Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 3 grudnia 2008 r.
VIII SA/Wa 368/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Artur Kot.

Sędziowie WSA: Iwona Owsińska-Gwiazda (spr.), Sławomir Fularski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi R.S, D.S na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia (...) maja 2008 r. nr (...) w przedmiocie nabycia mienia państwowego przez gminę oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją numer (...) z dnia (...) lutego 2008 r. Wojewoda (...) stwierdził nabycie przez miasto na prawach powiatu - R., z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 1999 r., własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną - ulicę (...), oznaczonej na mapie sytuacyjnej zarejestrowanej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w R. w dniu (...) grudnia 2006 r., pod nr (...) jako działka nr (...) o powierzchni (...) ha.

W uzasadnieniu podniósł, iż w świetle art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 1998 r. nie stanowiła własności Skarbu Państwa lub gminy, zajęta była pod drogę, to jest pod ulicę (...), znajdującą się we władaniu Skarbu Państwa, a obecnie miasta na prawach powiatu - R., co potwierdza sporządzona w tym celu dokumentacja geodezyjna przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu (...) grudnia 2006 r. oraz stosowne oświadczenie Prezydenta Miasta R. z dnia (...) stycznia 2007 r. Droga (...) w R., Rozporządzeniem Ministra Komunikacji z dnia 17 listopada 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: stołecznym warszawskim, jeleniogórskim, płockim, radomskim i szczecińskim (Dz. U. Nr 42, poz. 205 ze zm.) została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich. Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. (Dz. U. Nr 160, poz. 1071) wydanym na podstawie art. 103 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 13 października 1998 r. ustalono wykaz dróg krajowych i wojewódzkich. W wykazie tym przedmiotowa ulica nie została wymieniona, zatem stosownie do powołanego przepisu art. 103 ust. 3 dotychczasowe drogi nie wymienione w przedmiotowym rozporządzeniu stają się z dniem 1 stycznia 1999 r. drogami powiatowymi.

W wyniku wniesionego odwołania przez R. S. i D. S. Minister Infrastruktury decyzją nr (...) z dnia (...) maja 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podtrzymał argumentację organu I instancji. Dodał, iż przedmiotowa działka nr (...) została w 2006 r. wydzielona z działki (...) i w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła współwłasność M. K. i B. K. Odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdził, iż sprawa prawidłowości aktów notarialnych obejmujących także przedmiotową nieruchomość nie należy do spraw rozstrzyganych w postępowaniu administracyjnym, zaś sprawa o odszkodowanie za przejętą nieruchomość jest rozpatrywana w odrębnym postępowaniu, które należy do właściwego starosty (prezydenta na prawach powiatu).

Skargę na powyższą decyzję złożyli R. S. i D. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji bądź o stwierdzenie ich nieważności oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie prawa materialnego art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przez błędną jego wykładnię, iż miasto na prawach powiatu - R. z mocy prawa nabyło własność nieruchomości stanowiącej część ulicy (...) poprzez brak przesłanki władania Skarbu Państwa lub samorządu terytorialnego w dacie 31 grudnia 1998 r. działką nr (...) oraz brak przesłanki urządzenia drogi publicznej na przedmiotowej działce podnosząc, iż obejmuje ona deptak i schody. Zarzucili również naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, 10, 73, 77 i 107 k.p.a. Wskazali również na fakt nieważności przedmiotowej decyzji jako, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem dotyczy nabycia z mocy prawa działki, która została wyodrębniona w sposób bezprawny, tj. bez udziału współwłaścicieli w postępowaniu dotyczącym podziału przedmiotowej nieruchomości. Ponadto skarżący nie zostali wezwani do udziału w postępowaniu przed organem I instancji w sposób umożliwiający im pełne przedstawienie swojej argumentacji i wyrażenie stanowiska. Skarżący podnieśli także, iż podstawą do wydania przedmiotowej decyzji powinny być wytyczne Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie Wydział Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami w sprawie sporządzania dokumentacji niezbędnej przy stwierdzaniu nabycia z dniem 1 stycznia 1999 r. na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości zajętych pod drogi publiczne z marca 2001 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje;

Skarga R.S. i D. S. nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ sądowa kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną do wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Przepis ten określa przesłanki, których łączne wystąpienie powoduje, że grunty nie stanowiące własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego stały się z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. ich własnością. Przesłankami tymi są:

1)

brak tytułu własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego do zajętego gruntu,

2)

zajęcie gruntu pod drogę publiczną,

3)

władanie w dniu 31 grudnia 1998 r. gruntem przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego.

