Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2509391

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 22 maja 2018 r.
VII SA/Wa 508/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2018 r. odmawiającego przyznania M. K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) grudnia 2017 r. nr (...) w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na rozbudowę postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca podała, że gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i synem. Posiada dom o pow. 87 m2. Nie wskazała posiadania innego majątku. Dodała, że posiada kredyt w wysokości 77.000 franków szwajcarskich. Utrzymuje się z rodziną z dochodu z umowy zlecenia w wysokości 2.409,32 zł rocznie. Dodała że w utrzymaniu pomaga jej rodzina. Wykazała następujące wydatki prąd 150 zł, żywność 800 zł, gaz 400 zł, leczenie 200-300 zł.

Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ww. postanowienia starszy referendarz sądowy podał, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż złożone oświadczenie jest mało wiarygodne. Trudno uznać za prawdziwe oświadczenie, by rodzina wnioskodawczyni składająca się z trzech osób i osiągająca roczny dochód w wysokości około 2400 zł była praktycznie w całości utrzymywana przez dalszą rodzinę. Tym bardziej, że strona posiada, poza bieżącymi wydatkami związanymi z codziennym utrzymaniem, do spłaty kredyt w wysokości 77.000 CHF. Ponadto, jak wynika z pisma z dnia 6 kwietnia 2018 r. złożonego do niniejszej sprawy wnioskodawczyni zamierza pobudować niewielki budynek gospodarczy, na który otrzymała już pozwolenie na budowę. Posiada zatem wolne środki, które chciała przeznaczyć na wybudowanie tego budynku. W tej sytuacji uznano, że wniosek nie przedstawia sytuacji materialnej strony w sposób całościowy i wiarygodny. Budzi również wątpliwość, dlaczego mąż wnioskodawczyni nie osiąga dochodów, skoro posiadając kilka lat temu firmę budowlaną (...), zajmującą się wykańczaniem wnętrz (malowanie, tapetowanie), nie wykorzystuje swoich możliwości zarobkowych. Wnioskodawczyni nie wskazała, by istniały szczególne przeciwwskazania do uzyskiwania dochodów przez męża (np. choroba). Sytuację taką należy traktować jako świadome pozbawianie się możliwości zarobkowych, co w żaden sposób nie uzasadnia przerzucania finansowania ciężaru opłacenia prywatnej sprawy sądowej na społeczeństwo.

W sprzeciwie od postanowienia z dnia 9 kwietnia 2018 r. skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że jej rodzina utrzymuje się jedynie z bardzo skromnych dochodów skarżącej w wysokości 2.409,32 zł, oraz głównie z pomocy rodziny. Mąż nie prowadzi żadnej działalności, ponieważ nie pozwała mu na to stan zdrowia - poważnie chory kręgosłup (w załączeniu wynik badania kręgosłupa). Działalność, którą prowadził zakończył 10 lat temu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).

Ostatecznie do Sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a.

W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zasadnie starszy referendarz stwierdził, że trudno uznać za prawdziwe oświadczenie, by rodzina wnioskodawczyni składająca się z trzech osób i osiągająca roczny dochód w wysokości około 2400 zł była praktycznie w całości utrzymywana przez dalszą rodzinę. Tym bardziej, że strona posiada, poza bieżącymi wydatkami związanymi z codziennym utrzymaniem, do spłaty kredyt w wysokości 77.000 CHF. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku.

Ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa zatem na stronie, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku i ustanowienie pełnomocnika z urzędu powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Zatem, to strona powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu wykazanie tych okoliczności. W przeciwnym razie musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. (postanowienia NSA z 17 grudnia 2015 r., sygn. akt II GZ 895/15; z 14 października 2014 r., sygn. akt II GZ 646/14; z 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10; z 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 377/15 publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać również należy, że skarżąca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżąca sobie nie zapewniła i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy jej przyznać.

Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób niebudzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe.

Wobec powyższego, Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy, badając szczegółowo sytuację materialną wnioskodawcy i dokonując porównania wysokości kosztów sądowych z jej możliwościami finansowymi, zasadnie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.