Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2139084

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 20 września 2016 r.
VII SA/Wa 822/16

UZASADNIENIE

Sentencja

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 20 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy J. Ś. w sprawie ze skargi J. Ś. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) lutego 2016 r. znak: (...), (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić J. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Uzasadnienie faktyczne

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął uzupełniony przez J. Ś. formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniesiono o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wniosek ten został uzupełniony wyjaśnieniami złożonymi na wezwanie Sądu w piśmie z dnia 1 lipca 2016 r. i 23 sierpnia 2016 r.

Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest osobą samotna po rozwodzie. Ze związku małżeńskiego posiada 4 letnią córkę, na którą płaci po 500 zł miesięcznie alimentów. Źródłem utrzymania wnioskodawcy są dochody z tytułu prac dorywczych w wysokości 700 zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. 5 ar. oraz budynek inwentarski, w którym mieszka, o pow. 96 m2. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że jest rolnikiem ubezpieczonym w KRUS, posiada działkę 5 arową, którą uprawia, ponadto podnajmuje się do prac dorywczych. Uzyskiwany dochód (700 zł.) przeznacza na alimenty (500 zł.), media (100 zł.), ubezpieczenie budynku (300 zł rocznie). Wskazał, że nie posiada oszczędności i zasobów pieniężnych.

W dodatkowym piśmie z dnia 1 lipca 2016 r. wskazał, że stałe wydatki to energia elektryczna 100 zł, gazu, telefonu, zamontowanego wnioskodawca nie ma, na żywność przeznacza, to co zostanie. Dodał, że osoby, u których dorywczo pracuje zapewniają wnioskodawcy posiłek. Na swojej nieruchomości uprawia głównie ziemniaki i zboże. Inwentarza żywego wnioskodawca nie posiada, ostatnie zwierzę wnioskodawca sprzedał pół roku temu. Prace dorywcze wykonywane przez wnioskodawcę to głównie prace polowe (orka, bronowanie, siew, sadzenie ziemniaków, wykopki, sianokosy, pomoc przy hodowli koni, przerzucanie węgla, odśnieżanie. Nie otrzymuje dotacji z ARiMR, ani z UE, nie otrzymuje świadczeń społecznych. Otrzymuje pomoc materialną od braci głównie w postaci ubrań, nie składa deklaracji PIT, posiada rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym w (...) ale wg oświadczenia nie korzysta z niego od 2012 r. i nie ma na nim operacji bankowych.

W kolejnym piśmie z dnia 23 sierpnia 2016 r. wnioskodawca wskazał, że nie opłacał pełnomocnika M. J., gdyż pełnomocnictwo dotyczyło tylko odbioru korespondencji. Alimenty są płacone do rąk własnych byłej małżonki, nie jest prowadzona egzekucja przeciwko wnioskodawcy, podatek rolny wynosi 11 zł, wnioskodawca nie rozlicza się z dochodów z prac dorywczych, nie obsługuje rachunku bankowego.

Uzasadnienie prawne

W sprawie zważono, co następuje.

Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy.

Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie wnioskującej.

Prawo pomocy obejmować zatem powinno osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt II OZ 131/12 Sąd ten wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (Lex nr 1121260).

Rozpoznając złożony przez J. Ś. wniosek należy wskazać, że wnioskodawca nie wykazał, by jego sytuacja materialna była tak trudna by kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że złożony wniosek nie wyjaśnia wszystkich wątpliwości i nie przedstawia pełnych danych materialnych wnioskodawcy.