Brak wystąpienia choćby jednej z tych przesłanek powoduje, że przedmiotowy grunt nie stanie się, z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r., własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego.

W niniejszej sprawie niesporny był fakt braku tytułu własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego do przedmiotowego gruntu, ponieważ przedmiotowa działka nr (...) (przed podziałem (...)) w dniu 31 grudnia 1998 r. stanowiła współwłasność M. K. i B. K. (k. 9 - wypis z rejestru gruntów). Ze znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego z dnia (...) nr (...) wynika, iż osoby te sprzedały oznaczoną nieruchomość nr (...) (obecnie działki nr (...)), objętą KW (...) A. M. (repertorium Nr (...) k. 6-7 akt administracyjnych). Natomiast z aktu notarialnego z dnia (...) (repertorium (...) nr (...)) wynika, że A. M. przedmiotową nieruchomość sprzedał D. S. Z kolei, z aktu notarialnego z dnia (...) (repertorium (...) Nr (...)) wynika, że D. S. darował część udziałów w przedmiotowej nieruchomości G. S. i R.S.

Spełnienie drugiej przesłanki również nie budzi wątpliwości. Wyjaśnić należy, że zgodnie z powszechnie przyjętym w tym zakresie orzecznictwem sądowym zawarte w przywołanym przepisie sformułowanie "nieruchomości zajęte pod drogi publiczne" oznacza nieruchomości, na których urządzono drogę, którą następnie zaliczono do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym fakt ten musiał mieć miejsce przed dniem 1 stycznia 1999 r. Z akt sprawy niniejszej wynika, że zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Komunikacji z dnia 17 września 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: stołecznym warszawskim, jeleniogórskim, płockim, radomskim i szczecińskim, droga urządzona na przedmiotowej nieruchomości (oznaczonej jako działka nr (...)), której przebieg został udokumentowany na mapie sytuacyjnej zarejestrowanej w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w R. w dniu (...) grudnia 2006 r. pod nr (...), jednostka ewidencyjna m. R., obręb ewidencyjny (...) M., arkusz nr (...) (k. 3 akt administracyjnych), została zaliczona do kategorii dróg wojewódzkich. Następnie zgodnie z treścią art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. droga ta stała się drogą powiatową z dniem 1 stycznia 1999 r.

Należy odnieść się w tym miejscu do kluczowego zarzutu skarżących, którzy podnoszą, iż działka (...) nie została urządzona jako droga publiczna, bowiem obecnie obejmuje ona deptak i schody pozostające poza jakąkolwiek drogą publiczną i służy do komunikacji osób korzystających z prywatnych obiektów handlowych znajdujących się na przedmiotowej działce.

Zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczonej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie to należy rozumieć nie tylko zajęcie gruntu pod pas drogowy przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów oraz ruchu pieszych, ale także pod leżące w jego ciągu obiekty inżynierskie (np. kanalizacyjne, energetyczne), place postojowe i parkingi, chodniki, ścieżki rowerowe, drzewa i krzewy oraz urządzenia techniczne niezwiązane z prowadzeniem i zabezpieczeniem ruchu (art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) (tak: NSA

w wyroku z dnia 25 czerwca 2008 r., I OSK 1014/07). Ponadto z karty inwentaryzacyjnej nieruchomości dla działki (...) o powierzchni (...) m-wynika, iż stanowi ona drogę (k. 11 akt administracyjnych).

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się też do ustalenia, czy w dniu 31 grudnia 1998 r. uprawniony podmiot władał sporną nieruchomością w rozumieniu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r., co zostało zakwestionowane w złożonej skardze. Rozstrzygając tę kwestię wskazać należy, że do wykazania spełnienia tej przesłanki nie jest konieczne udowodnienie przez podmiot publicznoprawny posiadania nieruchomości w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Wystarczające jest wykazanie faktycznego władania przedmiotowym gruntem.

