VIII SA/Wa 646/19, Wiedza osoby pobierającej świadczenie o braku przysługiwania prawa do jego pobierania - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3072361

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2020 r. VIII SA/Wa 646/19 Wiedza osoby pobierającej świadczenie o braku przysługiwania prawa do jego pobierania

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur.

Sędziowie WSA: Sławomir Fularski (spr.), Marek Wroczyński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia (...) lipca 2019 r. nr (...) w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy J. z dnia (...) maja 2019 r. nr (...) i umarza postępowanie administracyjne.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga złożona przez T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: "SKO", "organ odwoławczy", "Kolegium") z (...) lipca 2019 r. nr (...) w przedmiocie uznania wypłaconego zasiłku dla opiekuna za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu.

Wskazaną wyżej decyzją SKO powołując jako podstawę prawną art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej jako "k.p.a."), po rozpoznaniu odwołania T. J. (dalej też jako "strona" lub "skarżąca ") od decyzji Wójta Gminy J. z (...) maja 2019 r. nr (...) uznającej wypłacony stronie zasiłek dla opiekuna w łącznej kwocie (...) zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązującej ją do jego zwrotu - orzekło o utrzymaniu w całości decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzją z (...) maja 2019 r. nr (...), wydaną z upoważnienia Wójta Gminy J. przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., uznano wypłacony stronie zasiłek dla opiekuna (wymieniono daty wypłat zasiłku) w łącznej kwocie (...) zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązano skarżącą do zwrotu tej kwoty. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że decyzją z (...) listopada 2015 r. znak (...) został przyznany T. J. zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką J. D. w wysokości (...) zł miesięcznie od (...) listopada 2015 r. - bezterminowo. Decyzją SKO z (...) września 2018 r. stwierdzono nieważność wyżej wskazanej decyzji, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. J. na wymienioną wyżej decyzję Kolegium. W związku z tym wypłacony zasiłek dla opiekuna za okres od (...) listopada 2015 r. do (...) sierpnia 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podlega zwrotowi, bez naliczenia ustawowych odsetek.

Od decyzji powyższej strona w ustawowym terminie złożyła odwołanie. Zarzuciła naruszenie art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne jego zastosowanie, gdyż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania pobranego świadczenia za nienależnie pobrane. Niedopuszczalnym jest obarczanie jej skutkami niewłaściwego działania organu administracyjnego, spowodowanego wyłącznie jego zaniedbaniami poprzez niedopełnienie obowiązków przy wydawaniu decyzji przyznającej świadczenie. Podniosła, że nie miała świadomości, iż będzie kiedykolwiek zobowiązana do zwrotu świadczeń, pozostawała w pełnym zaufaniu do organu i przekonaniu, że wypłacane zasiłki są zasadne. Nadto wskazała, że po stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej zasiłek została wydana nowa decyzja, w której organ przyznał jej zasiłek, z tym, że nie od dnia złożenia pierwotnego wniosku, co również jest dla niej krzywdzące, gdyż spełniała wszystkie przesłanki.

Skarżąca podkreśliła, że przez cały czas - zarówno na etapie wnioskowania o przyznanie zasiłku, jak i w okresie jego pobierania, pozostawała w dobrej wierze. Wyłącza to zatem świadome wprowadzenie organu w błąd, czy też złą wiarę po jej stronie. Wniosła więc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

SKO, orzekając po rozpoznaniu odwołania, o utrzymaniu w całości w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podniosło że rozstrzygnięcie to jest zgodne z prawem. Wskazując, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny, organ odwoławczy przedstawił sekwencje kolejnych decyzji których stroną była T. J.

I tak organ odwoławczy podniósł, że z akt sprawy wynika, że decyzją organu pierwszej instancji z (...) lipca 2012 r. przyznane zostało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem R. D. Po wygaśnięciu z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) wyżej opisanej decyzji przyznającej stronie świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem, organ pierwszej instancji przyznał skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad ojcem na okres od (...) lipca 2013 r. - do nadal. W dniu (...) października 2015 r. ojciec skarżącej R. D. zmarł.

