Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1814736

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 28 czerwca 2012 r.
VI SA/Wa 442/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Czarnecki (spr.).

Sędziowie WSA: Ewa Frąckiewicz, Danuta Szydłowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi A. O. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r. z dnia (...) grudnia 2011 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia wyników egzaminu radcowskiego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Uchwałą nr (...) z dnia (...) lipca 2011 r. Komisja Egzaminacyjna nr (...) do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 36 (6) ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm.) - dalej jako u.r.p. - ustaliła, że A. O. uzyskała wynik negatywny z przeprowadzonego w dniach 14 czerwca - 17 czerwca 2011 r. egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu wskazano, że zdając otrzymała: z pierwszej części egzaminu (test) ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu otrzymała ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu otrzymała ocenę dostateczną, natomiast z czwartej i piątej części egzaminu otrzymała oceny niedostateczne.

A. O. wniosła odwołanie od uchwały kwestionując stanowisko i wnioski egzaminatorów, zarzucając błędne uznanie, że praca z zakresu prawa gospodarczego kwalifikuje się do oceny niedostatecznej pomimo ważnie sporządzonej umowy i przy prawidłowo zastosowanych przepisach prawa (kodeksu spółek handlowych, kodeksu cywilnego oraz z zakresu kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz błędne uznanie, że praca z zakresu praw administracyjnego przy spełnianiu wymogów prawidłowo sporządzonej skargi i z prawidło wskazanym zakresem żądanego uchylenia postanowienia nie pozwala na zakwalifikowanie tej pracy na ocenę pozytywną. Zdaniem A. O. Komisja nieprawidłowo przyjęła, że odwołanie się wyłącznie do naruszeń prawa materialnego, pod kątem analizy przymiotu strony, było niewystarczające do oceny pozytywnej pracy, w sytuacji gdy odwołująca oparła środek zaskarżenia na innych zarzutach skutkujących wzruszeniem zaskarżonego postanowienia, w tym na zarzucie naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., który został pominięty w uzasadnieniu oceny cząstkowej.

W treści odwołania podniosła, że uzasadnienia ocen cząstkowych egzaminatorów są sprzeczne z przepisami prawa i nie poddają się kontroli instancyjnej. Odwołująca podkreśliła, że nie wie jakie zastosowano kryteria przy ocenie i jaka jest podstawa prawna przyjętego ostatecznie rozstrzygnięcia w zakresie zaproponowanej oceny.

Zdaniem odwołującej z uzasadnień ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa gospodarczego nie wynika wprost, co zdecydowało o tym, iż zaprojektowana przez nią umowa sprzedaży udziałów została oceniona na ocenę niedostateczną. Nie ma w tych uzasadnieniach stwierdzenia, dlaczego praca została oceniona negatywnie i w oparciu o jakie kryteria została dokonana ta ocena. Samo stwierdzenie egzaminatora, że zadania "nie wykonano poprawnie. Zdający wykazała brak znajomości podstawowych zagadnień i zasad" jest nieprecyzyjne.

Podniosła, że sporządzona przez nią umowa zawiera potencjalnie niejasności co do łączącego strony stosunku obligacyjnego, jednakże brak tych elementów nie ma wpływu na ważność umowy ani także na interes reprezentowanego klienta. Zaznaczyła, że umowa była sporządzona jako praca egzaminacyjna, a więc w wyjątkowych warunkach w znacznie uszczuplonym czasie, co znacznie ograniczyło możliwość sporządzenia umowy kompleksowo regulującej łączący strony stosunek prawny.

