Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 28 stycznia 2005 r.
VI SA/Wa 498/04

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Pamela Kuraś-Dębecka.

Sędziowie: Grażyna Śliwińska, Olga Żurawska-Matusiak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi C. z/s w Szwajcarii na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia (...) lutego 2004 r. nr (...) w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz C. z/s w Szwajcarii kwotę 1600 (tysiąc sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Dnia (...) kwietnia 1999 r. zgłaszający C. z siedzibą w Szwajcarii wystąpiła do Urzędu Patentowego RP w wnioskiem dotyczącym wejścia w fazę krajową międzynarodowego zgłoszenia w zakresie wynalazku "Zamknięcie gwintowane z taśmą zabezpieczającą i gwarancyjną". Międzynarodowe zgłoszenie nastąpiło (...) października 1997 r.

Wedle skrótu opisu tego wynalazku na taśmie zabezpieczającej jednostki zamykającej umieszczone są dwie pary elementów powstrzymujących ułożonych naprzeciwko siebie. Elementy powstrzymujące umieszczone na taśmie zabezpieczającej wystają do wnętrza i przesunięte są względem siebie osiowo. Podczas zamykania butelki najpierw pierwsza para elementów powstrzymujących jest rozchylana i prześlizguje się ponad pierścieniem powstrzymującym. Następnie druga para elementów powstrzymujących przesunięta o kąt około 90° w stosunku do pierwszej jest rozchylana i podobnie prześlizguje się ponad pierścieniem powstrzymującym. Podczas otwierania najpierw druga para elementów powstrzymujących jest blokowana przez pierścień powstrzymujący, a mostki łączące taśmę zabezpieczającą z zamknięciem gwintowanym są rozrywane. Także pozostałe mostki łączące są rozrywane w chwili, gdy pierwsza para elementów powstrzymujących zostaje zatrzymana w ruchu osiowym przez pierścień powstrzymujący.

W świetle zastrzeżeń patentowych:

1. Zamknięcie gwintowane wraz z taśmą zabezpieczającą i gwarancyjną wykorzystywane w butelkach, w którym obwodowa taśma zabezpieczająca jest połączona z osłoną zamknięcia gwintowanego za pomocą mostków, a na jej wewnętrznej powierzchni znajdują się elementy powstrzymujące wystające do wewnątrz, znamienne tym, że pierwsza para elementów powstrzymujących jest rozmieszczona naprzeciw siebie diagonalnie, ponadto na taśmie zabezpieczającej znajduje się przynajmniej jeszcze jeden element powstrzymujący umieszczony pod kątem około 90° w stosunku do pierwszego, oraz przesunięty jest osiowo o wielkość (a).

2. Zamknięcie według zastrzeżenia 1 znamienne tym, że umieszczona w nim taśma zabezpieczająca zawiera przynajmniej dwie pary elementów powstrzymujących, które ułożone są diagonalnie naprzeciwko siebie i są przesunięte względem siebie osiowo.

3. Zamknięcie według zastrzeżenia 1 albo 2 znamienne tym, że osiowe przesunięcie (a) elementów powstrzymujących jest mniejsze niż wysokość (b) pierścienia powstrzymującego znajdującego się na szyjce butelki.

4. Zamknięcie według zastrzeżenia 1 albo 3 znamienne tym, że mostki, patrząc w kierunku obwodowym znajdują się pomiędzy elementami powstrzymującymi.

5. Zamknięcie według zastrzeżenia 1 albo 4 znamienne tym, że w każdym przypadku dwa mostki znajdują się pomiędzy elementami powstrzymującymi.

6. Zamknięcie według zastrzeżenia 1 albo 5 znamienne tym, że taśma zabezpieczająca zawiera sztywny, nierozrywalny obszar łączący ją z osłoną zamknięcia gwintowanego, oraz określone wcześniej miejsca rozerwania.

7. Zamknięcie według zastrzeżenia 6 znamienne tym, że jeden z elementów powstrzymujących jest umieszczony naprzeciwko obszaru łączącego.

