VI SA/Wa 780/15 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2171086

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2015 r. VI SA/Wa 780/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka.

Sędziowie WSA: Jacek Fronczyk, Grzegorz Nowecki (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na uchwałę Krajowej Rady Komorniczej z dnia (...) grudnia 2014 r. nr (...) w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów komorniczych oddala skargę w całości

Uzasadnienie faktyczne

Krajowa Rada Komornicza uchwałą Nr (...) z (...) grudnia 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej także "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej także "skarżący" lub "strona") utrzymała w mocy uchwałę Rady Izby Komorniczej w K. nr (...) z dnia (...) listopada 2014 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów.

Do wydania zaskarżonej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Skarżący w dniu (...) lutego 2014 r. nie zaliczył pierwszego kolokwium ustnego obowiązującego aplikantów komorniczych odbywających aplikację komorniczą w Izbie Komorniczej w K., w związku z czym w dniu (...) kwietnia 2014 r. przystąpił do kolokwium poprawkowego z którego otrzymał ponownie ocenę niedostateczną (vide: protokół z kolokwium poprawkowego dla aplikantów komorniczych po pierwszym roku aplikacji Komisji dla przeprowadzenia kolokwium, kolokwium poprawkowego i sprawdzianów pisemnych Rady Izby Komorniczej z dnia (...) kwietnia 2014 r.). W ocenie Rady Izby Komorniczej szczątkowe i niekorespondujące z istotą danego zagadnienia odpowiedzi na pytania świadczyły o niskim stopniu opanowania przez skarżącego materiału będącego przedmiotem zajęć seminaryjnych w trakcie pierwszego roku aplikacji, jak również wskazywały na brak właściwego przygotowania do egzaminu ustnego.

W konsekwencji uchwałą z (...) czerwca 2014 r. Rada Izby Komorniczej, po uprzednim wysłuchaniu skarżącego, skreśliła go z listy aplikantów komorniczych. Rada Izby Komorniczej wskazała, że zgodnie z art. 29k pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2011 r. Nr 231, poz. 1376 z późn. zm., dalej także "u.k.s.e."), jednym z ustawowych obowiązków aplikanta komorniczego jest samodzielne pogłębianie wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności niezbędnych do zajmowania stanowiska komornika, niezależnie od zdobywania tych kompetencji w toku obowiązkowych zajęć seminaryjnych oraz odbywanych praktyk w kancelarii komorniczej, czego weryfikacja następuje m.in. w ramach egzaminu po I roku aplikacji. Uznała, że poprzez zlekceważenie obowiązku zdobywania i utrwalania wiedzy przekazywanej w trakcie zajęć seminaryjnych pierwszego roku skarżący rażąco naruszył obowiązki aplikanta komorniczego i z tej przyczyny winien podlegać skreśleniu z listy aplikantów komorniczych.

Przy podejmowaniu uchwały Rada Izby Komorniczej wzięła pod uwagę opinie komorników-patronów skarżącego, u których odbywał swoją aplikację. Wskazała, że z treści większości opinii przedstawionych przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla K. w K. R. G. (opinia z dnia (...) maja 2014 r.) oraz Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla K. w K. K. G. (opinia z dnia (...) stycznia 2014 r. oraz z dnia (...) maja 2014 r.) wynika, że poziom wiedzy prawniczej i przygotowanie teoretyczne skarżącego do samodzielnego wykonywania czynności są niewystarczające.

