna być dokonywana w świetle przepisów dotyczących postępowania upadłościowego, które regulowane jest przepisami ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze. Odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłości.

Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, kiedy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym przypadku należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony.

W uchwale powyższej omawiano stan prawny obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r., jednakże stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w tej uchwale znajduje zastosowanie także w niniejszej sprawie, jako że zarówno w stanie prawnym w zakresie prawa upadłościowego, obowiązującym przed 1 stycznia 2003 r., jak i po tym dniu, przesłanki odpowiedzialności członka zarządu należy odnosić do przesłanek ogłoszenia upadłości jako takich. Trafnie podkreśla się w powołanej powyżej uchwale, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Do takiego wniosku prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono.

Z tych też względów ustalenia w przedmiocie niewypłacalności spółki oraz daty powstania tego stanu muszą nastąpić na etapie ustalania tzw. pozytywnych przesłanek analizowanej odpowiedzialności. Stosownie do art. 10 puin, upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 puin, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2 puin dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Przez niewypłacalność rozumie się niewykonywanie przez dłużnika ciążących na nim wymagalnych zobowiązań pieniężnych, co stwarza podstawę zgłoszenia w stosunku do niego wniosku o ogłoszenie upadłości, przy czym nieistotne jest, czy nie wykonuje on wszystkich zobowiązań, czy też tylko niektórych z nich, jak również nieistotny jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań, bowiem nawet niewykonywanie zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza jego niewypłacalność (wyrok WSA w Lublinie z 29 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Lu 717/07, wyrok WSA

w Bydgoszczy z 8 września 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 203/09).

Nieistotne jest także to, z jakich przyczyn dłużnik tych zobowiązań nie wykonuje. Podkreślić należy także, że niewypłacalność istnieje nie tylko wtedy, gdy dłużnik nie ma środków pieniężnych na regulowanie swoich zobowiązań, lecz także wtedy, gdy możliwości płatnicze posiada, posiada zatem środki pieniężne, ale nie wykonuje zobowiązań pieniężnych. Pojęcie niewypłacalności jest zatem oderwane od posiadania środków na pokrycie zobowiązań, lecz zostało powiązane z rzeczywistym niespłacaniem zobowiązań pieniężnych wobec wierzycieli.

Podkreślić należy, że postępowanie upadłościowe jest formą egzekucji uniwersalnej, a zasada ta została potwierdzona ustawowo w art. 1 ust. 1 pkt 1 puin zgodnie, z którym, ustawa reguluje zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli od niewypłacalnych dłużników, będących przedsiębiorcami oraz skutki ogłoszenia upadłości. Regulacja ta stanowi, że realizacja praw przy wykorzystaniu przymusu państwowego w drodze postępowania upadłościowego może mieć miejsce tylko wtedy, gdy dłużnik uchyla się od wykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych wobec więcej niż jednego wierzyciela (art. 11 ust. 1). Taka sytuacja nie ma miejsca, gdy dłużnik ma jednego wierzyciela (tak uchwała Sądu Najwyższego z 27 maja 1993 r., III CZP 61/93, OSNCP 1994 Nr 1 poz. 7, wyrok SN z 22 czerwca 2010 r., IV CNP 95/09; wyroki WSA w Warszawie np. z 9 października 2009 r. III SA/Wa 496/09, z 9 stycznia 2018 r. III SA/Wa 1135/17; z 28 lutego 2018 r. III SA/Wa 978/17; z 18 maja 2018 r. III SA/Wa 2394/17, oraz stanowisko doktryny, np. P. Filipiak w: System Prawa Handlowego. Tom 6. Prawo restrukturyzacyjne i upadłościowe. Red. A. Jakubecki, C.H.Beck. Warszawa 2016.str. 685; także P. Zimmerman, Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz. wyd. III, Warszawa 2014, Legalis; Adam Karolak, Adam Mariański w: Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o., w świetle przepisów prawa handlowego i podatkowego, C.H. Beck, 2006 r.; S. Gurgul. Prawo upadłościowe i naprawcze, komentarz, wyd. 6 Warszawa 2005, str. 13 i nast.).

Powyższe poglądy doktryny i judykatury Sąd orzekający w sprawie podziela.

Na organie dodatkowo zatem spoczywa obowiązek wykazania pełnienia przez członka zarządu funkcji w czasie, gdy powstały zobowiązania, które przerodziły się w dochodzoną zaległość spółki, oraz bezskuteczności egzekucji. Stronę natomiast obciąża wykazanie okoliczności wyłączających odpowiedzialność (np. wyroki NSA z 4 sierpnia 2017 r., II FSK 1955/15 i z 19 maja 2017 r., II FSK 1110/15, wyrok WSA

w Warszawie z 9 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3298/15).

