Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1972955

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 29 czerwca 2015 r.
VII SA/Wa 787/15
Kamery w gabinecie lekarskim a prawo pacjenta do poszanowania intymności i godności.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły.

Sędziowie WSA: Bogusław Cieśla (spr.), Tadeusz Nowak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia (...) stycznia 2015 r., nr (...) w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów skargę oddala

Uzasadnienie faktyczne

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia (...) stycznia 2015 r. nr (...), na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i 2, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r. poz. 159 z późn. zm.), dalej również ustawa, w zw. z art. 104 § 1 ustawy z dnia 19 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.):

1)

uznał praktykę stosowaną co najmniej od sierpnia 2014 r. przez M. O. i G. O. wspólników spółki cywilnej prowadzących działalność gospodarczą pod firmą Przychodnia Medycyny Rodzinnej M. i G. O. s.c. w (...), polegającą na umieszczeniu w gabinetach lekarskich w Przychodni Medycyny Rodzinnej Filia w (...), kamer (urządzeń) umożliwiających odbiór obrazu i dźwięku, jego rejestrację, odtwarzanie lub przetwarzanie, za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy, i nakazał podjęcie działań niezbędnych do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów,

2)

zobowiązał podmiot leczniczy do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania przedmiotowej praktyki, która narusza zbiorowe prawa pacjentów, w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia doręczenia niniejszej decyzji,

3)

decyzji w pkt 1 nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu decyzji Rzecznik Praw Pacjenta podał, że postanowieniem z dnia (...) września 2014 r. Nr (...) wszczął z urzędu postępowanie w sprawie praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów, polegającej na umieszczeniu kamer w gabinetach lekarskich w Przychodni Medycyny Rodzinnej Filia w (...), ul. (...),(...)(...).

Na wezwanie Rzecznika Praw Pacjenta, G. O. wyjaśnił, że: "w przychodniach lekarskich przy ul. (...) oraz (...) został zainstalowany system monitoringu za pomocą kamer. Instalacja została wykonana w przychodni przy ul. (...) w dniu (...).08.2014 r. a w przychodni przy ul. (...) około miesiąca wcześniej". Wskazał, że w ramach tego systemu zamontowano kamery na drzwi wejściowe przychodni i poczekalnie. W przychodni przy ul. (...) kamery zamontowano także w gabinetach lekarskich i obejmują one obraz drzwi wejściowych do gabinetów od strony wewnętrznej i fragment podłogi przed tymi drzwiami. Wszystkie kamery są nieruchome (zmiana ich położenia wymaga przestawienia ręcznego przy użyciu klucza) i obejmują promień około 90 stopni. Kamery zamontowane w gabinetach od chwili instalacji są nieaktywne - nie rejestrują ani obrazu ani dźwięku. Bieżąca obserwacja jest możliwa i prowadzona jest okresowo przez G. O. i ma charakter wyrywkowy. Wyjaśnił, że możliwość takiej obserwacji w godzinach pracy obu przychodni została stworzona w celach bezpieczeństwa, a także kontroli pracy personelu rejestracji przychodni celem ograniczenia wizyt przedstawicieli firm farmaceutycznych.

Rzecznik Praw Pacjenta podał, że zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy, pacjent ma prawo do poszanowania intymności, i godności, w szczególności w czasie udzielania mu świadczeń zdrowotnych.

