VII SA/Wa 2244/17 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2592382

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2018 r. VII SA/Wa 2244/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska.

Sędziowie WSA: Joanna Gierak-Podsiadły, Wojciech Sawczuk (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi D. W. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia (...) lipca 2017 r.r. nr (...) w przedmiocie oddalenia zarzutów oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

I.

W związku z unikaniem przez D. W. (dalej jako Skarżąca, Zobowiązana), poddania jej dziecka - M. B. (urodzonej w dniu (...) marca 2014 r.), obowiązkowym szczepieniom ochronnym, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w (...), jako wierzyciel obowiązku, po uprzednim upomnieniu matki, wystąpił do Wojewody (...) z wnioskiem o wszczęcie egzekucji załączając tytuł wykonawczy i upomnienie.

II.

Postanowieniem z dnia (...) lutego 2016 r. znak: (...), Wojewoda (...), na podstawie art. 119 w zw. z art. 121 i art. 122 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.; aktualnie tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 z późn. zm. - dalej jako u.p.e.a.) nałożył na D. W. grzywnę w wysokości 5.000 zł z powodu uchylania się ww. od poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym zgodnie tytułem wykonawczym z dnia (...) lipca 2015 r., nr (...).

Wojewoda wezwał Skarżącą do uiszczenia grzywny w terminie 20 miesięcy od dnia doręczenia postanowienia. Jednocześnie wezwał do wykonania wskazanego obowiązku, także w powyżej zakreślonym terminie pod rygorem zastosowania trybu egzekucyjnego oraz obciążył Stronę opłatą w wysokości 68 zł.

III.

Pismem z dnia (...) lutego 2016 r., Skarżąca wniosła zarzuty powołując art. 33 u.p.e.a. Wskazała na brak wymagalności obowiązku szczepień oraz prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ.

Postanowieniem z dnia (...) marca 2016 r. (...) w (...), jako wierzyciel, zajął na podstawie art. 18 i art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a. stanowisko w sprawie zarzutów stwierdzając, iż są nieuzasadnione. Postanowienie to stało się ostateczne.

IV.

W związku z powyższym, postanowieniem z dnia (...) maja 2016 r., nr (...), Wojewoda (...), działając na postawie art. 34 § 4 u.p.e.a., oddalił zarzuty.

V.

Skarżąca zaskarżyła postanowienie Wojewody zażaleniem skierowanym do Ministra Zdrowia. Podtrzymała stanowisko wyrażone w zarzutach co do: braku wymagalności obowiązku, niewykonalności obowiązku o charakterze niepieniężnym oraz wskazała na naruszenie art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. poprzez prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ.

VI.

Po rozpoznaniu zażalenia, Minister Zdrowia, postanowieniem z dnia (...) lipca 2017 r., nr (...) utrzymał w mocy kwestionowane postanowienie Wojewody (...).

Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku określonego w tytule wykonawczym wskazał, iż wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1866 z późn. zm. aktualnie Dz. U. z 2018 r. poz. 151 - dalej jako ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) oraz w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 849 z późn. zm. - dalej jako rozporządzenie).

Zgodnie z § 5 rozporządzenia, obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, corocznie. Obowiązek szczepień staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby nim objętej w granice wiekowe zakreślone przez ustawę - w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane. Podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest natomiast art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych.

Odnośnie do zarzutu, iż na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak również na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, dziecko nie miało wykonanego badania kwalifikacyjnego do szczepień Minister wskazał, że to na rodzicu małoletniego dziecka spoczywa obowiązek zgłoszenia się z nim do lekarza sprawującego opiekę profilaktyczną w celu przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Strona nie zgłosiła się do lekarza, ani na badanie, ani szczepienie dziecka. Słusznie zatem Wojewoda nałożył obowiązek wykonania szczepień u dziecka. Trudno więc mówić o naruszeniu art. 119 § 1 u.p.e.a.

Odnosząc się do zarzutu prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny, Minister zauważył, iż PPIS w (...) nie działa w sprawie jako organ egzekucyjny a jako wierzyciel obowiązku o charakterze niepieniężnym. Kierowanie upomnienia do zobowiązanego i wystawianie tytułu wykonawczego należy do zadań wierzyciela. PPIS nie podejmował w sprawie czynności egzekucyjnych. Podejmował je właściwy organ - Wojewoda (...).

Organ zauważył także, iż zgodnie z art. 2, art. 5 pkt 3 i 4 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (aktualny tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1271 z późn. zm.) do zakresu zadań organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej należą czynności podejmowane w sprawie strony Skarżącej, tj. wyegzekwowanie obowiązku zaszczepienia dziecka.