Zawiadomieniem z dnia (...) lutego 2003 r. Urząd Patentowy RP poinformował zgłaszającego, iż przedmiotowe rozwiązanie nie nadaje się do opatentowania, ponieważ jego przedmiot wynika w sposób oczywisty z istniejącego stanu techniki, do którego należy amerykański opis patentowy nr (...). Zdaniem Urzędu pewne różnice w ukształtowaniu poszczególnych znanych elementów zamknięcia nie mogą świadczyć o nieoczywistości przedmiotu zgłoszenia, ponieważ wynikają one z racjonalnego doboru konstrukcyjnego i w związku z tym stanowią techniczną modyfikację istniejącego stanu techniki.

Konsekwencją tego jest, że przedmiot głoszenia nie spełnia warunku nieoczywistości, w związku z czym przedmiotowe zgłoszenie nie nadaje się do opatentowania.

Pismem z (...) kwietnia 2003 r. zgłaszający dokonał szczegółowego porównania gwintowanego zamknięcia wg opisu USA (...) i przedstawionego zamknięcia gwintowanego z taśmą zabezpieczającą i gwarancyjną.

W jego ocenie dzięki zastosowaniu odkształceń według wynalazku przy zamykaniu butelki po raz pierwszy, taśma zabezpieczająca przy prześlizgiwaniu się elementów powstrzymujących poprzez żebra powstrzymujące jest obciążona tylko w małym stopniu, co wyklucza pojawianie się blokad w pracy maszyny zamykającej butelki w cyklu automatycznym. Natomiast w czasie otwierania pojemnika żebra łączące są niezawodnie rozdzielane, dzięki czemu zapobiega się skośnemu ułożeniu taśmy względem butelki i związanemu z tym zakleszczeniu się taśmy zabezpieczającej przy ponownym zamykaniu butelki.

Takie efekty nie wynikają z rozwiązania ujawnionego w przeciwstawionym opisie patentowym USA.

Zdaniem zgłaszającego cechy ujawnione w części znamiennej zastrzeżenia patentowego nr 1 przedmiotowego zgłoszenia nie wynikają w sposób oczywisty z przeciwstawionego dokumentu.

(...) kwietnia 2003 r. Urząd Patentowy RP ponownie zawiadomił zgłaszającego, że przedmiotowe rozwiązanie ujęte w zgłoszeniu nadal nie spełnia wymogów art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości tzn. nie spełnia warunku nieoczywistości. Wskazano, iż proponowane gwintowane zamknięcie sprowadza się do zastosowania mniejszej ilości elementów powstrzymujących niż w znanym z literatury patentowej tego typu zamknięciu, a szczególnie z amerykańskiego opisu patentowego, a dobór optymalnych parametrów jest normalną działalnością inżynierską. W odpowiedzi na zawiadomienie zgłaszający ponownie dokonał porównania przedmiotowego wynalazku i rozwiązania z przeciwstawionego opisu patentowego USA. Nie zgodził się z opinią, iż rozwiązanie według wynalazku sprowadza się do zastosowania mniejszej liczby elementów powstrzymujących. Jego zdaniem w zastrzeżeniach patentowych zgłoszenia (...) zaproponowano konkretne, nowe i nieoczywiste w świetle znanego stanu techniki, rozstawienie elementów powstrzymujących. Tylko tak skonstruowane zamknięcie gwintowane butelki pozwala na osiągnięcie celów założonych w przedmiotowym zgłoszeniu.

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2003 r. Urząd Patentowy RP odmówił udzielenia patentu na zgłoszony wynalazek, uznając że przedmiotowe rozwiązanie nie nadaje się do opatentowania, ponieważ jego przedmiot wynika w sposób oczywisty z istniejącego stanu techniki, do którego należy amerykański opis patentowy nr (...). Różnice polegają jedynie na tym, że w znanym zamknięciu zmianie ulegnie ilość również znanych elementów powstrzymujących i w związku z tym ulegnie zmianie wielkość kątowa ich rozmieszczenia na taśmie zabezpieczającej. Nie mogą one świadczyć o nieoczywistości przedmiotu zgłoszenia, ponieważ wynikają one z racjonalnego obrotu konstrukcyjnego i stanowią techniczną modyfikację istniejącego stanu techniki. Modyfikacje dotyczące jedynie kształtu mogą ewentualnie stanowić przedmiot zgłoszenia wzoru użytkowego. Zgłaszający (...) października 2003 r. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu ponownie dokonał szczegółowego porównania przedmiotowego wynalazku i gwintowanego zamknięcia według opisu patentowego USA. Wskazał, iż istota rozwiązania służącego do zamykania butelek, przy minimalnym naprężeniu taśmy zabezpieczającej zgodnie z przedmiotowym wynalazkiem, nie może wynikać z opisu USA nr (...), ani nawet ujawnione tam rozwiązanie nie może zasugerować specjaliście z tej dziedziny techniki, konstrukcji, która została zaproponowana w przedmiotowym zgłoszeniu.

