Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2139074

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 22 września 2016 r.
VII SA/Wa 2229/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Stawecki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu w dniu 22 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym po rozpoznaniu sprzeciwu M. W. od postanowienia Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2016 r. w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) lipca 2015 r., znak: (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 15 lipca 2016 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. W dniu 9 sierpnia 2016 r. został nadany sprzeciw od ww. postanowienia. Z tego względu zaszła konieczność ponownego rozpoznania wniosku M. W.

W złożonym formularzu PPF wnioskodawczyni podała, że posiada mieszkanie o pow. 31,7 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 7,51 ha. Dodała, iż nie posiada żadnych maszyn i urządzeń do produkcji. Nie uzyskuje dochodów z gospodarstwa rolnego. Wskazała, że uzasadnienie złożonego wniosku wraz ze stosownymi dokumentami zostanie uzupełnione w terminie późniejszym.

Z uwagi na okoliczność, iż przedstawione w formularzu dane okazały się niewystarczające do przyznania prawa pomocy, wnioskodawczyni na mocy zarządzenia z dnia 13 stycznia 2016 r. została zobowiązana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) zwanej dalej p.p.s.a., do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do podania:

- z czego lub przy czyjej pomocy się utrzymuje,

- czy obecnie jest zadłużona u osób prywatnych lub w banku, jeśli tak należało wskazać u kogo, na jaką kwotę oraz czy spłaca obecnie zadłużenie i w jakiej wysokości,

- czy z tytułu posiadania nieruchomości rolnej uzyskuje jakiekolwiek dochody (np. ze sprzedaży płodów rolnych (np. zboża, warzyw, owoców itp.) bądź dzierżawy lub innego tytułu, jeśli tak należało podać z jakiego i w jakiej wysokości (miesięcznie, rocznie),

- wyszczególnienia jakie miesięcznie ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania (gaz, opłaty za energię, telefon, czynsz itp.), należało podać ich wysokość,

- orientacyjnie wysokości kwoty pieniężnej jaką przeznacza miesięcznie na codzienne utrzymanie (żywność, odzież, leki itp.),

- czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy też pozostaje z innymi osobami, jeśli tak, należało wyszczególnić te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu,

- czy podejmuje prace dodatkowe, dorywcze, sezonowe, umowy zlecenia, a jeśli tak, jakie uzyskuje z tego tytułu dochody, należało podać ich wysokość,

- czy otrzymuje pomoc od rodziny, znajomych, krewnych organizacji społecznych lub państwowych, jeśli tak, należało wskazać od kogo i w jakiej wysokości,

- jakiego rodzaju i w jakiej wysokości uzyskuje dopłaty do posiadanej nieruchomości rolnej,

- czy posiada pojazdy mechaniczne, jeśli tak należało podać jakie, ich wartość rynkową oraz rok produkcji i koszty związane z ich utrzymaniem,

- czy posiada oszczędności pieniężne, jeśli tak należało podać ich wysokość, oraz do nadesłania:

- wyciągów z konta lub kont bankowych z dwóch ostatnich miesięcy, jeśli je posiada.

Wnioskodawczyni odpowiadając na ww. zarządzenie wskazała, że utrzymuje się ze środków finansowych zaciąganych w postaci pożyczek wyłącznie u osób prywatnych, niespokrewnionych z nią. Oświadczyła, że otrzymuje z ARiMR dopłaty obszarowe do powierzchni gospodarstwa, które w całości przeznacza na spłatę zadłużenia. Wnioskodawczyni oświadczyła, że jest zadłużona u osób prywatnych oraz wobec kilku instytucji państwowych. Obecne jej zadłużenie wobec osób prywatnych wynosi ponad 80 000 zł. Wskazała, że zapożycza środki od 2010 r. niezbędne do koniecznego, minimalnego utrzymania (wyżywienie, zakup wyżywienia i środków czystości dla posiadanych zwierząt - 5 psów), opłaty za leki, opłaty za media, coroczne wydatki ściśle związane z prowadzeniem gospodarstwa: najmowanie sprzętu rolniczego, usługi w gospodarstwie. Podała, że nieznaczną część zadłużenia spłaciła i spłaca z uzyskiwanych dotacji z ARiMR do gospodarstwa. Podniosła, że dopłaty nie pokrywają w całości wysokości zaciąganych pożyczek w związku z tym następuje nasilone wzrastanie jej zubożenia.