Od ww. uchwały skarżący złożył odwołanie. Zaskarżonej uchwale zarzucił naruszenie prawa materialnego, w zw. z art. 78 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez nieprawidłowe zastosowanie przepisów i uznanie, że niewypełnienie warunków zaliczenia rocznego egzaminu ustnego według Regulaminu Odbywania Aplikacji Komorniczej w Izbie Komorniczej z dnia 5 czerwca 2013 r. (dalej także "Regulamin") stanowi wystarczającą podstawę do zastosowania przepisu art. 30b ust. 1 pkt 5 u.k.s.e., podczas gdy Konstytucja RP nie przewiduje, aby Regulamin nie mający charakteru aktu prawa powszechnie obowiązującego (wewnętrznego) mógł stanowić podstawę merytoryczną do zastosowania art. 30b u.k.s.e., naruszenie zasady równości wobec prawa, tj. art. 32 Konstytucji RP, poprzez niewyciągnięcie konsekwencji wobec pozostałych aplikantów komorniczych z Izby, którzy nie spełnili warunków uprawniających do przystąpienia do egzaminu ustnego zgodnie z § 11 pkt 9 Regulaminu w postaci skreślenia ich z listy aplikantów komorniczych (jako nieuprawnionych do przystąpienia do egzaminu ustnego, gdyż nie mogli skutecznie do niego przystąpić i tym samym skutecznie zaliczyć I rok aplikacji komorniczej), naruszenie prawa procesowego tj. art. 77 § 1 w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i brak wskazania w uzasadnieniu skarżonej uchwały podstaw, na mocy których Rada Izby Komorniczej uznała za udowodnione okoliczności braku wypełnienia i lekceważącego stosunku skarżącego wobec obowiązku zdobywania i utrwalania wiedzy przekazywanej w trakcie zajęć seminaryjnych I roku aplikacji komorniczej, jak również wyróżniającą się niezdolność do skonstruowania odpowiedzi na zadane pytania i rażące nieprzygotowanie strony do egzaminu ustnego, co stoi w oczywistej sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym (akta osobowe strony oraz wyniki z przeprowadzonych kolokwiów) wraz z twierdzeniami skarżącego zawartymi w piśmie z dnia (...) maja 2014 r. (wysłuchanie w trybie przewidzianym w art. 30b ust. 3 u.k.s.e.). Ponadto skarżący zarzucił Radzie Izby Komorniczej brak wskazania dowodów, będących podstawą ww. twierdzeń, jak również brak wskazania uzasadnienia odmowy wiarygodności twierdzeniom strony i faktom wynikającym z dokumentów posiadanych przez Radę Izby Komorniczej z urzędu, w zakresie wyników egzaminów i kolokwiów uzyskanych przez skarżącego, naruszenie art. 107 § 1 w zw. z art. 129 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i nieprawidłowe pouczenie o sposobie wniesienia odwołania (błędne wskazanie 7 dniowego terminu) oraz błędne nazwanie środka odwoławczego jako zażalenie. Ponadto, skarżący złożył wniosek o przeprowadzenie dowodów z załączonych dokumentów oraz akt osobowych znajdujących się w Radzie Izby Komorniczej.

Krajowa Rada Komornicza działając jako organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., postanowiła uchylić uchwałę Rady Izby Komorniczej w K. z dnia (...) czerwca 2014 r. w przedmiocie skreślenia strony z listy aplikantów i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia. Poleciła, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy Rada Izby Komorniczej wzięła pod uwagę całokształt możliwych do przeprowadzenia środków dowodowych mających na celu ustalenie, czy w przedmiotowej sprawie doszło do rażącego naruszenia przez skarżącego obowiązków aplikanta lub rażącego naruszenia jego godności, tj. dyspozycji art. 30b ust. 1 pkt 5 u.k.s.e. W szczególności Krajowa Rada Komornicza wskazała, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy Rada Izby Komorniczej w K. w sposób jednoznaczny określiła relacje pomiędzy sprawdzianami, które zdają aplikanci na pierwszym roku aplikacji a egzaminem przeprowadzanym po pierwszym roku aplikacji (uchwała z (...) września 2014 r).