Decyzją z (...) listopada 2015 r. organ pierwszej instancji uchylił w całości wyżej wskazaną decyzję własną z (...) lipca 2014 r. Następnie, po rozpatrzeniu wniosku z (...) listopada 2015 r., ostateczną decyzją z (...) listopada 2015 r. organ pierwszej instancji przyznał skarżącej zasiłek dla opiekuna bezterminowo, w wysokości (...) zł miesięcznie, począwszy od (...) listopada 2015 r., w związku z opieką nad matką J. D.

SKO decyzją z (...) września 2018 r. stwierdziło nieważność powyższej decyzji organu pierwszej instancji, z uwagi na rażące naruszenie prawa. Kolegium uznało bowiem, że skoro skarżąca była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, to tylko ta decyzja wygasła z mocy prawa, zatem prawo do zasiłku dla opiekuna mogło istnieć tylko do czasu jego śmierci. Organ nie był natomiast uprawniony do wydania decyzji o przyznaniu skarżącej zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką Ja. D. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567) zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 oraz z 2013 r. poz. 1557) z dniem 1 lipca 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt VIII SA/Wa 783/18 oddalił skargę T. J. wniesioną na wyżej wskazaną decyzję Kolegium.

Po uprawomocnieniu się powyższego wyroku, organ pierwszej instancji realizując dyspozycję art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzją z (...) maja 2019 r. orzekł, że zasiłek dla opiekuna w łącznej kwocie (...) zł wypłacony skarżącej w związku z opieką nad matką jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlegającym zwrotowi.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, SKO podniosło, że w rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji trafnie przyjął, że zaistniała podstawa określona w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy, do uznania wypłaconego skarżącej zasiłku dla opiekuna, za świadczenie nienależnie pobrane.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach rodzinnych" - za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Natomiast według art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Ponadto organ odwoławczy podniósł, że treść przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jednoznaczna, bowiem przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, czyli w niniejszej sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad matką, a decyzja zapadła w okolicznościach opisanych w tym przepisie ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie.

Kolegium wskazało, że regulacja zawarta w powyższym przepisie jest jednocześnie regulacją odmienną od pozostałych zamieszczonych w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego też w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony, której świadczenie zostało wypłacone, czy też wprowadzenia jej w błąd przez organ który świadczenie przyznał. Tak więc bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostają kwestie podnoszone w odwołaniu odnośnie istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do otrzymywania świadczeń przysługiwało oraz, czy pobierała go w dobrej czy w złej wierze.

Jednocześnie SKO podniosło, że podziela ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach, na potwierdzenie czego przytoczyło orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1773/12 oraz z 4 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1879/18, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w wyroku z 28 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 357/17, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w wyroku z 6 grudnia 2018 r. sygn. akt III SA/Gd 81/18.

W podsumowaniu swojego stanowiska organ odwoławczy informacyjnie zasygnalizował skarżącej, że ustawodawca w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewidział możliwość stosowania ulg w spłacie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w postaci umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wniosek w przedmiocie skorzystania z którejś ze wskazanych ulg składa się w organie pierwszej instancji (w niniejszej sprawie w GOPS w J.), który w odrębnym postępowaniu będzie mógł rozpoznać wniosek i wydać stosowne rozstrzygnięcie.