Udzielając odpowiedzi w kwestii zaciąganych pożyczek wnioskodawczyni podała, że danych osób prywatnych udzielających jej pożyczek nie może wskazać, gdyż na ich ujawnienie nie uzyskała zgody. Zaznaczyła, że wyjawienie danych wrażliwych pożyczkodawców naraziłoby ją na odmowę udzielania pożyczek w przyszłości i skutkowało pozostawieniem bez jakiejkolwiek pomocy. Wnioskodawczyni przedłożyła dokumentację potwierdzającą zadłużenia wobec instytucji państwowych tj. pismo z US z dnia 15 lutego 2016 r. o prowadzonych przez organ skarbowy wobec niej postępowaniach egzekucyjnych, pismo KRUS z dnia 7 stycznia 2016 r. o wysokości zadłużenia w kwocie 9 342 zł. (na dzień 1 lutego 2016 r.) dodała, że na dzień składania wniosku kwota przekracza 10 000 zł.

Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie czerpie dochodów z dzierżawy ani ze sprzedaży płodów rolnych z uwagi na coroczne ponoszenie strat powstających na skutek procesów gnicia upraw (w związku z zalewaniem gruntów w G. koło U. gdzie wnioskodawczyni posiada gospodarstwo).

Wnioskodawczyni podniosła, że gnicie upraw skutkuje obowiązkiem ponoszenia nowych dodatkowych, corocznych wydatków celem zachowania obsady zgłaszanej we wnioskach o dopłatę, utratą certyfikowanych produktów ekologicznych przeznaczonych na własne potrzeby (do własnego spożycia), czyli pozbawieniem ją zdrowej, ekologicznej żywności oraz utratą dochodów z tytułu sprzedaży, a w konsekwencji brakiem rozwoju i bankructwem gospodarstwa.

Wnioskodawczyni oświadczyła, że miesięcznie zapożycza się średnio od 600 do 800 zł. Poinformowała, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania są różne (każdego miesiąca inne) i zależą od wielkości opłat za media. Przedłożyła w załączeniu kserokopię rachunków za energię, za gaz oraz za wodę. Oświadczyła, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Ma na utrzymaniu pięć psów. Nie podejmuje ani nie podejmowała prac dodatkowych, dorywczych, sezonowych, umów zlecenia i innych w związku z powyższym z tego tytułu nie uzyskiwała dochodów. Nadmieniła, że nie miała i nie ma fizycznej możliwości podjęcia jakiegokolwiek dodatkowego zatrudnienia z uwagi na szeroki zakres inicjowanych przez nią postępowań mających na celu doprowadzenie do naprawienia szkód na gruntach rolnych w G., gm. U. i pociągnięcie do odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy ponoszących odpowiedzialność za powyższy stan rzeczy. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie otrzymuje pomocy od rodziny, znajomych, krewnych czy organizacji społecznych ani opieki społecznej.

Podała, że otrzymuje dopłaty obszarowe do powierzchni gospodarstwa. Wniosek o przyznanie płatności za 2015 r. do dnia dzisiejszego nie został rozpoznany przez ARiMR, a płatność z tego tytułu przewidywana jest w wysokości ok. 5 000 zł, nie została jeszcze wypłacona. Oświadczyła, że nie posiada pojazdów ani jakichkolwiek oszczędności. Ponadto oświadczyła, iż zajęcia egzekucyjne na kontach w mBanku na dzień 21 kwietnia 2016 r. wynoszą 4 500,41 zł. Załączyła także kserokopię zaświadczenia z banku BZWBK z dnia 21 kwietnia 2016 r. wskazujące na brak operacji na rachunku osobistym wnioskodawczyni od dnia 20 kwietnia 2015 r. do dnia 21 kwietnia 2016 r. i zerowe saldo na tym rachunku, kserokopię zaświadczenia z KRUS z dnia 7 stycznia 2016 r. wskazujące na fakt zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie w wysokości 9 342 zł. Wnioskodawczyni przedłożyła elektroniczne zestawienia operacji kont posiadanych mBanku.