Odnosząc się do zadania z zakresu prawa administracyjnego, podkreślała, że prawidłowo podniosła zarzut naruszenia art. 149 § 2 k.p.a. w sytuacji, gdy organ bez przeprowadzenia takiego postępowania orzekł, że wnoszący o wznowienie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 prawa budowlanego, a jednocześnie organ uczynił to w postanowieniu o odmowie wznowienia postępowania do czego nie był na tym etapie sprawy uprawniony. Naruszony została zatem wymieniony przepis, na co wskazała zdająca. Organ rozstrzygał w zakresie, który mógł być przedmiotem postępowania dopiero po wznowieniu postępowania. Egzaminator nie zauważył, że orzeczenie przez organ o braku interesu prawnego na tym etapie postępowania, którego dotyczy zadanie egzaminacyjne, jest występującym w sprawie istotnym uchybieniem organu, i już tylko ten zarzut zdającej odniósłby skutek w postępowaniu sądowym i to niezależnie od oceny w zakresie pozostałych zarzutów. A. O. podniosła, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie zawsze jednolicie przyjmuje się, na którym etapie postępowania winna być dokonywana ocena interesu prawnego. W ocenie odwołującej bezsprzecznym jest, że w zadaniu z prawa administracyjnego organ administracji nie miał podstaw do odmowy wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Starosty Włocławskiego z dnia 10 maja 2010 r., bowiem Marek Kowal nie brał udziału bez swojej winy w postępowaniu zakończonym tą decyzją. Egzaminator, który ocenił projekt skargi na ocenę dostateczna, w uzasadnieniu oceny cząstkowej napisał, że zdająca wskazała na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym dotyczących wznowienia postępowania, w związku z czym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. należy uznać za prawidłowy. Zdaniem odwołującej postawienie zarzutu naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. stanowiło wystarczającą podstawę do zakwalifikowania ostatecznie pracy na ocenę dostateczną.

A. O. powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne podnosiła, że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie. Opis ten stanowi jedynie wzór poprawnego rozwiązania zadania, zawierający standardowe oczekiwania fachowości profesjonalnego pełnomocnika. Posługiwanie się przez egzaminatorów i komisje egzaminacyjne opisem istotnych zagadnień, tj. schematem poprawnego, standardowego rozwiązania zadania egzaminacyjnego stanowi wyłącznie instrument pomocniczy.

Z uwagi na powyższe odwołująca wnosiła o uchylenie uchwały organu pierwszej instancji i o ustalenie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Uchwałą z dnia (...) grudnia 2011 r., Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr (...) przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 14-17 czerwca 2011 r., utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Wskazując na przepisy § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314) - dalej jako rozporządzenie, Komisja stwierdziła, że w ramach postępowania odwoławczego sporządza pisemną opinię dotyczącą zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Z kolej przepis § 5 ust. 4 rozporządzenia określając zasady procedowania Komisji nie zmienia jej zasad orzekania i zakresu tego orzekania. Przepisy rozporządzenia oraz ustawy nie zmieniają ogólnych zasad orzekania wyrażonych w przepisach art. 7, art. 15 i art. 138 k.p.a. co prowadzi do wniosku, że Komisja II stopnia kontroluje uchwałę organu I instancji zgodnie z tymi zasadami odnosząc się przede wszystkim do zarzutów podnoszonych w odwołaniu.

Odnosząc się według powyższych kryteriów do zarzutów zawartych w odwołaniu Komisja stwierdziła, że choć zdająca rozwiązując zadanie z zakresu prawa gospodarczego, prawidłowo zastosowała przepisy prawa dotyczące reprezentacji spółki akcyjnej przy czynności z członkiem zarządu (art. 379 § 1 k.s.h.), przepisy związane z wymogiem zgody spółki na zbycie udziałów (art. 182 k.s.h.) i ujęła prawo pierwszeństwa pozostałych wspólników w nabyciu udziałów (art. 41 § 1 k.r.o.) oraz dokładnie wskazała dane podmiotów zawierających umowę oraz to, czyje podpisy widnieją pod umową, to odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Komisji chociaż niektóre poglądy egzaminatorów są niespójne, a niektóre niesłuszne, nie przeszkadza to jednak wnioskować o ich prawidłowości oceny pracy na niedostateczny.

Organ odnosząc się do zagadnienia dotyczącego podatku VAT obciążającego transakcję sprzedaży udziałów dokonał analizy prawnej, stwierdzając, że drugi egzaminator trafnie w swej ocenie pracy zdającej uznał, że błędnie przyjęto, iż cena sprzedaży udziałów będzie powiększona o podatek VAT. Jednocześnie podkreślono, że obciążenie transakcji podatkiem VAT nie jest mało znaczącym uchybieniem, lecz dość poważnym błędem pracy osoby zdającej egzamin radcowski, a zawarcie w umowie zapisu o cenie udziałów w kwocie 150.000 zł powiększonej o podatek VAT było sporządzeniem umowy także wbrew zaleceniom zadania i z nieznajomością właściwych przepisów, których szerokie omówienie przedstawiono w uzasadnieniu uchwały.