Rada Izby Komorniczej w K. po ponownym rozpatrzeniu sprawy podjęła uchwałę (...) listopada 2014 r. o ponownym skreśleniu skarżącego z listy aplikantów, podtrzymując stanowisko wyrażone w uchwale z dnia (...) czerwca 2014 r. Wskazała, że system sprawdzania wiedzy aplikantów został zorganizowany w sposób kompleksowy i podzielony na trzy części: sprawdziany na pierwszym roku aplikacji, następnie kolokwium oraz sprawdziany na drugim roku aplikacji. Powyższe stanowi wypełnienie obowiązków, jakie nałożył na rady izb komorniczych ustawodawca w art. 93 ust. 1 pkt 7 u.k.s.e. Każdy ze wskazanych etapów stanowi odrębną część i jednocześnie podstawę do podjęcia decyzji o skreśleniu aplikanta, w związku z ciężkim naruszeniem przez niego obowiązków. Rada Izby Komorniczej w czasie trwania aplikacji i stosownie do uzyskanych wyników nauki podejmuje indywidualne stosowne decyzje odnośnie poszczególnych aplikantów. Sprawdzenie wiedzy po pierwszym roku odbywa się dwuetapowo, pierwszym etapem są wyniki uzyskane ze sprawdzianów na pierwszym roku aplikacji, drugim etapem są wyniki uzyskane z kolokwium i ewentualnie z kolokwium poprawkowego. Kolokwium jest najważniejszym i głównym instrumentem sprawdzania wiedzy aplikantów i z uwagi na jego obowiązkowy charakter jest przeprowadzane po pierwszym roku aplikacji.

W ocenie Rady Izby Komorniczej aplikant, który nie zaliczył kolokwium, nie może dłużej kontynuować aplikacji. Biorąc pod uwagę, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.k.s.e. aplikacja komornicza trwa dwa lata, po pierwszym roku szkolenia w ramach aplikacji należy wymagać od aplikanta komorniczego posiadania wiedzy prawniczej (przekazywanej w toku aplikacji), z jednej strony proporcjonalnej do zaawansowania i etapu szkolenia, z drugiej strony wystarczającej do samodzielnego podejmowania przez niego czynności komorniczych na podstawie art. 30 ust. 2 u.k.s.e. Kolokwium po pierwszym roku aplikacji w ujęciu systemowym jest instrumentem służącym między innymi do weryfikacji kompetencji i przygotowania aplikanta komorniczego do samodzielnego wykonywania niektórych czynności komorniczych na podstawie stosownego upoważnienia.

Rada Izby Komorniczej wskazała, że ten szczególny charakter kolokwium zauważył również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2622/13. Podkreśliła, że skarżący przystępował do sprawdzianów cząstkowych, uzyskując odpowiednią liczbę punktów pozwalających na przystąpienie do kolokwium po I roku aplikacji. Skarżący dwukrotnie nie zaliczył przedmiotowego kolokwium, prezentując wyróżniającą się na tle wszystkich pozostałych osób egzaminowanych w ramach egzaminu poprawkowego niezdolność do skonstruowania odpowiedzi na postawione mu pytania egzaminacyjne. Rada Izby Komorniczej zauważyła również, że zaliczenie sprawdzianów cząstkowych stanowi jedynie etap pośredni przy ocenie stopnia opanowania wiedzy przez aplikanta po pierwszym roku i przygotowuje aplikanta do zdawania najważniejszego egzaminu (kolokwium), które jest decydujące przy tej ocenie. Przy podejmowaniu przedmiotowej uchwały Rada Izby Komorniczej wzięła również pod uwagę opinie komorników (patronów), u których skarżący odbywał kolejno część praktyczną aplikacji. Przedmiotowe opinie nie są jednoznaczne, jednak z treści większości z nich wynika, iż poziom merytoryczny wiedzy prawniczej strony i przygotowanie teoretyczne jest niewystarczające. Ponadto w trybie przewidzianym w art. 30b ust. 3 u.k.s.e. skarżący został w dniu (...) października 2014 r. wysłuchany przez Radę przed podjęciem zaskarżonej uchwały. W opinii Rady przedstawione przez skarżącego wyjaśnienia nie uzasadniają rażącego nieprzygotowania aplikanta do dwóch kolejnych kolokwiów po pierwszym roku aplikacji, tym bardziej z uwagi na znaczny, dwumiesięczny odstęp czasowy pomiędzy datami kolokwiów. Rada Izby Komorniczej w K. podkreśliła, że aplikacja komornicza ma za zadanie zarówno przygotować merytorycznie aplikanta, jak i zweryfikować jego wiedzę.