W sprzeciwie wnioskodawczyni nie wskazała nowych danych dotyczących sytuacji materialnej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskujący wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może zatem w stosunku do osób ubogich, nie posiadających bieżących dochodów, ani majątku, które nie są w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać również należy, że przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepub.).

Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie.

Warto również wskazać, że odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak - Molczyk (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 628).

Rozpoznając merytorycznie wniosek należy wskazać, że nie jest zasadne przyznanie prawa pomocy w zawnioskowanym zakresie. Z przedstawionych danych zarówno w formularzu PPF jak i z dodatkowych wyjaśnień nie wynika by wnioskodawczynię zaliczyć można było do osób ubogich, wobec których należałoby zastosować instytucję prawa pomocy. Rzeczywiste zdolności płatnicze wnioskodawczyni umożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego, które na obecnym etapie wynoszą 200 zł wpisu od skargi, a na kolejnych etapach koszty jakie mogą się pojawić to opłata za uzasadnienie wyroku (jeśli nie będzie on sporządzany z urzędu) - 100 zł oraz 100 zł ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej.

Głównym argumentem przemawiającym za odmową przyznania prawa pomocy jest posiadanie przez stronę majątku w postaci mieszkania oraz nieruchomości 7,5 ha. Ponadto, co należy podkreślić, strona nie przedstawiła w sposób wyczerpujący i spójny swojej sytuacji materialnej, co nie może być interpretowane na jej korzyść.

Należy wskazać w tym zakresie, że wnioskodawczyni nie wykazała z jakich środków się utrzymuje. Wskazała, że od kilku lat utrzymuje się z pożyczek, jednakże nie przedstawiła żadnych umów na potwierdzenie tego faktu. Nie wskazała u kogo zaciąga pożyczki. Udzieliła jedynie bardzo ogólnikowych informacji, tj. pożyczki zaciąga od osób prywatnych z nią niespokrewnionych. Wskazała, że na ujawnienie danych osób prywatnych udzielających jej pożyczek nie uzyskała ich zgody. Podniosła, że ujawniając dane tych osób nie uzyskała by od nich pomocy w przyszłości. Z uwagi na powyższe Sąd uznał tę okoliczność za gołosłowną i za nie wykazaną, ani nie uprawdopodobnioną.

Ponadto z ww. pożyczek w wysokości 600-800 zł miesięcznie wnioskodawczyni finansuje wyżywienie, środki czystości dla posiadanych zwierząt - pięciu psów, leki, media, coroczne wydatki ściśle związane z prowadzeniem gospodarstwa: najmowanie sprzętu rolniczego, usługi w gospodarstwie. Biorąc pod uwagę oświadczone wydatki trudno jest uznać, że z kwoty uzyskiwanej z tytułu pożyczek średnio z kwoty 600 - 800 zł wnioskodawczyni byłaby w stanie ponieść wszystkie te wydatki. Nadto wskazać należy, iż z pewnością nie są to wszystkie wydatki jakie ponosi wnioskodawczyni (podatki, opłata za internet, telefon, opłaty pocztowe w związku z prowadzonymi postępowaniami administracyjnymi i sądowymi itp.).

Dalej należy wskazać, że wnioskodawczyni posiada 7,5 ha gospodarstwo rolne, które wg jej oświadczenia nie przynosi dochodów. W tym zakresie należy wskazać, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12). Nawet jednak, gdyby prowadzone przez wnioskodawczynię gospodarstwo rolne nie przynosiło dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez wnioskodawczynię innych źródeł zarobkowania. Z akt sprawy nie wynika, aby wnioskodawczyni była całkowicie lub częściowo niezdolna do pracy. Skoro wnioskodawczyni posiada możliwości zarobkowe powinna dążyć do poprawy swojej sytuacji finansowej i majątkowej. Wnioskodawczyni nie wykazała zaś, że podjęła jakiekolwiek starania w celu poprawy swej sytuacji bytowej. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedli-wionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05). Okoliczność, że skarżąca nie ma możliwości podjęcia jakiegokolwiek dodatkowego zatrudnienia z uwagi na fakt prowadzonych przez nią postępowań przed organami administracji państwowej nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, jak wyżej zaznaczono, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Gospodarstwem rolnym można rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12).