Zdaniem Komisji drugi z egzaminatorów trafnie uznał, że umowa w swej treści nie zwiera, zgodnie z art. 535 k.c., jednoznacznego sformułowania, że spółka sprzedaje, a Adam Nowak kupuje 250 udziałów za cenę 150000 zł. W § 1 umowy jest jedynie zapis co jest przedmiotem umowy (sprzedaż określonej ilości udziałów o określonej wartości). Dopiero w § 4 jest zapis o nabyciu przedmiotowych udziałów przez kupującego. Nie ma jednak jednoznacznego stwierdzenia, że sprzedaż następuje pod warunkiem nieskorzystania przez wspólników spółki z prawa pierwszeństwa do dnia 30 czerwca 2011 r. Sytuacji tej nie zmienia zapis w § 2 pkt 5 umowy o przysługującym wspólnikom prawie pierwszeństwa, jak i zapisy w § 5, 6, 7 i 8 umowy.

Zdaniem Komisji egzaminatorzy słusznie zakwestionowali właściwe zastosowanie przepisów o zastawie z uwagi na brak zawarcia w umowie istotnej klauzuli (art. 307 § 1 k.c.) o wydaniu wierzycielowi przedmiotu zastawu. Z umowy wynika, że przedmiot zastawu pozostaje w posiadaniu kupującego, a nie w dzierżeniu wierzyciela, zatem zastaw nie został skutecznie ustanowiony, co było jednym z założeń zadania. Ponadto z § 7 pkt 1 umowy wynika ustanowienie jedynie obowiązku zawarcia umowy zastawu, a nie fakt zawarcia samej umowy zastawu. Jednocześnie zdająca usiłowała zabezpieczyć transakcję przedmiotem zastawu o wartości ponad dwukrotnie mniejszej od ceny udziałów. Bez znaczenia jest to, że wartość rynkowa samochodu (przedmiotu zastawu) została wskazana przez biegłego, gdyż wyceny tej nie wskazano jako załącznika do umowy. Te okoliczności nie mogą, zdaniem Komisji, być tłumaczone działaniem na korzyść klienta, gdyż wypaczają cel zastawu i zdający nie powinien się na nie powoływać.

Wskazując na przepis art. 471 i nast.k.c. podkreślano zasadność uwagi egzaminatora o braku podstaw do zawarcia w umowie żądania naprawienia szkody przez spółkę w przypadku skorzystania przez wspólników z prawa pierwszeństwa w nabyciu udziałów.

Zdaniem Komisji praca nie jest profesjonalna, gdyż począwszy od jej § 4 w kilku miejscach zapisy są niezrozumiałe, nielogiczne lub trudne do wykorzystania w praktyce a także zwierające oczywiste omyłki (np. w § 7 pkt 6). Zastrzeżenia budzi treść § 11 umowy o polubownym załatwianiu sporów nieposiadającym sformułowania o zapisie na sąd polubowny. Podobnie zapis § 12 o zastosowaniu przepisów Kodeksu cywilnego, jako niezawierający wzmianki o przepisach Kodeksu handlowego.

Konkludując, Komisja uznała, że umowa nie odpowiada standardom umowy sprzedaży udziałów, a w związku z tym nie zabezpiecza należycie interesów nabywcy i to pomimo uznania przez Komisję o niezasadności stwierdzenia jednego z egzaminatorów o braku oświadczenia sprzedawcy o wydaniu kupującemu udziałów (udziały w spółce z o.o. nie są materializowane dokumentami imiennymi). Zdająca konstruując umowę, z narażeniem klienta, dopuściła sytuację, w której przedmiotowa umowa wymagała wykładni oświadczenia woli.

Odnosząc się do zadania z zakresu prawa administracyjnego Komisja zgodziła się z zarzutem odwołania, iż pogląd reprezentowany przez egzaminatorów dotyczący błędu pracy polegającego na zaniechaniu sformułowania przez zdającą zarzutu naruszenia art. 149 § 3 k.p.a. nie zasługuje na aprobatę. Jednakże w treści uzasadnienia ocen cząstkowych nie wynika, że ten właśnie błąd zdecydował o dyskwalifikacji całej pracy.

Komisja podkreślała, że zadanie z prawa administracyjnego obejmowało stan faktyczny i prawny po nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, kiedy wprowadzono przepis art. 61a zobowiązujący organ administracji do zbadania, czy wnoszący żądanie posiada status strony postępowania. Kwestia ta, zgodnie z doktryną i orzecznictwem sądowoadministracyjnym, podlega badaniu przez organ administracji przed wydaniem rozstrzygnięcia w przedmiocie wznowienia postępowania.

