Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2598274

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 23 listopada 2017 r.
VII SA/Wa 407/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. W. i M. W. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2017 r. w sprawie ze skargi D. W. i M. W. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt VII SA/Wa 1383/15 postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłyną na formularzu PPF wniosek D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika.

Z nadesłanego przez wnioskodawców formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 3 072 zł miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami dwóch działek o powierzchni 2 488 m2. Oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Wskazali następujące wydatki domowe: 500 zł - utrzymanie mieszkania, 800 zł - leki i leczenie, Dodali, że koszty prowadzenia spraw sądowych i administracyjnych przewyższają ich dochody.

Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 29 sierpnia 2017 r. wnioskodawcy zostali zobowiązani do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do:

- właściwego uzasadnienia wniosku poprzez podanie okoliczności wskazujących na złą sytuację majątkową - w pkt 5 formularza nie wskazano tych okoliczności,

- wskazania gdzie wnioskodawcy obecnie mieszkają skoro podają w formularzu PPF, że nie posiadają żadnego mieszkania/domu (dom, mieszkanie, należało podać wielkość w m2), oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają (np. tytuł własności, spółdzielczego prawa własnościowego do lokalu, najmu, itp.), należało także podać na co składają się koszty 500 zł wskazane w formularzu jako koszty utrzymania mieszkania, wydatki te należało udokumentować (poprzez nadesłanie rachunków, dowodów wpłat, potwierdzeń przelewów),

- wskazania czyją własnością i jakiej jest wielkości wybudowany dom (o którym piszą w piśmie z dnia 8 lutego 2013 r. stanowiącego skargę w sprawie VII SA/Wa 2850/14 - poprzednia sygnatura VII SA/Wa 504/13), z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje oraz czy jest obecnie użytkowany, należało wskazać przez kogo,

- wskazania czyją własnością jest dom w N.,

- podania stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny (żywność, opłaty stałe, leki, media, itp.),

- wskazanie oraz udokumentowanie innych niż związane z utrzymaniem mieszkania stałych, niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym skarżących z podaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości, poniesionych w przeciągu ostatnich 3 miesięcy,

- do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych przez skarżących świadczeń emerytalnych;

- podania, czy posiadają, lub czy osoby wspólnie zamieszkujące, posiadają pojazdy mechaniczne, jeśli tak, należało podać markę i rok produkcji oraz koszty związane z utrzymaniem (paliwo, ubezpieczenie, naprawy),

- wskazania czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało podać od kogo, w jakiej wysokości lub formie,

- nadesłania kopii wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie 3 miesiące,

- nadesłania kopii zeznania podatkowego za rok 2016 wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym,

- wskazania czy dzieci wnioskodawców - M. W. i J. W:

- mieszkają wspólnie z wnioskodawcami pod adresem zamieszkania wnioskodawców N.,

- pod adresem zamieszkania wnioskodawców N. prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firm: (...) J. W. oraz firmy J. M. W., które to firmy posiadają swój adres w ww. miejscu,

- w przypadku gdyby J. W. i M. W. nie zamieszkiwali wspólnie z wnioskodawcami należało nadesłać oświadczenie ww. osób, z którego będzie wynikać, że nie mieszkają pod adresem N. i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego z wnioskodawcami,

- w przypadku nienadesłania ww. oświadczeń należało wskazać i udokumentować dochody J. W. i M. W.

Wnioskodawcy odebrali ww. wezwanie w dniu 25 września 2017 r. i wskazali, że sytuacja wnioskodawców jest zła, a we wniosku strona podała wszystkie informacje. Wskazali, że ich dzieci nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż nie mają w domu zimnej wody i ogrzewania, wybudowany dom nie jest używany, został wybudowany przez ich rodzinę, nie mają konta bankowego, w ich domu nie jest prowadzona żadna działalność gospodarcza przez dzieci wnioskodawców, wszystkie wydatki zamieszczone są w formularzu PPF, nie posiadają pojazdów mechanicznych. Do pisma dołączono kopie przekazów pocztowych emerytur.

Postanowieniem z dnia 3 października 2017 r. Starszy referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W ocenie Starszego referendarza sądowego okoliczności wskazane we wniosku, jak i kolejnym piśmie, nie są wystarczającym źródłem, w oparciu o które można by w pełni dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżących, tym bardziej, że okoliczności wskazane budzą wątpliwości, których - poprzez niezastosowanie się do wezwań - nie usunięto. Składnie niepełnych, niewiarygodnych oświadczeń i brak współpracy z sądem pomimo stosowych wezwań utrudnia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżących.

Pismem z dnia 27 października 2017 r. skarżący wnieśli sprzeciw od ww. postanowienia, wskazując że nie stać ich na opłacanie spraw złośliwie kierowanych przez mafię mecenasów w GUNB w Warszawie do Sądu.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), które weszły w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r.

Zgodnie zatem z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Wskazać należy, że zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.

Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. np. postanowienie NSA z 16 października 2012 r., sygn. akt I FZ 291/12; dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Jeżeli natomiast strona postępowania nie dopełniła w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 126/05). Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca nie usunie opisanych powyżej wątpliwości Sądu, to uzasadnione jest oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Sytuacja taka, czego zdają się nie dostrzegać skarżący, miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżący, mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej nie odpowiedzieli na wezwanie Sądu. Nie dopełnili zatem obowiązku, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem Sądu, wnioskodawcy nie wykazali w sposób bezsporny, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie im wnioskowanego prawa pomocy. Informacje wskazane przez skarżących we wniosku nie są wystarczające do ustalenia ich rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości finansowych. Podkreślić należy, że wymagane informacje nie zostały również nadesłane przy sprzeciwie. Ogólnikowe twierdzenia o jego ciężkiej sytuacji finansowej nie zostały poparte żadnymi dowodami.

Podkreślić należy, iż wielość spraw inicjowanych przez skarżących nie może stanowić podstawy przyznania prawa pomocy (por. NSA z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 395/13), z uwagi na fakt, iż do wydatków utrzymania koniecznego nie można zaliczyć kosztów prowadzonych przez wnioskodawców licznych postępowań. Dlatego wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych należy rozumieć jako wydatki takie jak żywność, mieszkanie, odzież, środki czystości i niezbędne opłaty (przede wszystkim związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, czyli opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, ogrzewanie). Z przedstawionych przez wnioskodawców danych wynika, że powyższe wydatki zamykają się w kwocie 500 zł kosztów utrzymania mieszkania i 800 zł na zakup niezbędnych leków.

Wskazać trzeba, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna jak najdokładniej wykazać swoją sytuację majątkową. W niniejszej sprawie - z uwagi bardzo oszczędne informacje dotyczące sytuacji finansowej skarżących - nie jest możliwa ocena, czy ich sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy.

Wobec powyższego należało uznać zaskarżone postanowienie za prawidłowe, bowiem Starszy referendarz sądowy zastanie odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.