Od ww. uchwały skarżący ponownie złożył odwołanie do Krajowej Rady Komorniczej. Podkreślił podejmowane przez siebie działania w celu samodzielnego i systematycznego poszerzania wiedzy prawniczej oraz praktycznych umiejętności niezbędnych do zajmowania stanowiska komornika, wskazując na pozytywne oceny ze sprawdzianów cząstkowych. Skarżący wskazał również na fakt, że zgodnie z obowiązującym stanem prawnym ustawodawca nie nakłada na aplikantów komorniczych obowiązku uzyskiwania ocen pozytywnych ze sprawdzianów wiedzy oraz kolokwiów.

Krajowa Rada Komornicza po ponownym przeanalizowaniu przedmiotowej sprawy zdecydowała utrzymać w mocy uchwałę Rady Izby Komorniczej z dnia (...) listopada 2014 r. Wskazała, że kluczową kwestią jest rozstrzygnięcie, czy dwukrotne niezaliczenie przez aplikanta kolokwium przeprowadzonego po pierwszym roku aplikacji komorniczej, przy zaliczeniu cząstkowych sprawdzianów wiedzy, może zostać uznane przez radę izby komorniczej za rażące naruszenie obowiązków aplikanta komorniczego i tym samym stanowić podstawę skreślenia z listy aplikantów (art. 30b ust. 1 pkt 5 u.ks.e.). Krajowa Rada Komornicza podkreśliła, że przesłanka rażącego naruszenia przez aplikanta obowiązków odwołuje się do klauzuli generalnej, której istota polega na swoistym posłużeniu się przez ustawodawcę zwrotem niedookreślonym, podlegającym ad casum wykładni i mającym na celu osiągnięcie pewnej elastyczności normy w celu umożliwienia jej właściwego i skutecznego zastosowania w praktyce. Rada wskazała, że dyspozycja art. 30b ust. 1 u.ks.e. spełnia szereg istotnych funkcji - oprócz funkcji porządkowo-mobilizującej, polegającej na określeniu warunków eliminowania z grona aplikantów tych osób, które w sposób rażący naruszają obowiązki lub godność aplikanta, odgrywa również rolę gwarancyjną, związaną z zabezpieczeniem praw osób kształcących się w ramach aplikacji przed arbitralnymi decyzjami o pozbawieniu statusu aplikanta. Posiada ona zatem istotny wymiar w kontekście realizacji konstytucyjnej wolności wyboru i wykonywania zawodu. Organy samorządowe dysponują swobodą (i takową muszą dysponować w celu właściwego stosowania prawa) w zakresie dokonywania oceny czy w konkretnej sprawie, w danym stanie faktycznym ma miejsce rażące naruszenie obowiązków aplikanta, względnie czy nastąpiło rażące uchybienie jego godności. Ocena ta może być dokonana przez właściwą radę izby komorniczej jedynie ad casum, poprzez podjęcie uchwały w indywidualnej sprawie, z uwzględnieniem całokształtu okoliczności sprawy i po zebraniu kompletnego materiału dowodowego.

W opinii Krajowej Rady Komorniczej organ I instancji uwzględnił całokształt okoliczności sprawy oraz zebrał w niej kompletny materiał dowodowy. W oparciu o ustalony stan faktyczny sprawy dokonał właściwej jego oceny pod względem zastosowanych norm prawa materialnego.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Krajowej Rady Komorniczej z (...) grudnia 2014 r. Zaskarżonej uchwale zarzucił:

- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 80 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak jednoznacznego ustalenia, że organ I instancji, ponownie rozpoznając sprawę, faktycznie wywiązał się ze wskazań, jakie poczyniła Krajowa Rada Komornicza w decyzji z dnia (...) września 2014 r., przy ponownym rozpoznawaniu sprawy i wydając uchwałę z dnia (...) listopada 2014 r., podczas gdy organ I instancji nie zastosował się faktycznie do zaleceń Krajowej Rady Komorniczej i w treści uzasadnienia uchwały z dnia (...) listopada 2014 r., jedynie w inny sposób sformułował uprzednio przygotowane stanowisko, co nie spowodowało żadnej reakcji Krajowej Rady Komorniczej;

- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 80 i art. 7 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i naruszenie zasady prawdy obiektywnej postępowania administracyjnego wobec braku rozpatrzenia w sposób pełny i wyczerpujący dowodów w postaci: opinii patronów skarżącego, Komornika D. U. i Komornika K. G., a jedynie oparcie się na cząstkowej treści opinii Komornika R. G., co doprowadziło do przyjęcia, że skarżący nie jest wystarczająco przygotowany teoretycznie oraz merytorycznie do wykonywania czynności właściwych dla aplikanta II roku aplikacji komorniczej, podczas gdy w rzeczywistości z opinii patronów skarżącego wyłania się zgoła odmienny obraz skarżącego, jako osoby pełnej zapału, skrupulatnej i umiejącej w praktyce wykorzystywać zgromadzoną wiedzę teoretyczną;

- naruszenie prawa procesowego, tj. art. 87 ust. 1, art. 77 ust. 1 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nierozpoznanie zarzutu naruszenia art. 87 ust. 1 oraz art. 32 Konstytucji RP, sformułowanego przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Rady Izby  Komorniczej z dnia (...) listopada 2014 r., co miało wpływ na treść skarżonej uchwały, podczas gdy pełne rozparzenie zarzutów skarżącego powinno doprowadzić do ponownego uchylenia ww. uchwały Rady Izby Komorniczej. Zdaniem strony organ dopuścił się również naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak uwzględnienia w uzasadnieniu skarżonej uchwały - jakie jest jego stanowisko wobec ww. zarzutów podnoszonych przez skarżącego w rozpatrywanym odwołaniu z dnia (...) grudnia 2014 r.;

- naruszenie art. 93 ust. 1 pkt 7 u.k.s.e. w zw. z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2007 r. w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji komorniczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 244, poz. 1804, dalej także "Rozporządzenie MS") poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że § 9 ust. 1 Rozporządzenie MS ustala hierarchię wagi sprawdzianów wiedzy, jakim podlega aplikant komorniczy w toku odbywania aplikacji komorniczej, podczas gdy hierarchii takiej nie sposób wyinterpretować ani z treści ww. przepisów aktów powszechnie obowiązujących, ani z treści wewnętrznie obowiązującego Regulaminu odbywania aplikacji komorniczej w Izbie Komorniczej w K. z dnia (...) czerwca 2013 r., zaś organy administracyjne (Rada Izby Komorniczej) nie są uprawnione do dokonywania prawotwórczej interpretacji przepisów powszechnie obowiązujących, dokonanej w niniejszej sprawie w sposób wybiórczy.

Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i umorzenie postępowania prowadzonego w sprawie skreślenia strony z listy aplikantów komorniczych.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Komornicza wniosła o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

Skarżący pismem z dnia (...) października 2015 r. poparł stanowisko przedstawione w skardze.

Sąd na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. oddalił wniosek dowodowy strony na okoliczność arbitralnego działania Rady Izby Komorniczej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, ma miejsce kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności podejmowanych przez organy rozstrzygnięć.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), zwaną dalej "p.p.s.a.".

Dokonując oceny prawnej według wyżej wymienionych kryteriów Sąd uznał, iż skarga okazała się niezasadna.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości ustalony stan faktyczny w postaci okoliczności niezaliczenia przez Skarżącego kolokwium po pierwszym roku aplikacji komorniczej, będącego sprawdzianem stopnia opanowania przez aplikantów komorniczych materiału, z zakresu którego prowadzone były zajęcia seminaryjne. Istota przedmiotowej sprawy sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy organy samorządu komorniczego zasadnie uznały, że niezaliczenie przez aplikanta komorniczego ww. kolokwium, stanowi rażące naruszenie obowiązków aplikanta będące podstawą skreślenia z listy aplikantów, podczas gdy wśród ustawowo wyliczonych obowiązków aplikanta komorniczego, brak jest wprost wskazania obowiązku zaliczenia kolokwium i sprawdzianów z wynikiem pozytywnym, jako warunku kontynuacji aplikacji komorniczej.