Istotną wadą skargi jest postawienie zarzutu naruszenia art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż dopiero po podjęciu rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania w sytuacji zaistnienia ustawowej podstawy wznowienia, zajdzie podstawa od wydania rozstrzygnięcia w sprawie ewentualnego uchylenia decyzji dotychczasowej, a skoro w przedmiotowej sprawie nie zostało wydane postanowienie o wznowieniu to nie doszło do przesunięcia postępowania na etap weryfikacji decyzji posiadającej walor ostateczności. Organ zauważył, że skarga nie porusza ani jednym zdaniem kwestii dopuszczalności badania przez organ, przed wznowieniem postępowania, legitymacji skarżącego do żądania wznowienia postępowania. Nie zamieszczając takiego wywodu zdająca nie wykazała, że legitymuje się wiedzą w zakresie zagadnień proceduralnych dotyczących wznowienia postępowania. Stwierdzono, że motywy skargi nie zawierają analizy dotyczącej faz postępowania wznowieniowego, kwestii dopuszczalności bądź niedopuszczalności badania interesu prawnego strony przed wszczęciem postępowania, nie odwołując się w tym zakresie również do choćby jednego orzeczenia sądu administracyjnego. Zdająca wskazując jako zarzut naruszenia przepisów art. 1 pkt 1, art. 104 w związku z art. 151 § 1 k.p.a. wykazała brak wiedzy w zakresie noweli art. 149 k.p.a. Także zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) nie powinny odnosić się do ustaleń faktycznych - odległości zabudowy strony przeciwnej od granicy działki skarżącego - lecz do ustaleń w przedmiocie posiadania przez skarżącego interesu prawnego.

Mając powyższe na uwadze oraz cel jaki ma spełniać egzamin radcowski, Komisja odwoławcza uznała, że wniesione odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

A. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą uchwałę z wnioskiem o uchylenie uchwały w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Uchwale zarzuciła naruszenie: art. 36 (8) ust. 12 u.r.p. w związku z § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia przez dokonanie przez Komisje odwoławczą kontroli egzaminu, także w odniesieniu do tych części, które nie zostały zakwestionowane; przyjęcie w zaskarżonej uchwale nowych okoliczności na niekorzyść skarżącej, których nie zakwestionowała Komisja I stopnia przez przychylenie się do oceny negatywnej pomimo drugiej pozytywnej oceny egzaminatora i przyjęcie na niekorzyść skarżącej braku powołania orzecznictwa sądowego; naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 8 k.p.a. poprzez negatywną ocenę pracy egzaminacyjnej skarżącej z zakresu prawa gospodarczego i administracyjnego podczas, gdy prace innych zdających zawierające analogiczne konstrukcje pracy zostały ocenione pozytywnie; naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, tj. ustalenie niezgodnej ze stanem faktycznym treści pracy z zakresu prawa administracyjnego; naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przy zastosowaniu nieobiektywnych kryteriów oceny przez Komisję i dokonanie niesprawiedliwej, nazbyt surowej oceny; naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej uchwały z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwienia dokonania kontroli zaskarżonej uchwały. Naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. poprzez dokonanie oceny pracy z zakresu prawa gospodarczego wyłącznie w oparciu o niewłaściwe zastosowanie przepisów o zastawie z uwagi na brak zawarcia w umowie klauzuli o wydaniu rzeczy, pomijając w swojej ocenie kwestii najważniejszej, iż sporządzony projekt umowy sprzedaży udziałów jest umową ważnie zawartą oraz oceny pracy z prawa administracyjnego z pominięciem przeprowadzonej przez skarżącą analizy przymiotu strony; naruszenie art. 36 (4) ust. 1 w zw. z art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. polegające na przyjęciu, że skarżąca rozwiązując zadania z zakresu prawa administracyjnego oraz gospodarczego nie wykazała się właściwym przygotowaniem do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzą z zakresu prawa i umiejętnościami jej praktycznego zastosowania.