Rzecznik Praw Pacjenta uznał, że informacje przekazane przez stronę w zakresie funkcji kamery znajdującej się w gabinecie lekarskim znalazły potwierdzenia w jej specyfikacji. Wbrew twierdzeniom strony, kamera ma jednak możliwość zmiany położenia. Zatem pacjenci, mający udzielane świadczenia w przychodni, mogą być stale obserwowani. Kąt widzenia obiektywu kamery umożliwia podgląd na pacjentów z uwagi na możliwość sterowania nią. Mając na uwadze rozmiar gabinetu lekarskiego oraz umieszczenie kamery w taki sposób, iż obejmuje ona obszar przed biurkiem lekarza, organ nie uznał wyjaśnień strony, że kamera co do zasady, nie może obejmować pacjenta podczas udzielania świadczeń zdrowotnych. Tym bardziej, że z przekazanych przez stronę zdjęć wynika, iż pacjent jest w polu widzenia kamery.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta analiza akt sprawy wskazuje, że zachowanie podmiotu leczniczego jest działaniem zorganizowanym i celowym, o którym mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, lecz niekoniecznie nakierowanym bezpośrednio na ograniczenie prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności. Jednak wystarczy, że podmiot leczniczy przewidywał, jednocześnie godząc się na to, że montaż kamery o wskazanej powyżej specyfikacji doprowadzi do naruszenia praw pacjentów.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta niewątpliwie stosowanie praktyk polegających na umieszczeniu monitoringu w gabinecie lekarskim, ogranicza prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności. W niniejszej sprawie, monitoring jest stosowany wobec wszystkich pacjentów. Stwierdził zatem, że zachowanie podmiotu leczniczego narusza prawa ogółu pacjentów, rozumianych jako prawo nieokreślonej zbiorowości będącej adresatem, odbiorcą praktyki.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta Rzecznik w rozpatrywanej sprawie ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, a zatem wydał decyzję o uznaniu praktyki stosowanej przez podmiot leczniczy za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w postaci bezprawnych działań lub zaniechań mających na celu ograniczenie prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności.

Mając na uwadze, że podmiot leczniczy do czasu wydania rozstrzygnięcia zaniechał stosowania ww. praktyk, na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta nakazał podjęcie działań niezbędnych do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów w terminie 30 dni od otrzymania niniejszego pisma.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Rzecznik Praw Pacjenta z dnia (...) stycznia 2015 r. wniósł G. O. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Organowi wydającemu zaskarżoną decyzję zarzucił naruszenie przepisów postępowania dotyczących postępowania wyjaśniającego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem spowodowało wydanie decyzji zarzucającej podmiotowi leczniczemu naruszenie praw pacjentów, zamiast doprowadzić do umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że Rzecznik Praw Pacjenta błędnie uznał, że kamera ma możliwość zmiany położenia, zatem pacjenci mający udzielane świadczenia mogą być stale obserwowani. Skarżący wyjaśnił, że kamera jest modelem typowym dla taniego segmentu tego typu urządzeń i nie ma innej możliwości zmiany kierunku zorientowania obiektywu jak manualnie przy użyciu specjalnego klucza. Skarżący podniósł, że powyższe było podstawą do uznania przez Rzecznika Praw Pacjenta, że pacjenci w przychodni mogą znajdować się w trakcie wizyty w gabinecie w zasięgu kamery.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał wcześniej prezentowaną argumentację.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, skarga G. O. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Rzecznika Praw Pacjenta nie narusza prawa.

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) stycznia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta uznał praktykę polegającą na umieszczeniu kamer w gabinetach lekarskich w Przychodni Medycyny Rodzinnej Filia w (...) w (...), w którym są udzielane świadczenia zdrowotne, za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy, i nakazał podjęcie działań niezbędnych do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów (punkt 1 decyzji). W powyższej decyzji organ zobowiązał podmiot leczniczy do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania przedmiotowej praktyki, która narusza zbiorowe prawa pacjentów, w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia doręczenia niniejszej decyzji oraz decyzji w pkt 1 nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

Podstawą materialnoprawną kontrolowanej przez Sąd decyzji był art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z tym przepisem w przypadku wydania przez Rzecznika decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W decyzji tej Rzecznik może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów.

Definicję praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów zawiera art. 59 ust. 1 ww. ustawy. Zgodnie z jego treścią przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się dwa rodzaje zachowań:

1)

bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych oraz

2)

stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu zorganizowanie wbrew przepisom o rozwiązywaniu sporów zbiorowych akcji protestacyjnej lub strajku przez organizatora strajku,

- mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych.