Zwrócił uwagę, iż zarówno Europejski Urząd Patentowy, jak i inne urzędu w krajach, gdzie prowadzi się badania zdolności patentowej nie uznały powołanego opisu USA, jako dokumentu, który stanowiłby przeszkodę do udzielenia patentu na przedmiotowe rozwiązanie.

Decyzją z dnia (...) lutego 2004 r. Izba Odwoławcza Urzędu Patentowego utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, uznając iż przedmiotowy wynalazek nie spełnia warunku nieoczywistości, albowiem zarówno w rozwiązaniu przeciwstawionym, jak i w zgłoszonym zamknięciu na taśmie zabezpieczającej znajdują się pierwsze pary elementów powstrzymujących rozmieszczonych naprzeciw siebie diagonalnie. Ponadto na taśmie tej znajduje się przynajmniej jeszcze jeden element powstrzymujący umieszczony pod kątem w stosunku do pierwszego oraz przesunięty osiowo.

Natomiast zaproponowane w zgłoszeniu różnice polegające jedynie na zmianie ilości w zamknięciu znanych elementów powstrzymujących i w związku z tym zmianie wielkości kątowej wynikają z racjonalnego doboru konstrukcyjnego, modyfikującego jedynie znany stan techniki.

W skardze na powyższą decyzję skarżący C. z siedzibą w Szwajcarii wnosząc o uchylenie decyzji zarzucał jej naruszenie prawa materialnego, mianowicie art. 10 ustawy z dnia 16 października 1972 r. o wynalazczości, co miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, mianowicie przepisu 7, 77 § 1, 107 § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi wskazano, iż zaproponowany wynalazek dotyczy oryginalnego rozwiązania, w którym na taśmie zabezpieczającej występują cztery, odpowiednio rozstawione elementy powstrzymujące. Zaproponowane rozmieszczenie elementów wymagało myśli twórczej i przeprowadzenia odpowiednich badań. Rozwiązania należące do stanu techniki nie zawierają żadnych przesłanek, które mogłyby stanowić dla fachowca podstawę do opracowania rozwiązania według przedmiotowego zgłoszenia lub zasugerować specjaliście z tej dziedziny techniki konstrukcję zgodną z wnioskiem.

Naruszenie przepisów postępowania w ocenie skarżącego polegało na tym, iż Urząd Patentowy - Izba Odwoławcza nie rozważył i tym samym nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do okoliczności na jakie powołał się skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu decyzji z dnia (...) lutego 2004 r. Urząd Patentowy nie przedstawił swoich motywów, jakimi kierował się przy wyjaśnianiu okoliczności podniesionych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także nie podjął wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzył wyczerpująco materiału, co do kwestii podniesionych przez stronę we wskazanym powyżej wniosku.

Urząd Patentowy RP wnosząc o oddalenie skargi odwołał się do argumentów zawartych w zaskarżonej decyzji.

Odniósł się do zarzutu skarżącego, iż Urząd Patentowy nie ustosunkował się do faktu, iż rozwiązanie zawarte w przeciwstawionym opisie posiada tę wadę, że przez zastosowanie dużej ilości elementów powstrzymujących, rozmieszczonych wzdłuż obwodu, które wystają w kierunku do wewnątrz i ograniczają powierzchnię przekroju poprzecznego, podczas nakręcania zamknięcia gwintowanego, przy rozlewaniu płynów do pojemników, gdy elementy te prześlizgują się po żebrach powstrzymujących, taśma zabezpieczająca jest nadmiernie przeciążona, może ustawić się skośnie i może się zaklinować.

