Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2598206

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 27 listopada 2017 r.
VII SA/Wa 1130/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 11 października 2017 r. odmawiającego R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R. K., Fundacji (), Stowarzyszenia () na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia (...) marca 2017 r. znak: (...) w sprawie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu starszy referendarz sądowy podał, że z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie wskazał posiadania dochodów ani majątku.

Powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, zatem na mocy zarządzenia z dnia 18 września 2017 r. wnioskodawca został zobowiązany na podstawie art. 255 p.p.s.a. - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do:

- właściwego uzasadnienia wniosku (należało podać okoliczności wskazujące na trudną sytuację materialną),

- wskazania z czego lub przy czyjej pomocy wnioskodawca się utrzymuje, skoro jak zaznaczył mieszka sam i nie uzyskuje żadnego dochodu,

- wykazania czy wnioskodawca jest zarejestrowany jako bezrobotny, należało nadesłać zaświadczenie o pozostawaniu osobą bezrobotną;

- wskazania kto jest właścicielem lokalu przy ul. (...), wskazanym jako adres do korespondencji;

- wskazania czy wnioskodawca jest właścicielem mieszkania (w formularzu PPF rubryka dotycząca wskazania posiadania mieszkania nie została ani wypełniona, ani zakreślona);

- podania miesięcznych kosztów utrzymania, w szczególności kosztów żywności, opłat za media za ostatni okres rozliczeniowy (gaz, prąd, woda, ścieki) a także telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości - w celu uprawdopodobnienia wysokości ww. kosztów należało załączyć odpowiednie kopie faktur, przelewów itp.

- wskazania czy wnioskodawca posiada pojazdy mechaniczne jeżeli tak należało wskazać ich markę i rocznik oraz szacunkowe koszty utrzymania,

- nadesłania kopii dokumentów PIT wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które się rozliczały z urzędem skarbowym, z rozliczeniem podatku za rok 2016, ew. zaświadczenia o nierozliczaniu się z urzędem skarbowym;

- wskazania czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega,

- wskazania czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc;

- nadesłania kopii wyciągu bankowego z wszystkich kont bankowych posiadanych przez wnioskodawcę i wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące.

Wnioskodawca odebrał wezwanie w dniu 29 września 2017 r. i nadesłał pismo w którym wskazał, że jest osobą bezrobotną, obecnie na szkoleniu jako osoba długotrwale bezrobotna, adres przy ul. (...) jest udostępniany nieodpłatnie dzięki wsparciu rodziny, prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, nie ponosi kosztów żywności i utrzymania, zasłaniając się ochroną danych osobowych wnioskodawca odmówił nadesłania "dokumentów", wskazał, że nie posiada majątku, na temat uzyskania kopii dokumentów PIT wskazał, że należy zawrócić się do właściwego urzędy skarbowego, korzysta z opieki społecznej (zasiłek celowy 300 zł, na zakup żywności - o kopię wnioskodawca wskazał, że należy zwrócić się do ośrodka pomocy społecznej). W dalszej części pisma wnioskodawca wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z rodzicami, którzy utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 4.000 zł.

Mając na uwadze powyższe starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, wskazując że na zarządzenie wydane w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca udzielił informacji zdawkowych i ogólnikowych. Nie nadesłał także żadnych dokumentów źródłowych - dokumentów PIT, wyciągów ze stanu konta, ani nie ustosunkowano się do okoliczności posiadania kont bankowych. Wskazał jedynie, że o ww. dokumenty może zwrócić się Sąd. Zatem referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika.

W sprzeciwie (pismo z dnia (...) listopada 2017 r. - karta 152) od postanowienia z dnia 11 października 2017 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podniósł, że jest osobą bezrobotną, obecnie na szkoleniu. Podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Podał, że korzysta z opieki społecznej i otrzymuje zasiłek 300 zł miesięcznie, nie ponosi kosztów żywności i utrzymania, powołując się na ochroną danych osobowych wnioskodawca odmówił nadesłania "dokumentów", nie posiada majątku, na temat uzyskania kopii dokumentów PIT wskazał, że należy zawrócić się do właściwego urzędy skarbowego.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) - zwanej dalej p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym po dniu 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a.) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Skarżący początkowo podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a w następnych pismach wyjaśnił jednak, że z rodzicami wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, którzy utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 4.000 zł. Nie jest zatem wiadome czy wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, czy z rodzicami, z czego lub przy czyjej pomocy się utrzymuje, gdzie mieszka, czy posiada mieszkanie, czy jest obiektywnie niezdolny do podjęcia pracy. Trudno przyjąć by prawo pomocy należało przyznać osobie zdolnej do pracy, która obiektywnie ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, jednak tylko z wiadomych sobie powodów tego nie czyni. Orzekając o przyznaniu prawa pomocy należy mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Wnioskodawca nie wskazał by istniały przeciwwskazania do pracy zarobkowej (całkowita lub częściowa niezdolność do pracy). Skoro wnioskodawca posiada możliwości zarobkowe to powinien dążyć do poprawy sytuacji finansowej i majątkowej. Ponadto wskazał, że otrzymuje zasiłek celowy 300 zł.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że wnioskodawca przedstawia informacje na temat swojej sytuacji finansowej i majątkowej w sposób wybiórczy i nierzetelny, uchyla się od pełnego przedstawienia danych istotnych dla rozpoznania wniosku. Udzielone informacje są bardzo ogólnikowe i niepełne, na ich podstawie nie sposób ustalić bezspornie możliwości płatniczych i stanu majątkowego wnioskodawcy, co powoduje, że nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy.

Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06).

Wskazać również należy, że wnioskodawca decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać.

Warto też wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 561/14, LEX nr 1470078 zauważył, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.