Zakazane jest stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów (ust. 2 ww. przepisu).

Naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia określonych przesłanek: bezprawności zorganizowanego działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjenta praw lub ich ograniczenie. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z ww. ustawą i innymi ustawami określającymi prawa pacjenta i zobowiązania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z norm określonych we wskazanych przepisach. Dopuszczalne jest przyjęcie, że odpowiedzialność na podstawie przywołanego przepisu zachodzi również w przypadku działania w innym celu i przewidywanie możliwości pozbawienia pacjenta praw lub ich ograniczenia.

W świetle powyższego nie jest ważny skutek, tylko sam fakt określonego zachowania, tzn. fakt, że podjęte zachowania nie muszą w istocie doprowadzić do pozbawienia lub ograniczenia praw pacjenta. W powyższym przepisie chodzi o zapewnienie szczególnej ochrony w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych pacjentom jako zbiorowości, grupie, niezależnie od podstawy prawnej świadczenia zdrowotnego. Aby praktyka została zakwalifikowana jako naruszająca zbiorowe prawa pacjentów, konieczne jest wykazanie, że dochodzi do naruszenia praw nieoznaczonej z góry większej liczby pacjentów. Naruszenie zbiorowych praw pacjentów wymaga powtarzalności zachowania, wskazującej na stałość postępowania. Praktyka określona w art. 59 ust. 1 pkt 1 ma polegać na zachowaniu bezprawnym oraz zorganizowanym. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z normy prawnej, orzeczenia sądowego lub zobowiązania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że kamery w gabinetach lekarskich, w których są udzielane świadczenia zdrowotne, były zainstalowane. Skarżący nie kwestionuje tej okoliczności. Co więcej do protokołu rozprawy z dnia 29 czerwca 2015 r. skarżący podał, że kamery zostały zdemontowane w terminie wyznaczonym przez organ w decyzji.

W skardze G. O. podniósł, że zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, bowiem Rzecznik Praw Pacjenta błędnie ocenił parametry techniczne zainstalowanych kamer, w szczególności możliwość zmiany położenia kamery, tak by pacjenci mogli znajdować się w zasięgu kamery podczas wizyty w gabinecie.

Zdaniem Sądu, prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta uznał, że w niniejszej sprawie podmiot leczniczy - M. O. i G. O. wspólnicy spółki cywilnej prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Przychodnia Medycyny Rodzinnej M. i G. O. s.c. w (...) - naruszył zbiorowe prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy, poprzez umieszczenie kamer w gabinetach lekarskich, w którym są udzielane świadczenia zdrowotne w Przychodni Medycyny Rodzinnej Filia w (...) w (...). Wskazać w tym miejscu należy, że na podstawie art. 20 ust. 1 ww. ustawy, pacjent ma prawo do poszanowania intymności i godności, w szczególności w czasie udzielania mu świadczeń zdrowotnych.

Zasadnie Rzecznik Praw Pacjenta nakazał podjęcie działań niezbędnych do usunięcia z gabinetów lekarskich kamer, bowiem takie działanie jest niezbędne do zaniechania stosowania przedmiotowej praktyki, która narusza zbiorowe prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności.

Na powyższą ocenę nie ma wpływu cel zainstalowania kamer w gabinetach lekarskich w przychodni, a także rodzaj zainstalowanych kamer i częstotliwość ich użytkowania.

Należy zgodzić się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że umieszczenie w gabinetach lekarskich w przychodni kamer jest działaniem podmiotu leczniczego o charakterze zorganizowanym i celowym, o którym mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, naruszającym zbiorowe prawa pacjentów do poszanowania intymności i godności, o których mowa w art. 20 ust. 1 ww. ustawy.

Zdaniem Sądu postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone wnikliwie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniony został właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane.

Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.