W ocenie Urzędu Patentowego są to przypuszczenia i dywagacje na temat co może się zdarzyć, co by było - gdyby było, ale to wcale nie musi być - nie musi nastąpić takie zdarzenie, jakie założył sobie skarżący. Są to czyste dywagacje w sferze przypuszczeń nie mające potwierdzenia w rzeczywistości.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd dokonuje wiec kontroli aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powołanych wyżej kryteriów skarga zasługuje na uwzględnienie.

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity Dz. U. z 2003 NR 119, poz. 1117) w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy (22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są zatem przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993e. Nr 26, poz. 117 ze zm.)

Stosownie do art. 10 tejże ustawy wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, nie wynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania.

W świetle powyższego artykułu wynalazek podlegający opatentowaniu powinien:

* posiadać przymiot nowości o charakterze technicznym,

* posiadać poziom wynalazczy (nieoczywistość rozwiązania),

* nadawać się do zastosowania w określonej dziedzinie techniki.

Istota niniejszej sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia, czy zgłoszony do opatentowania wynalazek spełnia kryterium braku nieoczywistości rozwiązania w świetle stanu techniki z daty zgłoszenia go do ochrony.

Według Urzędu Patentowego sporny wynalazek nie spełnia tego kryterium, co stanowi przeszkodę dla jego opatentowania.

Z uwagi na ograniczenie powszechnej swobody korzystania z ujawnionego rozwiązania technicznego, co jest istotą przyznanego patentem prawa wyłącznego podmiotowo, patent powinien być udzielony tylko na takie rozwiązanie techniczne, które reprezentuje kwalifikowany poziom wynalazczy. Nie oznacza to jednakże, iż przedmiotem patentu mogą być tylko wynalazki epokowe, rewolucjonizujące technikę. Wystarczające jest, aby wynalazek był czymś więcej, niż rutynową tylko wiedzą mechanika lub inżyniera.

O ile kwestię nowości rozwiązania technicznego można stosunkowo łatwo sprawdzić na podstawie dowodów bezpośrednich, o tyle w odniesieniu do poziomu wynalazczego wynalazku (nieoczywistości rozwiązania) brak jest w tej mierze obiektywnych, a w szczególności ustawowych kryteriów. Stwarza to konieczność dokonywania ustaleń na okoliczność poziomu wynalazczego wynalazku w oparciu o kryteria w dużej mierze subiektywne.

Metodą zmierzającą do ustalenia, czy wynalazek spełnia kryterium nieoczywistości jest ustalenie najbliższego stanu techniki, jako jednej lub kilku publikacji, na tle których specjalista najłatwiej doszedłby do wynalazku. Następnie formułuje się problem techniczny, poprzez określenie cech zastrzeganego wynalazku, które nie występują w najbliższym stanie techniki. Zabieg ten pozwala na ocenę postępu technicznego wnoszonego przez wynalazek. W rezultacie, w wyniku powyższych ustaleń, zmierza się do udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy specjalista znający najbliższy stan techniki, przy rozpatrywaniu problemu technicznego zastosowanego w wynalazku miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo i rutynowy, dojść do zastrzeganego rozwiązania.

Wprawdzie w przedmiotowej sprawie Urząd Patentowy podjął próbę przeprowadzenia powyższej analizy, ale uczynił to bardzo ogólnie i nie dość wnikliwie. Ocena Urzędu Patentowego sprowadziła się jedynie do uznania, że obydwa rozwiązania różnią się od siebie tylko ilością zastosowanych elementów powstrzymujących, co wiąże się z wielkością kąta ich rozstawienia na taśmie zabezpieczającej. Nie można zatem uznać, iż Urząd Patentowy rozpoznał sprawę w sposób wszechstronny i wyczerpujący. Sąd nie miał możliwości zbadania, czy ocena dokonana przez Urząd jest prawidłowa w sytuacji tak lapidarnego odniesienia się do kwestii nieoczywistości.