VII.

Skargę na powyższe postanowienie Ministra Zdrowia złożyła D. W., zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:

1. niezasadną odmowę uchylenia zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy wydane ono zostało w postępowaniu wszczętym z naruszeniem przepisów o właściwości określonych w art. 20 § 1 u.p.e.a., naruszeniem art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji, naruszeniem przepisów o wymagalności obowiązku określonych w art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych (odsyłającego jedynie do komunikatu jako źródła obowiązku),

w razie zaś nieuwzględnienia powyższego zarzutu procesowego, Skarżąca zarzuciła organowi:

2.

naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni przepisów art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych i art. 17 ust. 1 i 2 tej ustawy oraz § 1 i § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia, poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż powołane przepisy są podstawą prawną umożliwiającą nałożenie przez organ obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym według Programu Szczepień Ochronnych (wywodzenie obowiązków prawnych z poza katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego), jak i poprzez przyjęcie, iż w sytuacji braku wykonania badania kwalifikacyjnego obowiązek wykonania szczepienia jest wykonalny,

3.

naruszenie art. 119 § 1 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia pomimo naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 29 ust. 1 u.p.e.a. polegające na zaniechaniu badania przez organ egzekucyjny dopuszczalności egzekucji administracyjnej, jak i właściwości organów (wydanie postanowienia przymuszającego pomimo nieistnienia obowiązku w dniu jego wydania),

4.

naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., art. 81 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów jak i art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia czy dziecko skarżącej ma problemy zdrowotne uniemożliwiające wykonanie obowiązkowego szczepienia (skarżąca została pozbawiona możliwości złożenia dokumentacji medycznej potwierdzającej problemy zdrowotne dziecka, zaświadczenia kierującego dziecko skarżącej na dalsze konsultacje),

5.

naruszenie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP i art. 31 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności polegające na utrzymaniu w mocy decyzji przymuszającej do poddania dziecka zabiegowi nieokreślonemu przepisem prawa (przewidzianym w źródle prawa powszechnie obowiązującego).

Mając powyższe na uwadze strona Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania.

Jednocześnie wniosła o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego RP z pytaniem prawnym, co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, właściwego rejestru powikłań tzw. "Negatywnych Odczynów Poszczepiennych", jak wobec braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Uzasadniając złożoną skargę podkreślono, iż postanowienie Ministra utrzymuje obowiązek poddania dziecka konkretnemu rodzajowi szczepienia ochronnego, które nie zostało przewidziane w treści ustawy, a w Programie Szczepień Ochronnych, który jest niezgodny z art. 31 ust. 2 i art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Tym samym postanowienie dotknięte jest wadami z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. jako wydane bez podstawy prawnej, jak też w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. jako trwale niewykonalnej z uwagi na przywołanie jako źródła obowiązku, aktu nie stanowiącego źródła prawa powszechnie obowiązującego przewidzianego w Konstytucji RP. Nadto wykładnia, z której wynika, iż podstawą prawną nałożonego obowiązku jest przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych jest wadliwa. Powołany przepis nie określa obowiązku w sposób dostatecznie szczegółowy. W istocie rzeczy wykonaniem obowiązku nie jest ogólne zastosowanie się do Narodowego Programu Szczepień Ochronnych lecz poddanie dziecka w określonym terminie szczepieniu przeciwko określonej chorobie określonym rodzajem szczepionki. Żaden zaś przepis prawa powszechnie obowiązującego nie nakłada na skarżącą tego rodzaju obowiązku.

Skarżąca wskazała również, iż gdyby organ - zgodnie z zasadą wskazaną w art. 8 k.p.a. - poinformował ją, iż może przedłożyć zaświadczenie stwierdzające przeciwwskazania do wykonania szczepienia, jak i poinformował o możliwości zapoznania się z materiałami, dowodami i twierdzeniami, wówczas skarżąca miałaby możliwość przedłożenia zaświadczenia stwierdzającego przeciwwskazania i wówczas wydanie postanowienia przymuszającego byłoby bezzasadne. Uchybienia te miały wpływ na wynik sprawy.