Na wstępie rozważań wskazać trzeba, iż zgodnie z art. 1 u.k.s.e. komornik sądowy jest funkcjonariuszem publicznym działającym przy sądzie rejonowym. Zawód komornika sądowego jest prawniczym zawodem zaufania publicznego, do którego zastosowanie znajduje art. 17 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji znalazły się regulacje określające prawa i obowiązki organów samorządu komorniczego, w tym Krajowej Rady Komorniczej oraz izb komorniczych, które reprezentują osoby wykonujące zawód komornika sądowego, sprawując pieczę nad należytym wykonywaniem tego zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Do zadań samorządu komorniczego, zwłaszcza do rady izby komorniczej, należy także organizowanie szkolenia aplikantów komorniczych (art. 93 ust. 1 pkt 7 u.k.s.e.). Rada izby komorniczej podejmuje uchwałę o wpisie na listę aplikantów komorniczych (art. 29j ust. 1 u.k.s.e.), jak również o skreśleniu aplikanta komorniczego z listy aplikantów komorniczych w sytuacjach, o których mowa w art. 30b ust. 1 i ust. 2 u.k.s.e. Zgodnie z art. 30b ust. 1 pkt 5 u.k.s.e. rada izby komorniczej skreśla aplikanta komorniczego z listy aplikantów komorniczych, jeżeli aplikant komorniczy rażąco narusza obowiązki aplikanta komorniczego lub w sposób rażący uchybił godności aplikanta. Katalog obowiązków aplikanta komorniczego, który jest katalogiem otwartym, zawiera art. 29k u.k.s.e. Do obowiązków tych należy w szczególności:

1)

"uczestniczenie w przewidzianych programem aplikacji zajęciach seminaryjnych oraz w praktykach;

2)

samodzielne pogłębianie wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności niezbędnych do zajmowania stanowiska komornika;

3)

przystępowanie, w wyznaczonym terminie, do sprawdzianów wiedzy oraz kolokwium, przeprowadzanych w czasie aplikacji, a także do egzaminu komorniczego".

W tym miejscu dodać trzeba, iż kwestię kolokwium organizowanego po pierwszym roku aplikacji, reguluje § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2007 r. w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji komorniczej, stanowiący, że: "Po pierwszym roku aplikacji rada izby komorniczej przeprowadza kolokwium dla sprawdzenia stopnia opanowania przez aplikantów komorniczych materiału, z zakresu którego prowadzone były zajęcia seminaryjne".

Wymienione wyżej obowiązki aplikanta stanowią spójną całość regulacji prawnej, korespondującą z określonym w art. 30 ust. 1 u.k.s.e. celem aplikacji komorniczej, którym jest zapoznanie aplikanta komorniczego z całokształtem pracy komornika. W ramach nauki zawodu aplikant komorniczy z jednej strony jest zatem zobowiązany do zdobywania i pogłębiania wiedzy, zarówno teoretycznej jak i praktycznej poprzez uczestniczenie w zajęciach seminaryjnych, praktykach oraz poprzez samokształcenie, z drugiej strony jest zobowiązany do poddawania się weryfikacji zdobytej wiedzy, poprzez przystępowanie do sprawdzianów wiedzy, kolokwium oraz do egzaminu komorniczego. Obowiązek przystępowania do sprawdzianów wiedzy, kolokwium oraz do egzaminu komorniczego pozwala na kontrolę efektywności wywiązania się aplikanta komorniczego z pozostałych, ciążących na nim obowiązków. Nie ulega zatem wątpliwości, iż negatywny wynik z rocznego kolokwium, świadczy o braku efektów pracy aplikanta podczas aplikacji i dowodzi naruszenia obowiązku samodzielnego pogłębiania wiedzy prawniczej.

