Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2093664

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 26 lipca 2016 r.
VIII SA/Wa 324/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Justyna Mazur.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Radomiu sprzeciwu M. D. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 15 czerwca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) lutego 2016 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanowił: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi M. D. (dalej: "skarżący") wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i utrzymuje się z dochodu w wysokości (...) zł. W części wniosku obejmującej oświadczenie m.in. o posiadanym majątku wymienił dom o powierzchni (...) m2 oraz dwie nieruchomości zabezpieczone hipoteką, z czego jedną stanowi siedziba firmy (wartość księgowa (...) zł). Oświadczył, że posiada zobowiązanie z tytułu pożyczki na kwotę (...) zł (z terminem spłaty do końca 2017 r.).

Odpowiadając na wezwanie Sądu, wystosowane w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "p.p.s.a."), załączył kopie żądanych dokumentów, w tym: zeznania podatkowego (PIT 36) za 2015 r., w którym wykazał przychód w wysokości (...) zł (koszty uzyskania przychodów (...) zł) oraz za 2014 r. (przychód w wysokości (...) zł przy kosztach uzyskania przychodów (...) zł), wyciągi z rachunków bankowych za ostatnie 6 miesięcy (od listopada 2015 r. do kwietnia 2016 r.) oraz za wrzesień 2015 r., kopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, zawartą w formie aktu notarialnego "ugodę wraz z oświadczeniem o poddaniu się egzekucji" zawartą między małżonkami D. w sprawie alimentów od skarżącego płatnych na rzecz dwojga dzieci w kwocie po (...) zł na każde z nich. Oświadczył, że nie gromadzi rachunków z tytułu kosztów utrzymania. Potwierdzenie ich zapłaty widnieje na wyciągach z rachunków bankowych.

Postanowieniem z 15 czerwca 2016 r. starszy referendarz sądowy (dalej "referendarz") odmówił skarżącemu wnioskowanej pomocy wskazując, iż skarżący prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów. Nadto operacje na rachunkach bankowych nie potwierdzają tezy o braku możliwości partycypowania w kosztach postępowania sądowego.

Skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Postawił zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podniósł, iż wbrew ocenie referendarza, jego obecna sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Obroty firmy w 2015 r., w porównaniu do roku 2014 r. spadły. Dobrowolne ustalenie kwoty alimentów na dzieci miało miejsce w okresie istnienia lepszej sytuacji finansowej. Znaczące obroty na rachunku bankowym w 2015 r. i w pierwszym kwartale roku 2016 nie stanowią o istnieniu sytuacji majątkowej, pozwalającej na uiszczenie kosztów sądowych, albowiem po wydaniu decyzji została wszczęta egzekucja administracyjna i konta te zostały zajęte przez komornika skarbowego. Podtrzymał zatem dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zauważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 259 § 1 p.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od takowego postanowienia sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, Sąd orzeka zaś jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisami art. 243 § 1 i art. 245 § 1 p.p.s.a. właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Sąd może zwolnić osobę z części kosztów postępowania, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ciężar dowodu w tym przypadku spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, i która ma wykazać, że znajduje się w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zatem wskazana instytucja ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb.

Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, że w jego przypadku przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (wpis od skargi w wysokości (...) zł) jest obiektywnie zasadne. Zauważyć bowiem należy, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z tego tytułu znaczne przychody. Brak jest zatem podstaw do wniosku, że pomimo wskazywanych trudności finansowych nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego, w tym uiścić wymagany wpis od skargi. Wskazywane przez skarżącego zmniejszenie wartości obrotów w prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2015 w stosunku do roku 2014 może stanowić jedynie o pogorszeniu wyników finansowych firmy. Zauważyć jednocześnie należy, że nawet przy uznaniu, iż pogorszenie tego wyniku było znaczne, to wartość operacji na rachunkach bankowych (np. we wrześniu 2015 r. na rachunku (...) wyniosła (...) zł, zaś na rachunku (...) (...) zł), nie wskazuje na to, aby to pogorszenie doprowadziło do stanu niemożności poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Do podobnych wniosków prowadzi analiza pozostałych wyciągów bankowych złożonych przez skarżącego. Zauważyć jednocześnie należy, iż akt notarialny zawierający ugodę w sprawie alimentów oraz oświadczenie o poddaniu się egzekucji pochodzi z daty (...) stycznia 2016 r., to jest z okresu późniejszego niż rok 2015, wskazywany przez skarżącego jako wykazujący pogorszenie obrotów firmy. Nie można tym samym podzielić argumentacji, iż oświadczenie skarżącego co do wysokości alimentów było składane w okresie znacząco lepszej sytuacji finansowej, jaka miała miejsce w 2014 r. Nie ulega też wątpliwości, iż treść składanego w tej mierze oświadczenia uwzględniała możliwości zarobkowe skarżącego. Przyznania prawa pomocy nie uzasadnia też okoliczność, iż skarżący wnioski takie składał w trzech sprawach. W świetle poglądów prezentowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, wielość spraw inicjowanych przez skarżących nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13). W orzecznictwie zwraca się nadto uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Tym samym wpływu na wynik sprawy nie wywiera wysokość straty wskazywana przez skarżącego, gdyż w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych.

Jak wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienia: z 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04; z 23 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 5/10; z 13 września 2011 r., sygn. akt I FZ 215/11 i z 7 października 2014 r., sygn. akt I GZ 390/14; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: "CBOSA"), nie można uznać, że strona skarżąca, dysponując wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przekracza wysokość wpisu, powinna zostać zwolniona z kosztów postępowania. Taki stan rzeczy ma miejsce w realiach rozpoznawanej sprawy, o czym świadczy choćby wysokość dobrowolnie ustalonych zobowiązań oraz analiza operacji na załączonych wyciągach z rachunków bankowych skarżącego.

Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.