W ocenie referendarza sądowego dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie były na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. Skarżący nadesłał wprawdzie dodatkowe informacje, jednakże są one nadal niepełne i niewystarczające dla ustalenia faktycznych możliwości finansowych strony. Przede wszystkim należy wskazać, że wniosek nie został poparty żadnymi dokumentami źródłowymi, które mogłyby potwierdzać sytuację materialną strony. Wnioskodawca nie wyszczególnił jakie ponosi miesięczne wydatki poza ogólnym ich wskazaniem na kwotę 500 zł alimentów i 100 zł za media oraz 300 zł rocznie ubezpieczenia budynku. Okoliczność ta budzi wątpliwość z uwagi na wskazanie, że wnioskodawca osiąga dochód około 700 zł. Z zestawienia ww. kwot wynika, że wnioskodawca prawie w ogóle nie przeznacza środków pieniężnych na żywność, leki, bieżące wydatki i potrzeby. Wprawdzie wnioskodawca zaznaczył, że przy wykonywaniu prac dorywczych ma zapewniony posiłek, ale są to prace dorywcze, których wnioskodawca nie wykonuje stale, mając do zagospodarowania również własne, nieduże gospodarstwo rolne. Z tego względu trudno uznać za wiarygodne oświadczenie, że wnioskodawca żywność otrzymuje wyłącznie od osób, u których wykonuje prace dorywcze. Należy również zauważyć, że wnioskodawca podał, że jest ubezpieczony w KRUS. Najniższa składka ubezpieczenia rolniczego wynosi 390 zł kwartalnie, do kwestii pokrywania ww. kwoty wnioskodawca się nie odniósł, nie jest zatem wiadome z jakich środków wnioskodawca porywa ww. ubezpieczenie.

Do złożonego wniosku, jak wyżej wskazano, nie dołączono żadnych dokumentów źródłowych (np. nie dołączono wyciągów z rachunku bankowego - wnioskodawca zaznaczył wprawdzie, że na posiadanym rachunku nie ma żadnych operacji, ale fakt ten należało wykazać poprzez nadesłanie stosownego wyciągu, nawet nie zawierającego operacji bankowych). Wnioskodawca nie potwierdził okoliczności opłacania alimentów, nie udokumentował wysokości opłacania podatku rolnego. Wniosek w zasadzie poza oświadczeniami wnioskodawcy nie zawiera żadnych informacji źródłowych. Brak jest jakichkolwiek urzędowo potwierdzonych danych o zarobkach wnioskodawcy.

Zdaniem orzekającego referendarza sądowego z powyższego wynika, że wniosek nie jest przedstawiony rzetelnie i nie ma wystarczających danych by uznać wnioskodawcę za osobę ubogą.

Należy również odnieść się do kwestii pełnomocnika jakiego wnioskodawca miał na etapie postępowania administracyjnego. Wnioskodawca wskazał, że pełnomocnik ten był jedynie pełnomocnikiem do odbioru korespondencji, co jednak w świetle akt sprawy mija się z prawdą, gdyż pełnomocnik złożył w imieniu wnioskodawcy wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, a także odwołanie od decyzji organu I instancji. Nie był zatem tylko pełnomocnikiem do odbioru korespondencji. Informacja wnioskodawcy zatem nie była prawdziwa. Trudno także uznać by pełnomocnik taki nie pobierał żadnego wynagrodzenia przez okres ponad 6 lat (pełnomocnictwo zostało udzielone w 2009 r., natomiast sprawa administracyjna rozpoczęła bieg w 2015 r., a zakończyła na początku 2016 r.). Są to kolejne fakty osłabiające wiarygodność złożonego oświadczenia.

Należy również zauważyć, że strona samodzielnie opłaciła niniejsza skargę i nie ma obecnie przeszkód formalnych do jej rozpoznania. Do etapu wydania wyroku w niniejszej sprawie strona nie będzie ponosić dalszych kosztów sądowych. Te mogą pojawić się po wydaniu wyroku (opłata kancelaryjna za wniosek o uzasadnienie wyroku w przypadku, gdy skarga zostanie oddalona i wyrok nie będzie sporządzany z urzędu - 100 zł, wpis sądowy od ew. skargi kasacyjnej - która musi zostać złożona przez profesjonalnego pełnomocnika - w wysokości 100 zł.).

Na koniec należy wskazać, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.