Skarżący we wniesionej do Sądu skardze wskazuje, że nie można uznać niezaliczenia z wynikiem pozytywnym egzaminu cząstkowego (po pierwszym roku aplikacji) za naruszenie obowiązków aplikanta, skoro przepisy ustawowe takiego obowiązku wprost nie regulują. Skarżący nie zgadza się z interpretacją przyjętą przez organy samorządu komorniczego, że niezaliczenie kolokwium jest równoznaczne z naruszeniem obowiązku samodzielnego pogłębiania wiedzy prawniczej, uznając taką interpretację de facto za niedozwoloną interpretację rozszerzającą na jego niekorzyść, stanowiące naruszenie norm konstytucyjnych. Tym samym skarżący uznaje prawo organów samorządu komorniczego do przeprowadzania kolokwium, odmawia im natomiast prawa do wyciągnięcia konsekwencji z niezaliczenia tego kolokwium, w postaci skreślenia go z listy aplikantów komorniczych.

W ocenie Sądu zarzuty skarżącego nie znajdują oparcia w przepisach powszechnie obowiązującego prawa, dla uniknięcia sankcji skreślenia aplikanta z listy aplikantów komorniczych, w związku z niezaliczeniem rocznego kolokwium.

Wskazać należy, iż szczególne znaczenie kolokwium przeprowadzanego po pierwszym roku aplikacji komorniczej wynika z przepisu § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji komorniczej, zgodnie z którym jest to obligatoryjna forma weryfikacji wiedzy aplikanta komorniczego, mająca podstawę w przepisach powszechnie obowiązującego prawa. Moment przeprowadzenia kolokwium pozostaje w ścisłym związku z wynikającą z art. 30 ust. 2 u.k.s.e., możliwością upoważnienia aplikanta komorniczego przez komornika, po upływie roku od dnia rozpoczęcia aplikacji komorniczej, do samodzielnego wykonywania określonych czynności egzekucyjnych, do których upoważniony jest asesor komorniczy. Trudno uznać, iż możliwe jest upoważnienie do samodzielnego wykonywania określonych czynności egzekucyjnych kogoś, kto nie posiada wymaganej do tego wiedzy merytorycznej, z drugiej jednak strony samodzielne wykonywanie określonych czynności egzekucyjnych, daje możliwość zdobycia przez aplikanta komorniczego praktycznego doświadczenia zawodowego. Przedmiotowe kolokwium zatem, nie tylko pozwala zweryfikować poziom zdobytej wiedzy, ale w trwającej dwa lata aplikacji komorniczej stanowi istotny etap szkolenia aplikanta komorniczego, pociągający za sobą konkretne skutki faktyczne oraz prawne. Egzamin po pierwszym roku nauki zawodu komornika w postaci kolokwium, które można dwukrotnie zdawać, stanowi swoistą cezurę na ścieżce zawodowej aplikanta komorniczego, gdyż zostaje on po zaliczeniu kolokwium dopuszczony na drugim roku aplikacji do wykonywania samodzielnych czynności komorniczych (asesora komorniczego) oraz warunkuje dopuszczenie do egzaminu komorniczego po zakończeniu aplikacji.