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w § 2 i § 3 określa rodzaj i zakres szczepień ochronnych. Dla szczepień wymienionych w tytule wykonawczym rozporządzenie to określa jako terminy szczepień (zależnie od rodzaju szczepienia) - wiek dziecka do 6 lub też 19 roku życia. Wynika z tego, że na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka. W związku z tym moment wymagalności dla szczepień określonych w tytule wykonawczym nie nadszedł, gdyż momentem wymagalności dla np. szczepienia przeciwko inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B jest szósty roku życia, a dla pozostałych szczepień 19 rok życia.

Z art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z uwagi na to, spełnienie obowiązku określonego w tytule wykonawczym jest niemożliwe gdyż przeprowadzenie szczepienia bez wykonania badania byłoby niezgodne z prawem, a dziecko Skarżącej takiego badania nie ma.

Odwołując się do art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Skarżąca zwróciła uwagę, iż pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w tejże ustawie. Analogiczną regulację zawierają przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty jak i Konwencja o Prawach Człowieka i Biomedycynie z 19 listopada 1996 r. Z przepisów tych wynika, że nikt nie może być zmuszony do poddania się określonemu leczeniu czy innym świadczeniom zdrowotnym. Takie stanowisko zajmuje też Europejski Trybunału Praw Człowieka w kwestii obowiązku szczepień wskazując, że przymus stanowi naruszenie art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (niepublikowane orzeczenie (...) wyrok z dnia (...) lipca 1999 r.).

VIII.

W odpowiedzi na skargę Minister Zdrowia wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo wskazał, iż skuteczność zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. uzależniona jest od wykazania przez Skarżącą, iż uchybienie organu pozbawiło ją możliwości dokonania konkretnej czynności. W przedmiotowej sprawie Skarżąca nie wykazała, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło dokonanie konkretnej czynności procesowej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

IX.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd uznaje za zasadne przybliżenie jednego z elementów obowiązującego w Polsce systemu zabezpieczenia przed rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych jakim są obowiązkowe szczepienia ochronne oraz procedur związanych z egzekwowaniem tych obowiązków. Stanowić to będzie równocześnie odniesienie się do większości zarzutów skargi.

Otóż w myśl art. 1a pkt 7 u.p.e.a. organem egzekucyjnym jest organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Zgodnie zaś z art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organem mającym ogólną właściwość do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zakresie obowiązków niepieniężnych jest wojewoda.

Jak już wskazano, egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego (art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie, obowiązkiem takim jest wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych obowiązek poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym wymienionym w treści tytułu wykonawczego oraz zaskarżonego postanowienia. Obowiązek wynika z wydanego na podstawie art. 17 ust. 10 wskazanej ustawy, rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., w szczególności jego § 3. Jest on także konkretyzowany komunikatami GIS w sprawie programu szczepień ochronnych na dany rok, wydawanymi na podstawie art. 17 ust. 11 ww. ustawy.

Wierzycielem w tym przypadku jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 tej ustawy jest m.in. dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności - podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku. W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny, jak wynika z art. 2, art. 4 ust. 1, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Ostatni przepis ustanawia domniemanie kompetencji właściwego miejscowo PPIS w tego rodzaju sprawach.

Zobowiązanym w takim postępowaniu egzekucyjnym jest osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W rozpatrywanej sprawie podmiotem zobowiązanym są więc rodzice dziecka, co do których istnieje ustawowy obowiązek poddania go szczepieniom ochronnym, o których mowa w art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Przepis ten stanowi bowiem, że w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Na podstawie art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia wobec Skarżącej przez PPIS w (...) w dniu (...) lipca 2015 r., nr (...). Tytuł ten wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej został przesłany do Wojewody (...), który, jako organ egzekucyjny wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczając zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz wydane przez siebie postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia i zobowiązaniu do wykonania obowiązku.

Zobowiązanej, na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., przysługiwało uprawnienie do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji, z którego skorzystała.

Wskazać należy, iż zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów przedmiotem rozpoznania jest ich treść, przy czym - zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są więc sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Co równie istotne, zgodnie z omawianą regulacją zasadą jest, że postanowienie organu egzekucyjnego winno zostać poprzedzone ostatecznym postanowieniem wierzyciela, które w przypadkach wskazanych w art. 34 § 1 u.p.e.a. ma charakter wiążący dla organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie takie postanowienie PPIS w (...) wydał i stało się ono ostateczne na skutek niezaskarżenia.