W skardze na powyższą decyzję złożoną w ustawowo określonym terminie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie skarżąca, podniosła zarzut naruszenia art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie, gdyż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania pobranego świadczenia za nienależnie pobrane. W swojej argumentacji skarżąca wskazała, że niedopuszczalnym jest obarczanie jej skutkami niewłaściwego działania organu administracyjnego, spowodowanego wyłącznie jego zaniedbaniami poprzez niedopełnienie obowiązków przy wydawaniu decyzji przyznającej świadczenie. Skarżąca podniosła, że nie miała świadomości, iż kiedykolwiek będzie zobowiązana do zwrotu świadczeń, pozostawała w pełnym zaufaniu do organu i przekonaniu, że wypłacane zasiłki są zasadne. Nadto wskazała, że po stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej zasiłek została wydana nowa decyzja którą organ przyznał jej zasiłek z tym, że nie od dnia złożenia pierwotnego wniosku co również jest dla niej krzywdzące, gdyż spełniała wszystkie przesłanki.

W odpowiedzi na skargę SKO w R., przedkładając akta sprawy, wniosło o jej oddalenie, podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, przy czym "nienależnie pobrane świadczenia" to świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

W sprawie niniejszej powodem stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad niepełnosprawną matką było nie spełnianie przez skarżącą warunków przyznania ww. świadczenia. Skarżąca natomiast w dacie występowania z wnioskiem o świadczenie z tytułu opieki nad matką mogła ubiegać się o świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W konsekwencji decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji w sprawie przyznania zasiłku dla opiekuna, organ wydał następnie zaskarżoną decyzję stwierdzającą, że świadczenia pobrane na podstawie nieważnej decyzji są świadczeniami nienależnie pobranymi i orzekł o ich zwrocie.

Taka decyzja organu jest wadliwa. W ocenie bowiem Sądu, okoliczność, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji przyznającej świadczenie, nie zwalniało organu z obowiązku dokonania oceny, czy skarżąca miała świadomość, że domaga się świadczenia, które się jej nie należy.

Instytucja świadczenia nienależnie pobranego, została uregulowana w przytoczonym wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

1a) świadczenia rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym wykładni tego przepisu podkreśla się, że skoro racjonalny ustawodawca posłużył się pojęciem "nienależnie pobranego świadczenia", które odnosi się do cechy czynności ("pobrania"), a nie cechy świadczenia ("nienależnego"), to należy rozróżnić pojęcie "nienależnego świadczenia" od "świadczenia nienależnie pobranego". Przyjmuje się więc, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przepis art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., I OSK 751/16).

W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestia winy osoby pobierającej świadczenie dla opiekuna, jako świadczenia rodzinnego, bądź ubiegającej się o to świadczenie powinna być uwzględniana w każdym z przypadków wymienionych w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przyjmuje się wprawdzie, że w przypadku "świadczenia nienależnie pobranego", o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest ono uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie, inaczej niż w przypadkach wymienionych w art. 30 ust. 2, lecz zależy wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji je przyznającej, skoro od początku ono nie przysługiwało, to jednak Sąd w składzie niniejszym tego stanowiska nie podziela. Omawiany przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako "nienależnie pobrane świadczenie" określa "świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego".

W ocenie Sądu, skoro i w tym przypadku ustawodawca posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a nie "świadczenia nienależnego", to przy ustalaniu - na podstawie tego przepisu - świadczenia nienależnie pobranego i orzekaniu o jego zwrocie, nie wystarczy samo stwierdzenie, że w związku z postępowaniem wznowieniowym bądź postępowaniem w przedmiocie stwierdzenia nieważności, została wyeliminowana decyzja przyznająca świadczenie wychowawcze, a więc że odpadła podstawa prawna przyznania świadczenia, ale konieczne jest także ustalenie, czy osoba, które je pobierała bądź ubiegała się o ich przyznanie, wiedziała, że świadczenia jej nie przysługują. Nie można przyjąć, że racjonalny ustawodawca obejmuje pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", a więc ocenianego subiektywnie, także "świadczenie nienależne" rozumiane obiektywnie, gdyż taka definicja byłaby wewnętrznie sprzeczna. Nie ulega wątpliwości, że postępowania nadzwyczajne