W świetle powyższego, biorąc pod uwagę znane każdemu aplikantowi komorniczemu z urzędu wagę i termin omawianego kolokwium, a także możliwość poprawkowego podejścia w odpowiednio długim odstępie czasu, niezaliczenie w dwóch terminach kolokwium, przy braku uzasadnionych przyczyn, może potwierdzać naruszenie w sposób rażący obowiązku samodzielnego pogłębiania wiedzy prawniczej i praktycznych umiejętności niezbędnych do zajmowania stanowiska komornika. Należy zauważyć, iż przedmiotowe kolokwium, jakkolwiek opiera się na ocennych opiniach egzaminatorów, to jednak stanowi w dużej mierze skonkretyzowaną metodę kontroli wiedzy zdającego. Kolokwium odbywa się w obu terminach przed powołaną w tym celu Komisją Egzaminacyjną, ma formę ustnej odpowiedzi na wylosowany zestaw pytań, a jego przebieg zostaje potwierdzony protokołem. Jeżeli zatem sam przebieg kolokwium nie budzi wątpliwości, jego negatywny wynik w obu terminach, stanowi wyraźne i rzucające się w oczy potwierdzenie rażącego naruszenia obowiązków aplikanta komorniczego.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna oceniając poprawkowe kolokwium skarżącego wskazała, że zdający udzielał odpowiedzi szczątkowych i niekorespondujących z istotą danego zagadnienia, wykazując bardzo niski stopień opanowania materiału będącego przedmiotem zajęć seminaryjnych, pomimo świadomości składania egzaminu poprawkowego. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżący nie kwestionował wyników, jakie osiągnął zdając przedmiotowe kolokwium w obu terminach, wskazując jednocześnie na pozytywne wyniki wcześniejszych sprawdzianów jego wiedzy, uzyskanej przy tym liczby punktów oraz na pozytywne opinie jego patronów.

W związku z powyższym zauważyć trzeba, iż zgodnie z art. 29k pkt 1 u.k.s.e. do obowiązków aplikanta należy uczestniczenie, poza zajęciami seminaryjnymi, w praktykach. Praktykę aplikant odbywa u komornika wskazanego przez radę izby komorniczej, co wynika z § 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji komorniczej. Zgodnie z § 6 tego rozporządzenia, komornik, u którego aplikant odbywa praktykę, sporządza co 12 miesięcy opinię o aplikancie i niezwłocznie przekazuje ją właściwej radzie izby komorniczej. Opinię tę dołącza się do akt osobowych aplikanta, prowadzonych przez radę izby komorniczej. Wystawiona pozytywna opinia patrona odnosi się do odbywanej przez aplikanta praktyki i świadczy o należytym wywiązaniu się z tego zakresu obowiązków aplikanta. Przepisy regulujące zagadnienia aplikacji komorniczej nie zawierają natomiast normy prawnej implikującej wpływ lub uwzględnienie przedmiotowej opinii w ocenie końcowej rocznego kolokwium. Podobnie, przepisy te nie zawierają takiej normy dotyczącej oceny wystawionej w trakcie zajęć seminaryjnych.

Sąd stwierdza zatem, że wskazany przez skarżącego zarzut naruszenia prawa materialnego nie okazał się zasadny, podobnie jak i zarzuty dotyczące naruszenia przez organ II instancji samorządu komorniczego przepisów postępowania. Organ ten wskazał podstawę prawną swoich działań oraz uzasadnił w niezbędnym zakresie dokonane w sprawie ustalenia i wynikające z nich wnioski. Wobec jednoznacznej treści znajdujących w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego Sąd nie stwierdził, aby organ odwoławczy w szczególności dokonał interpretacji tych przepisów w sposób nieuprawniony i dowolny, w sprzeczności z normami wynikającymi z art. 87 ust. 1 oraz art. 32 Konstytucji RP. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy po ostatecznym wyjaśnieniu jej stanu faktycznego zastosowały jedynie te regulacje prawne, które stanowiły konsekwencję rażącego naruszenia obowiązków aplikanta komorniczego, o których mowa w art. 29k u.k.s.e., w związku z niezaliczeniem przez skarżącego obligatoryjnego kolokwium rocznego po pierwszym roku aplikacji komorniczej.

Sąd wskazuje, iż podobny pogląd został wyrażony przez tut. Sąd w wyroku z dnia 10 kwietnia 2014 r. o sygn. akt: VI SA/Wa 2622/13. Sąd oddalił wniosek dowodowy skarżącego na okoliczność arbitralnego działania organu samorządu komorniczego, z uwagi na brak jego merytorycznego związku z rozpatrywaną sprawą oraz ograniczony zakres postępowania dowodowego, wynikający z art. 106 § 3 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały organu I instancji, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.