Podkreślenia wymaga też, że postępowanie w sprawie odpowiedzialności członków zarządu spółek kapitałowych toczy się z uwzględnieniem zasad ogólnych Ordynacji podatkowej. Oznacza, to, że organ podatkowy prowadzący postępowanie obowiązany jest do podjęcia wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym (art. 122 Ordynacji podatkowej), a także do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej). Dotyczy to także ustalenia przesłanki bezskuteczności egzekucji w całości lub w części, z uwzględnieniem oceny dowodów stwierdzających lub podważających tę przesłankę oraz okoliczność "właściwego czasu" na wystąpienie o ogłoszenie upadłości (art. 191 Ordynacji podatkowej).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, iż w sposób nie budzący wątpliwości została ustalona okoliczność, iż wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, do uiszczenia których była zobowiązana Spółka, objęte decyzją organu I instancji w zaskarżonej części, to jest za styczeń i luty 2012 r. powinny zostać uiszczone odpowiednio do dnia (...) lutego i (...) marca 2012 r., skarżący zaś był Prezesem Zarządu Spółki, powstałej w wyniku przekształcenia (...) Sp. z o.o. od dnia (...) listopada 2010 r. (od daty przekształcenia) do dnia (...) kwietnia 2012 r. Tym samym zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za miesiące styczeń i luty 2012 r. powstały w okresie sprawowania przez skarżącego funkcji Prezesa Zarządu.

W ocenie Sądu ustalenia organu odwoławczego co do wystąpienia bezskuteczności egzekucji oraz daty niewypłacalności Spółki, jak i właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki zostały dokonane z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Op. Zasadność stwierdzenia wystąpienia bezskuteczności egzekucji organ odwoławczy oparł bowiem o ustalenia, z których wynika, iż Sąd Rejonowy w (...)(...) Wydział (...) postanowieniem z dnia (...) października 2013 r. umorzył postępowanie upadłościowe w związku z brakiem majątku, którego zbycie doprowadziłoby do pozyskania środków na dalsze prowadzenie postępowania. Jako kolejną okoliczność, która świadczy o bezskuteczności egzekucji organ odwoławczy wskazał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego (...) z dnia (...) marca 2017 r., który umorzył postępowanie egzekucyjne, wskazując, że przeprowadził szereg czynności, które wykazały, że Spółka wprawdzie posiada nieruchomości w użytkowaniu wieczystym, jednak wartość zaległości zabezpieczonych hipoteką wobec innych wierzycieli przekracza wartość obciążonych nieruchomości. Zauważyć zatem należy, iż w odniesieniu do postanowienia o umorzeniu postępowania upadłościowego organ odwoławczy oparł się o okoliczności, które były aktualne na kilka lat przed datą wydania decyzji przez organy obu instancji, nie badając aktualnej sytuacji finansowej Spółki. Z twierdzeń skarżącego zawartych w odwołaniu i powtórzonych w skardze wynika zaś, iż Spółka nie została wykreślona z rejestru i nadal prowadzi działalność gospodarczą. Podobnie zarówno w skardze, jak i w odwołaniu wskazano, iż przed Sądem Okręgowym w (...) toczy się postępowanie z powództwa Wojewódzkiego Urzędu Pracy w (...), którego przedmiotem jest unieważnienie umowy przewłaszczenia na zabezpieczenie. Na powyższą okoliczność skarżący wskazywał także w piśmie z dnia (...) września 2014 r. skierowanym do organu I instancji, podnosząc, iż przewłaszczenie dotyczyło ruchomości o wartości (...) zł. Okoliczność ta została przez organ odwoławczy zupełnie pominięta. Powołując się na treści wynikające z uzasadnienia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego (...) organ odwoławczy zaniechał dokonania ustaleń co do wartości nieruchomości i porównania ich z wartością zaległości zabezpieczonych hipoteką na tych nieruchomościach. Oparł się na ustaleniach organu wydającego postanowienie, nie ustalając chociażby w oparciu o jakie źródła organ ten wskazuje na to, iż wartość nieruchomości jest niższa niż wartość zadłużenia na nich zabezpieczonego. Brak odniesienia się do powyższych okoliczności i nie dokonanie wyjaśniających te kwestie ustaleń sprawia, że wniosek organu odwoławczego o bezskuteczności egzekucji jest co najmniej przedwczesny. Jak już bowiem wskazano umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji nie stanowi wyłącznego dowodu na to, iż brak jest możliwości zaspokojenia należności z majątku Spółki, co uzasadnia subsydiarną odpowiedzialność za zaległości członka zarządu Spółki. Zauważyć bowiem należy, iż zgodnie z art. 61 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 z późn. zm.) postępowanie egzekucyjne umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, może być ponownie wszczęte, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Tym samym w odniesieniu do odpowiedzialności skarżącego w oparciu o dotychczasowe ustalenia brak jest podstaw do uznania ich za wyczerpujące w odniesieniu do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Zdaniem Sądu wadliwe i niepełne są ocena i ustalenia organu odwoławczego co do daty wystąpienia niewypłacalności Spółki. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki został złożony w dniu (...) listopada 2012 r., to jest po zakończeniu sprawowania przez skarżącego funkcji Prezesa Zarządu. Wystąpienie przesłanki niewypłacalności Spółki organ odwoławczy stwierdził wskazując, iż Spółka stała się niewypłacalna i zaistniały przesłanki do ogłoszenia jej upadłości z chwilą gdy przestała regulować zobowiązania wobec PFRON. W oparciu o powyższe stwierdzenie organ odwoławczy wskazał, iż Spółka mogła taki wniosek złożyć do dnia (...) marca 2012 r., to jest po upływie dwóch tygodni od dnia, w którym upływał termin do dokonania wpłat na PFRON za styczeń 2012 r. Organ odwoławczy wskazał jednocześnie, iż zaprzestanie regulowania należności wobec PFRON zostało zapoczątkowane przez Spółkę już w 2007 r. Z powyższego wynika zatem, iż organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do sytuacji finansowej Spółki w okresie sprawowania przez skarżącego funkcji Prezesa Zarządu i wbrew treści art. 1 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 1 puin istnienie niewypłacalności stwierdził wyłącznie w oparciu o własne należności, to jest jednego wierzyciela, nie dokonując ustaleń co do tego czy Spółka miała w tym okresie innych jeszcze wierzycieli i jaka była jej sytuacja finansowa. Skarżący zaś w toku postępowania wskazywał sytuację finansową Spółki, posiadane przez nią środki (pismo z dnia (...) września 2012 r.). Tymczasem okoliczności te pozostały zupełnie poza oceną organu, co dodatkowo przy błędnym przyjęciu, iż wystarczające jest nieuregulowanie należności PFRON za styczeń 2012 r., doprowadziło do co najmniej pochopnego wniosku o zaistnieniu niewypłacalności Spółki w dniu (...) marca 2012 r. Powyższe ustalenie zaś przekłada się bezpośrednio na przesłankę właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Op.