(w przedmiocie wznowienia czy stwierdzenia nieważności), o których mowa w art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, są prowadzone niezależnie od postępowania w przedmiocie ustalenia świadczeń nienależnie pobranych i zwrotu tych świadczeń, a w postępowaniach tych kwestia świadomości osoby pobierającej świadczenia, że świadczenie jej się nie należy, nie jest badana. W postępowaniach tych organ ocenia tylko to, czy zachodzą podstawy wznowieniowe, wymienione w art. 145 k.p.a. bądź przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, o których mowa w art. 156 k.p.a. Oznacza to, że gdy na skutek postępowań nadzwyczajnych odpadnie podstawa prawna przyznania świadczeń rodzinnych, tj. gdy zostanie wyeliminowana decyzja o przyznaniu tych świadczeń, to pobrane w takich sytuacjach świadczenie można zakwalifikować wyłącznie jako "świadczenie nienależne". Skoro jednak ustawodawca przewidział w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że zwrotowi podlega "świadczenie nienależnie pobrane", a nie "świadczenie nienależne", a jednocześnie jako "świadczenie nienależnie pobrane" w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych potraktował także "świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność", to oznacza, że również w takim przypadku organ orzekając następnie o zwrocie świadczenia, powinien badać, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy, a więc powinien oceniać winę strony. Wykładnia art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozwalająca na różnicowanie "świadczeń nienależnie pobranych" według kryterium winy i w konsekwencji pozwalająca na orzekanie o zwrocie takich świadczeń w odniesieniu do części świadczeń w zależności od tego, czy osoba pobierająca świadczenie wiedziała, że ono się jej nie należy, a w innych przypadkach (pkt 4) niezależnie od tej świadomości, naruszałoby również konstytucyjną zasadę równości. Ta sama okoliczność, w zależności od chwili jej wystąpienia, mogłaby bowiem stanowić albo podstawę stwierdzenia jej nieważności, albo ustalenia świadczenia nienależnie pobranego.

Przykładem takich uwarunkowań jest sytuacja skarżącej w niniejszej sprawie, dotycząca przesłanki przyznania zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Okoliczność ta może być bowiem zarówno okolicznością mogącą stanowić przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uzasadniającą orzeczenie nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrot, jak i podstawę stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenia jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ta sama okoliczność w pierwszym wypadku byłaby uzależniona od świadomości strony co do prawa do świadczenia, zaś jako przesłanka stwierdzenia nieważności byłaby oceniana niezależnie od tej świadomości (winy) osoby pobierającej świadczenie.

W świetle powyższego, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie należało badać, czego organy nie uczyniły, czy skarżąca pobierając sporny zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad matką, wiedziała o tym, że nie zachodzą przesłanki przyznania tego świadczenia. Do okoliczności tych organy natomiast w ogóle się nie odniosły, co mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Rażące uchybienia organów w tym zakresie nie mogą powodować ujemnych skutków dla strony, która nie wprowadziła organu w błąd. Skarżąca podnosi, że taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż ubiegając się o zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad matką, przedstawiła bowiem dokumenty wymagane i zweryfikowane przez organ (vide akta administracyjne sprawy). Ponadto skarżąca podniosła, że działała w zaufaniu do zaleceń pracowników organu (GOPS w J.), przedkładając organowi żądane dokumenty. W związku z tym, orzekając obecnie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, organ nie zakwestionował tych okoliczności, a więc w razie stwierdzenia braku świadomości skarżącej, że świadczenie jej nie przysługiwało, niemożliwe jest uznanie, że skarżąca pobrała "nienależnie" te świadczenia.

W tym stanie sprawy, stwierdzając, że brak było podstaw prawnych do uznania wypłaconego skarżącej zasiłku dla opiekuna w okresach wskazanych w decyzji organu pierwszej instancji w łącznej kwocie (...) zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązującej skarżącą do zwrotu tej kwoty, należało uznać decyzje organów obu instancji za wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego - art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W związku z powyższym, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. uchylając decyzje organów obu instancji. Postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia podlegało zaś umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.