W ocenie Sądu stanowisko Skarżącej odnośnie do naruszenia art. 29 § 1 u.p.e.a. poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej, która była jej zdaniem niedopuszczalna ze względu na brak uprawnień PPIS oraz nieistnienie obowiązku, jest całkowicie chybione. Powtórzyć trzeba, że zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, do jej zadań należy ustalanie zakresów i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Jest to zatem regulacja przyznająca organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej kompetencje wierzyciela - uprawnionego do żądania wykonania obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (art. 1a pkt 13 u.p.e.a.). Zgodnie bowiem z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a., uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika wprost z przepisu prawa i nie ma podstawy prawnej do jego konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (a więc nie tylko obywatele) są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W art. 17 ust. 1 tej ustawy wskazuje się, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. W myśl art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 cytowanej ustawy minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia. Przepis ten stanowi podstawę obowiązywania rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym ustalono zakres obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach oraz w jakim okresie życia podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie. Na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Taki sposób regulacji pozwala przyjąć, że obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu istnieje i wynika bezpośrednio z mocy przepisów ustawowych, w szczególności ze wskazanego rozporządzenia. Natomiast w ogłaszanym na dany rok przez Głównego Inspektora Sanitarnego komunikacie o Programie Szczepień Ochronnych zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia; nie można z niego więc wywieść dodatkowych norm, niż te wynikające z cytowanej wyżej ustawy i rozporządzenia (tak też NSA w wyroku z dnia 12 czerwca 2014 r., sygn. akt II OSK 1312/13; wyroku z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13).

Wbrew zarzutom skargi, nie było zatem powodu, aby ustanowiony na podstawie powszechnie obowiązujących regulacji prawa obowiązek, nie mógł być wykonany. Nie zachodzi też sytuacja, iż obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z norm znajdujących się poza konstytucyjnym katalogiem źródeł prawa, o którym mowa w art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Mając na uwadze argumenty Skarżącej, odwołujące się do wynikającego z konstytucyjnie chronionej wolności człowieka, uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu, wywodzonego na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta wskazać wypada, iż ustawowy obowiązek szczepień ochronnych przełamuje swobodę jednostki w korzystaniu z tego w pełni słusznego uprawnienia. Uprawnienie to jest zatem ograniczone, jeżeli przepisy odrębne stanowią inaczej (tak art. 15 ustawy o prawach pacjenta) a zatem, między innymi, w odniesieniu do szczepień ochronnych obowiązkowych z mocy ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych.

Odnosząc się z kolei do braku wymagalności ww. obowiązku wskazać należy, iż wbrew stanowisku Strony, nie świadczy o powyższym brak aktualnego badania kwalifikacyjnego spowodowany niestawiennictwem rodzica z dzieckiem we wskazanym podmiocie leczniczym, ani brak przedłożenia jakiegokolwiek zaświadczenia stwierdzającego przeciwwskazania do szczepień. Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 ww. ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Powyższych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż, w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Nie można zatem skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego wynikający wyłącznie z faktu niestawiennictwa w podmiocie leczniczym, pomimo wielokrotnych wezwań. Konieczność wykonania takiego badania bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia sprawia, iż odmowa wzięcia w nim udziału uniemożliwia wykonanie szczepienia. Jest zatem w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu sensu largo, któremu jak już wspomniano nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

Nadto Sąd zwraca uwagę, iż system szczepień ochronnych jest tak skonstruowany, iż bez badania kwalifikacyjnego, nie jest możliwe wykonanie szczepienia. Taka konstrukcja ma zabezpieczyć podmiot poddawany procedurze uodpornienia, przed ewentualnymi niepożądanymi następstwami, jakie mogą wyniknąć z podania szczepionki osobie o niekorzystnym w danej chwili stanie zdrowia. Inaczej mówiąc, badanie kwalifikacyjne ma ograniczyć do minimum możliwość podania szczepionki osobie, która nie powinna jej w tym akurat momencie otrzymać.

Sąd zwraca także uwagę, iż ustawodawca, w celu zapewnienia skuteczności realizowania obowiązku szczepień, wskazał w art. 18 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, iż obowiązkowe szczepienia ochronne i poprzedzające ich wykonanie lekarskie badania kwalifikacyjne, a także konsultacje specjalistyczne u ubezpieczonych oraz osób nieposiadających uprawnień z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, przeprowadzają świadczeniodawcy, z którymi Narodowy Fundusz Zdrowia zawarł umowy o udzielanie tych świadczeń. Zainteresowana osoba może poddać się szczepieniu ochronnemu i badaniu kwalifikacyjnemu w innym podmiocie, niż wskazany przez NFZ, jednakże czyni to na własny koszt. Podmiot ten ma w takiej sytuacji określone obowiązki, chociażby wynikające z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia. Skarżąca nie wykazała w tej sprawie, aby zaszczepiła dziecko w innym podmiocie niż podmiot opieki podstawowej wskazany przez NFZ.