W tych okolicznościach zarzuty skargi zmierzające do wykazania wadliwości ustalenia stanu faktycznego sprawy okazały się uzasadnione. Nie jest zasadne wskazanie na naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, który nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. Pozostaje to jednak bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wobec braku związania Sądu zarzutami skargi i powołaną podstawą prawną. Wskazane wyżej naruszenie przepisów Ordynacji podatkowej doprowadziło do wydania decyzji w oparciu o niepełny i wadliwie oceniony stan faktyczny, z jednoczesnym naruszeniem art. 116 § 1 Op. W ocenie Sądu nie jest wykluczone usunięcie stwierdzonych naruszeń przez organ odwoławczy. W okolicznościach niniejszej sprawy należy mieć także na uwadze art. 118 § 1 Op. Z uwagi na stwierdzone wady postępowania Sąd wniosek o umorzenie postępowania uznał zaś za przedwczesny.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, wskazać należy, iż organy orzekające w niniejszej sprawie nie były związane decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w (...) z dnia (...) maja 2017 r. Nie oznacza to jednak, iż w sytuacji powoływania się przez skarżącego na ten dowód (art. 194 § 1 Op) organ zwolniony był z odniesienia się w sposób pełny do okoliczności podnoszonych przez skarżącego w oparciu o ten dowód. Brak takiego odniesienia się w ocenie Sądu, jak trafnie wskazuje autor skargi stanowi naruszenie art. 120 i art. 121 Op. Brak rozważenia okoliczności faktycznych wynikających z tej decyzji także może mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy winien uwzględnić powyższe wywody i przedstawioną wykładnię prawa. W szczególności w sposób uwzględniający regulacje zawarte w art. 1 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 10 i 11 ust. 1 piun organ winien dokonać oceny okoliczności w jakiej dacie wystąpiły przesłanki obligujące Zarząd Spółki do złożenia wniosku o jej upadłość, co pozwoli na stwierdzenie czy data ta istotnie przypadała na okres sprawowania przez skarżącego funkcji Prezesa Zarządu i odniesienie się do przesłanki "właściwego czasu", o której mowa w art. 116 § 1 pkt 1 Op. W sposób nie budzący wątpliwości, w oparciu o dowody, a nie domniemania organ odwoławczy winien także odnieść się do kwestii bezskuteczności egzekucji, po uzupełnieniu postępowania w brakującym zakresie, o czym była mowa wyżej.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i 2, art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.). Wskazana w punkcie 2 wyroku kwota obejmuje (...) zł uiszczonego przez skarżącego wpisu sądowego, (...) zł wynagrodzenia pełnomocnika oraz (...) zł opłaty od pełnomocnictwa.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.