Władanie zaś nieruchomością oznacza pozostawienie jej w faktycznym władztwie Skarbu Państwa, albo jednostki samorządu terytorialnego. Ustawodawca konstruując w powołanym przepisie art. 73 ust. 1 przesłanki nabycia prawa własności przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, odwołał się do stanów faktycznych, a nie prawnych. Ustawodawca nie związał bowiem skutków nabycia własności nieruchomości z mocy prawa z jej posiadaniem opartym wyłącznie na jakiejkolwiek umowie, lecz odniósł się do każdego stanu władania cudzą nieruchomością, nawet wbrew woli jej właściciela, byleby nieruchomość nie stanowiła w dniu 31 grudnia 1998 r. własności publicznej. Na takie rozumienie art. 73 wskazuje także Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 14 marca 2000 r. sygn. akt P.5/99 (OTK ZU 2000, nr 2, poz. 60, a także wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2008 r., I OSK 1014/07).

Z analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w rozpatrywanej sprawie w sposób dostatecznie przekonywujący udokumentowane zostało, że władztwo nad przedmiotową nieruchomością przysługiwało właściwemu podmiotowi publicznoprawnemu. W dniu (...) stycznia 2007 r. Prezydent Miasta R. złożył oświadczenie, iż droga powiatowa - ul. (...) usytuowana na działce (...) pozostawała we władaniu Skarbu Państwa. W związku tym, Miejski Zarząd Dróg i Komunikacji w R. jako zarządzający wykonywał w imieniu właściciela prace związane z utrzymaniem drogi tzn. odśnieżanie, konserwację oraz bieżące remonty nawierzchni. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów przeciwnych na tę okoliczność, nie wskazują ich również skarżący, którzy w żaden sposób nie uprawdopodobnili nawet, że to oni a nie podmiot publicznoprawny władali przedmiotową nieruchomością. W tej sytuacji, za chybiony uznać należy zarzut skarżących dotyczący braku przesłanek wynikających z art. 73 ust. 1 powołanej ustawy do stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez miasto na prawach powiatu - R. nieruchomości zajętej pod drogę publiczną ulicę (...).

Również pozostałe zarzuty skarżących okazały się niezasadne, m.in. zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. Z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymali zawiadomienie z dnia 22 stycznia 2008 r. (k. 15 akt administracyjnych) o wszczęciu postępowania administracyjnego w trybie art. 73 cytowanej ustawy oraz informację o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Mieli więc możliwość czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Ponadto organy obu instancji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie administracyjne zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera również wszystkie wymagane przepisem art. 107 § 3 k.p.a. elementy. Organ II instancji na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organu I instancji uzasadnił w pełnym zakresie swoje stanowisko. W przypadku, gdy właściwy wojewoda ustali, że pod drogę publiczną zajęta została jedynie część nieruchomości, wówczas - w toku postępowania komunalizacyjnego - organ ten obowiązany jest zlecić uprawnionemu geodecie wytyczenie granic tej części nieruchomości w celu jej fizycznego wydzielenia z pozostałej części nieruchomości. W tej sytuacji, do wydania decyzji na postawie art. 73 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nie jest potrzebne wydanie decyzji o podziale nieruchomości - art. 73 ust. 3a ustawy. Należy bowiem pamiętać, że nabycie własności nieruchomości w trybie art. 73 cytowanej wyżej ustawy następuje z dniem 1 stycznia 1999 r., zatem z tym dniem część nieruchomości zajętej pod drogę publiczną staje się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a dotychczasowy właściciel traci prawo do własności tej części. W tym przypadku, dochodzi więc do podziału nieruchomości z mocy prawa.

Odnośnie zarzutu skargi dotyczącego "wytycznych" z marca 2001 zatwierdzonych przez Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego zauważyć należy, iż są one jedynie dokumentem wewnętrznym, pomocniczym i jako takie nie stanowią powszechnie obowiązującego źródła prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi 9 Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.