Nadto należy zauważyć, iż wzór zaświadczenia o lekarskim badaniu kwalifikacyjnym został określony w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia. Nie jest więc tak jak zdaje się twierdzić Skarżąca (choć żadnego zaświadczenia do sprawy nie załącza), iż od obowiązku poddania dziecka szczepieniom można się zwolnić przedkładając jakiekolwiek zaświadczenie dowolnego lekarza, stwierdzające przeciwwskazania do szczepień ochronnych. Osoba uprawniona, wystawiająca taki dokument, zobowiązana jest uczynić to na druku przewidzianym przez prawodawcę, co ma wykluczyć przypadki obchodzenia prawa.

Zaznaczyć także trzeba, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom został określone w art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz rozporządzeniu Ministra Zdrowia. Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia, szczepienia wskazane w tytule wykonawczym i postanowieniu Wojewody są objęte obowiązkiem szczepień ochronnych. Szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko ww. chorobom, został określony w ogłoszonym w dzienniku urzędowym Ministra Zdrowia - Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego.

Podsumowując, szczepienia obowiązkowe są realizowane przez osoby upoważnione, będące realizatorami obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach i zgodnie ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek i z aktualną wiedzą medyczną. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program - w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Wbrew twierdzeniu Skarżącej, PPIS w (...) uprawniony był do podejmowania działań, zmierzających do wykonania obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu, w tym wystosowania upomnienia oraz wystawienia tytułu wykonawczego. Trudno więc mówić na tle niniejszej sprawy o uchybieniu przez organy treści art. 119 § 1 u.p.e.a.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 10 § 1 i art. 81 § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. Okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione, materiał zebrany w sprawie jest pełny i nie budzi wątpliwości. Skuteczność zarzutu naruszenia art. 10 k.p.a. uzależniona jest od wykazania przez Skarżącą, iż uchybienie organu pozbawiło ją możliwości dokonania konkretnej czynności. W przedmiotowej sprawie Skarżąca nie wykazała, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnej czynności procesowej. Na uwagę zasługuje również fakt, iż PPIS w (...) kilkukrotnie zwracał się do Skarżącej, wyjaśniając ideę i potrzebę wykonania szczepień ochronnych, o zaszczepienie dziecka. Zważywszy na długotrwałość postępowania, Skarżąca miała też możliwość podjęcia rzeczowej dyskusji z organami inspekcji sanitarnej jak i organami egzekucyjnymi, z czego jednak nie skorzystała.

Kończąc Sąd zwraca uwagę, iż dostrzega oraz rozumie obawy Skarżącej o reakcję organizmu swojego dziecka na podanie szczepionek. Każdy zobowiązany ma prawo do rzetelnej informacji na temat składu każdej podawanej szczepionki jak również ewentualnie znanych jej ubocznych skutków. Jednakże w świetle korzyści dla ludzkości płynących z wykonywania szczepień ochronnych, obawy te nie mogą prowadzić do nieuzasadnionego unikania obowiązku.

Nie jest przy tym trafne sugerowane w skardze twierdzenie, iż w Polsce nie są dokumentowane przypadki negatywnych odczynów poszczepiennych ani nie ma de facto zabezpieczenia osób nimi dotkniętych. Po pierwsze, w art. 21 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych przewidziano obowiązek zgłaszania i dokumentowania wystąpienia negatywnych odczynów poszczepiennych. Stosowny rejestr prowadzony więc jest na poziomie każdego PPIS i możliwe jest korzystnie z niego np. w trybie dostępu do informacji publicznej, przez każdą zainteresowaną osobę, z poszanowaniem uzasadnionych interesów osób, których dane w tych rejestrach odnotowano. Również leczenie takich osób odbywa się na koszt państwa, także wtedy, gdy nie posiadają aktualnego ubezpieczenia zdrowotnego w kraju.

W konsekwencji powyższych uwag Sąd nie widzi również podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego RP. Podzielić należy pogląd prawny wyrażony w innym wyroku Sądu z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2539/15 zgodnie z którym obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silną podbudowę w przepisach Konstytucji RP, a przede wszystkim w art. 31 ust. 3, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, przede wszystkim chronione powinny być inne osoby narażone w ten sposób na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną, uznając wszystkie jej zarzuty za chybione.

Na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. sprawa została rozstrzygnięta na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.