Wnioskodawczyni pomimo wezwania, szczegółowo nie podała miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania (opłaty za gaz, energię, czynsz, telefon). Wydatki te należało wyszczególnić i podać ich wysokość. Wnioskodawczyni nadesłała kopię rachunku za energię elektryczną (355,38 zł.), rachunki za wodę (61,34 zł.) i dwa rachunki za gaz (na kwoty 1 643,29 zł i 1 504,29 zł.). Nie podała innych kosztów związanych z utrzymaniem zajmowanego lokalu. Należy przychylić się do stanowiska zaprezentowanego w postanowieniu Starszego referendarza sądowego, iż przedstawiona opłata za gaz za ww. okres wydaje się zbyt wysoka jak od mieszkania o pow. 31 m2. Najprawdopodobniej jest to rachunek za gaz w całym budynku przy ul. C. w U. w którym wnioskodawczyni zajmuje jedynie lokal o pow. 31 m2 o adresie ul. C. Okoliczności tej wnioskodawczyni jednak nie wyjaśniła, a rolą Sądu nie jest przeprowadzanie dochodzeń w tym zakresie, gdyż w interesie wnioskodawcy jest przedstawienie informacji na temat swojego stanu majątkowego w sposób rzetelny i wyczerpujący. Ponadto wnioskodawczyni nie podała, czy opłaca czynsz za mieszkanie, jeśli tak w jakiej wysokości, jak również nie wyjaśniła, czy posiadane mieszkanie to wyodrębniony lokal w budynku mieszkalnym stanowiącym jej własność lub współwłasność.

Dodatkowo wskazać należy, iż podanie przez wnioskodawczynię, iż ponosi koszty z prowadzeniem gospodarstwa rolnego jak również fakt uzyskiwania dopłat wskazuje że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo rolne. Wnioskodawczyni jednak nie podała czy obecnie wykorzystuje w produkcji rolnej posiadane nieruchomości, czy uzyskuje z posiadanych nieruchomości jakiekolwiek pożytki.

Nie jest w końcu jasne, gdyż wnioskodawczyni ani we wniosku, ani następnie w sprzeciwie się do tej kwestii nie odniosła, czy pod adresem którym zamieszkuje wnioskodawczyni prowadzony jest pensjonat B. położony nad samym morzem (20 m do plaży), w którym prowadzony jest wynajem pokoi. I czy wnioskodawczyni czerpie z tego tytułu dochody. Z ogólnodostępnych informacji (strona internetowa) wynika, że pensjonat prowadzą M. i M. W. Zaznaczyć przy tym należy, że w innym piśmie procesowym, niezwiązanym z kwestią przyznania prawa pomocy, tj. w piśmie z dnia 9 sierpnia 2016 r. będącym wnioskiem o wyłączenie Starszego referendarza sądowego, wnioskodawczyni wskazała, że M. W. prowadząca ww. pensjonat to inna osoba. Kwestię tę wnioskodawczyni powinna wyjaśnić w sposób szczegółowy i wyczerpujący poprzez podanie kim jest ta osoba, czy jest spokrewniona, bądź spowinowacona (szwagierka) z wnioskodawczynią i jaki ma tytuł prawny do nieruchomości w której zamieszkuje wnioskodawczyni. Tym samym Sąd nie ma podstaw do przyjęcia, że jest to inna osoba, niż wnioskodawczyni. Sposób przedstawiania informacji na ten temat (niepodanie kim jest ta osoba, odnoszenie się do tej kwestii w piśmie procesowym nie związanym bezpośrednio z wnioskiem o prawo pomocy) wskazuje, że wnioskodawczyni nie chce w sposób wyczerpujący i rzetelny przedstawić swojej sytuacji materialnej. Tym bardziej, że złożony obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest kolejnym z wniosków wnioskodawczyni poddanych ocenie tut. Sądu. Wnioskodawczyni miała zatem świadomość ciążącego na niej obowiązku wykazania okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, jednak informacje przez nią udzielane nie są wyczerpujące.

Reasumując stwierdzono, że wnioskodawczyni nie wykazała w sposób przekonywujący, iż zachodzą okoliczności do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wniosek skarżącej nie jest wnioskiem spójnym, rzetelnym i wyczerpującym.

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.