Urząd Patentowy nie odniósł się natomiast w ogóle do twierdzeń zgłaszającego, iż przedmiotowy wynalazek proponuje taką konstrukcję taśmy zabezpieczającej, która może być nałożona na butelkę i stosowana bez przeszkód w maszynach napełniających pojemniki, pracujących przy dużym obciążeniu. Rozwiązanie według wynalazku obejmuje więc konstrukcję zamknięcia gwintowanego, wyposażonego w taśmę zabezpieczającą i gwarancyjną dla butelek.

Natomiast gwintowane zamknięcie według opisu patentowego USA nr (...), zdaniem skarżącego, posiada tę zasadniczą wadę, że poprzez zastosowanie dużej ilości elementów powstrzymujących, rozmieszczonych wzdłuż obwodu, które wystają w kierunku do wewnątrz i ograniczają powierzchnię przekroju poprzecznego, podczas nakręcania zamknięcia gwintowanego, przy rozlewaniu płynów do pojemników, gdy elementy te prześlizgują się po żebrach powstrzymujących, taśma zabezpieczająca jest nadmiernie obciążona. W wyniku tego obciążenia może ustawić się skośnie i po przesunięciu w obszar między szyjką pojemnika i kołnierzem zamknięcia gwintowanego, może być tam zaklinowana, a nawet porwana.

W przypadku układów pracujących z dużym obciążeniem podczas procesu napełniania pojemników, wada tego rodzaju może doprowadzić do przerwy w pracy całej instalacji.

Dopiero w odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy odniósł się do powyższego, lecz uczynił to w sposób nie zawierający merytorycznej oceny, uznając że są to dywagacje co by było - gdyby było.

Tymczasem, jak wskazano w Metodyce badań zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Wydawnictwo Urzędu Patentowego Warszawa 1993 r.) osiągnięcie przez wynalazek zgłoszony do ochrony patentowej większej efektywności może być brane pod uwagę, jako spełnienie przez niego kryterium braku oczywistości w stosunku do znanego stanu techniki.

Do tej kwestii Urząd Patentowy nie odniósł się w ogóle czym naruszył przepis art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Ponadto w razie zaistniałego sporu pomiędzy zgłaszającym wynalazek do opatentowania a Urzędem Patentowym, zwłaszcza w kwestii nieoczywistości rozwiązania, odmawiając udzielenia patentu Urząd Patentowy zasadniczo nie może poprzestać jedynie na swoim własnym przekonaniu, co do braku spełnienia przez wynalazek wspomnianego powyżej kryterium. Urząd Patentowy powinien dążyć do zebrania odpowiednich dowodów na poparcie swego stanowiska.

Brak przeprowadzenia przez Urząd Patentowy wszechstronnego postępowania dowodowego w tym zakresie, a oparcie się jedynie na własnym przekonaniu co do niespełnienia przez wynalazek kryterium braku nieoczywistości, co miało miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy, uzasadnia zarzut naruszenia w zaskarżonej decyzji art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.

Dla sprawy nie może być również całkowicie obojętne uzyskanie na sporny wynalazek Europejskiego Patentu nr (...), do której to kwestii Urząd Patentowy nie odniósł się.

Wobec braku przeprowadzenia przez Urząd Patentowy postępowania dowodowego, w zakresie o którym wyżej mowa, co nie pozwala na ocenę poziomu wynalazczego spornego wynalazku, mankament ten nie może być usunięty w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przeszkodą jest tu zakres postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym, ograniczony jedynie do dowodu z dokumentu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Urząd Patentowy winien w sposób szczegółowy odnieść się do zarzutów skarżącego podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie powtórzonych w skardze do sądu, a swoje stanowisko uzasadnić w sposób szczegółowy, odpowiadający rygorom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. i umożliwiającym sądom dokonanie kontroli podjętego rozstrzygnięcia. Powinien również rozważyć konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, a przy uznaniu, że jest to zbędne uzasadnić swoje stanowisko w tym zakresie.

Z powołanych względów zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z zaskarżoną decyzją nie wiąże się kwestia wykonalności i dlatego też nie zachodzi potrzeba orzekania, czy i w jakim zakresie decyzja ta może być wykonana (art. 152 p.p.s.a).

O kosztach orzeczono w trybie art. 200 p.p.s.a.