Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2508978

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 22 czerwca 2018 r.
VIII SA/Wa 48/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Nawrot.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu (...) sp. z o.o. - wspólnika spółki cywilnej "(...)" na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 24 maja 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 48/18 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. i (...) sp. z o.o. - wspólników spółki cywilnej "(...)" na decyzję Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia (...) listopada 2017 r. Nr (...) w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie

Uzasadnienie faktyczne

Wnioskiem z 28 marca 2018 r. (data nadania urzędowego formularza PPPr w urzędzie pocztowym) (...) sp. z o.o. - wspólnicy spółki cywilnej "(...)" (zwana dalej: skarżąc, spółka) złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (w postępowaniu zażaleniowym).

We wniosku skarżąca oświadczyła, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi (...) zł, wartość środków trwałych (...) zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła (...) zł. Rachunek bankowy spółki, ze względu na rosnące zadłużenie, został zamknięty. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że obecnie spółka nie zajmuje się żadną działalnością, zaś koszty korespondencji sądowej ponosi jej prezes z własnych środków. Nadto nie posiada środków na uiszczenie opłaty sadowej. Prowadzone są spory przed sądem administracyjnym i organami ARiMR w sprawie dopłat, których spółka nie otrzymała za poprzednie lata.

Uzupełniając wniosek na wezwanie referendarza sądowego skarżąca przedstawiła kopie bilansu za 2017 r. według którego aktywa trwałe wynoszą (...) zł, aktywa obrotowe wynoszą (...) zł, pasywa zaś (...) zł. Z rachunku zysków i strat za 2017 r. wynika, iż przychody za ten rok wynoszą (...) zł, a strata (...) zł. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że od zamknięcia roku 2017 do chwili obecnej nie wystąpiły żadne operacje księgowe w spółce, nadto spółka nie posiada rachunku bankowego.

Postanowieniem z 24 maja 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 48/18 referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pismem z 14 czerwca 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżąca skutecznie wniosła sprzeciw na powołane postanowienie wnioskując o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Wskazała, iż w zaskarżonym postanowieniu brak jest koniecznej równowagi pomiędzy zapewnieniem stronie realizacji prawa do udziału w postępowaniu i nadmierną formalizacją przy braku właściwej oceny przedstawionych przez skarżącego dokumentów i powołanych okoliczności. Ponadto referendarz dopuszcza się nieakceptowanych błędów w ustaleniu stanu faktycznego, wręcz kuriozalnej oceny materiału dowodowego, co stanowi bezpośrednią przyczynę błędnego wyniku sprawy i wadliwości zaskarżonego postanowienia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwana dalej: p.p.s.a.), właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z regulacji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa przy tym na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika natomiast, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych (art. 199 i art. 214 p.p.s.a.). Do tych kosztów zalicza się opłaty sądowe stanowiące dochód budżetu państwa i zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 p.p.s.a.).

Ewentualne przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w tym zakresie należy traktować jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki. Skoro udzielenie spółce z o.o. prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa to powinno ono sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie obowiązek wykazania okoliczności wskazujących na zasadność wniosku spoczywa na podmiocie występującym z takim wnioskiem, do Sądu natomiast należy ocena złożonych w tym zakresie dokumentów i wyjaśnień.

Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd uznał, iż referendarz sądowy prawidłowo ocenił, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do jego pozytywnego rozstrzygnięcia, skarżąca nie wykazała bowiem, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Za powyższym przemawia również fakt uiszczenia w niniejszej sprawie wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł, przy czym skarżąca nie wykazała by jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu, od momentu, gdy samodzielnie uiściła wpis sądowy od skargi.

Po pierwsze wskazać należy, iż jak wynika z oświadczenia spółki prowadzi ona działalność rolniczą, w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi (...) zł, wartość środków trwałych (...) zł, a wysokość straty (...) zł. Ze złożonego bilansu sporządzonego na 31 grudnia 2017 r. wynika, że spółka posiadała na ten dzień aktywa trwałe w wysokości (...) zł, aktywa obrotowe w wysokości (...) zł, pasywa zaś (...) zł. Z rachunku zysków i strat za 2017 r. wynika, iż przychody za ten rok wynoszą (...) zł, a strata (...) zł.

Zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z prowadzonej działalności, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Jak wynika z postanowienia NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I FZ 327/13, w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r. o sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004 r. o sygn. akt I FZ 436/04, NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Ponadto w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13, NSA zwrócił uwagę, iż poniesienie straty nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych, a spłata zobowiązań nie może mieć pierwszeństwa przed uiszczeniem kosztów sądowych.

Po wtóre, jak podkreślono wyżej, przyznanie prawa pomocy spółce z o.o. w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy wykaże ona, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż spółka nadal prowadzi działalność rolniczą, nie znajduje się w stanie likwidacji, nie wszczęto wobec niej postępowania upadłościowego. Potwierdza to sama skarżąca, podnosząc w uzasadnieniu wniosku, iż prowadzi działalność rolniczą. W tej sytuacji argumentem nie może być powołanie się na fakt nieotrzymywania dopłat do posiadanych gruntów i sporów na tym tle z organami administracji. Dopłaty unijne nie stanowią bowiem jedynego źródła przychodów z gospodarstwa rolnego. Zatem spółka jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą nastawioną na zysk i mając zapewnioną możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z tą działalnością nie może przerzucać kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie w takiej sytuacji wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do finansowania działalności spółki ze środków publicznych. To z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że spółka prowadzi działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Taka sytuacja prowadzić mogłaby również do naruszania zasad konkurencji między równoprawnymi podmiotami gospodarczymi (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13).

Odnosząc się do podnoszonych przez spółkę trudności finansowych, zauważyć należy że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11). W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z 14 maja 2015 r., sygn. akt I FZ 67/15, NSA wskazał, iż brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. o sygn. akt I OZ 208/08). Sąd ten dodał także, iż zobowiązania skarżącej związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie mogą korzystać z pierwszeństwa przed należnościami względem Skarbu Państwa, wynikającymi z udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z kolei w postanowieniu z 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych.

Za prawidłowe w tym kontekście należy uznać ustalenia referendarza sądowego, iż jak wynika z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 11 grudnia 2017 r.), spółka posiada czterech wspólników, którymi są spółki prawa handlowego ((...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o., (...) Sp. z o.o.) posiadające po (...) udziałów o wartości po (...) zł każda. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1577), umową spółki można zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por.t. 1 do art. 177 A. Kidyba, Komentarz do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, LEX). Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. II GZ 294/15). Brak dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy (por. także postanowienie NSA z dnia 13 września 2012 r. sygn. I FZ 287/12 - i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 19 września 1937 r. o sygn. akt CII 618/37, publ. Zb. Urz. 1938, poz. 193, oraz postanowienia NSA z dnia 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II FZ 145/14 i II FZ 146/14).

Po trzecie wbrew wezwaniu referendarza skarżąca nie przedstawiła informacji o posiadanych rachunkach bankowych oraz wyciągów z tych rachunków stwierdzając, że spółka nie posiada rachunku bankowego. Nie przedłożyła jednak również żadnych dokumentów potwierdzających te okoliczność.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Brak jest więc podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku.

Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.