Skarżąca podniosła, że przyjęcie w zaskarżonej uchwale nowych okoliczności na niekorzyść skarżącej, niezakwestionowanych przez Komisję I stopnia, jest działaniem krzywdzącym i naruszającym zasady postępowania administracyjnego. Zdaniem skarżącej Komisja dokonując kontroli egzaminu z zakresu prawa administracyjnego wykroczyła poza zakres swoich kompetencji wyznaczonych przez art. 36 (8) ust. 12 u.r.p. w związku z § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia.

Skarżąca podkreśliła, że sporządzony przez nią projekt umowy sprzedaży udziałów zawiera wszelkie konieczne dla swej ważności elementy umowy sprzedaży udziałów wraz z wymaganymi w zadaniu założeniami.

Zdaniem skarżącej, Komisja poprzez celowe pominięcie argumentów korzystnych dla skarżącej zawartych w opiniach egzaminatorów oraz nieustosunkowanie się do przedstawionych w odwołaniu zarzutów nieprawidłowo ustaliła stan faktyczny, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., a także art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. dokonując oceny pracy z pominięciem przeprowadzonej przez skarżącą analizy przymiotu strony.

Skarżąca podniosła, że trafność podniesionych zarzutów w zadaniu z zakresu prawa administracyjnego, znajduje swoje potwierdzenie, jako jedno z przyjętych rozwiązań wskazanych w przeczeniu Naczelnego Wyroku Administracyjnego w wyroku z dnia 30 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 1158/10.

W związku z tym wniosła o przeprowadzenie dowodu z uchwał Komisji II Stopnia dotyczących oceny prac innych zdających.

W ocenie skarżącej Komisja II Stopnia w sposób nieuprawniony poddała analizie opracowania skarżącej w zakresie niezaskarżonym w odwołaniu, jak na przykład § 1 i § 12 umowy, co stanowiło naruszenie przepisu art. 36 (8) ust. 12 u.r.p. w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, a więc naruszało także przepisy art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a. Podobnie w zakresie nieuprawnionym uznano obciążenie transakcji podatkiem VAT.

W ocenie opracowania z prawa administracyjnego Komisja odwoławcza także wyszła poza zakres odwołania zarzucając błędną terminologię pracy "istotne naruszenie przepisów postępowania" zamiast właściwego użycia "naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Nadto postawiono zarzut braku przytoczenia poglądów doktryny i orzecznictwa nie zarzucany przez Komisję I Stopnia. Zdaniem skarżącej Komisja II Stopnia wzięła pod uwagę jedynie argumenty przemawiające na niekorzyść pracy pomijając kwestie przemawiające na jej korzyść.

Omawiając umowę sprzedaży udziałów skarżąca stwierdziła, iż umowa ta spełnia wszystkie kryteria dla jej ważności. Niewłaściwe zastosowanie przepisów o zastawie nie czyniło tej umowy wadliwą na tyle, by mogła zostać oceniona negatywnie, na co wskazują inne opracowania egzaminacyjne.

W odpowiedzi na skargę Komisja II stopnia wnosiła o oddalenie skargi, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko oraz stwierdziła, iż zarzuty podniesione w skardze są bezzasadne. Komisja wskazała, że każda uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego jest decyzją wydaną w warunkach uznania administracyjnego, z wynikającymi stąd konsekwencjami oraz podniosła, że ogranicza to zakres kontroli sądowo-administracyjnej zatem Sąd nie może wystawiać ocen cząstkowych, czego w istocie domaga się skarżąca.

Uzasadnienie prawne

Zdaniem organu, nietrafna jest teza skarżącej o naruszeniu przez Komisję II stopnia art. 7 i 77 § 1 k.p.a., gdyż organ odwoławczy prawidłowo zebrał i rozważył materiał dowodowy w niniejszej sprawie, jak i wszelkie istotne okoliczności faktyczno-prawne z niego wynikające. Komisja II stopnia w sposób wszechstronny i dokładny zbadała zarzuty zawarte w odwołaniu skarżącej, czemu dała wyraz w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a, a czego dowodem jest chociażby częściowe przychylenie się do stanowiska skarżącej zawartego w odwołaniu. Chybione z tej przyczyny pozostają zarzuty naruszenia art. 8 i art. 11 k.p.a. Nie zasługują również na uwzględnienie zarzuty naruszenia przez organ odwoławczy przepisów prawa materialnego - art. 36 (4) ust. 1 oraz 36 (5) ust. 2 u.r.p. Zdaniem organu do najistotniejszych uchybień pracy skarżącej z zakresu prawa gospodarczego należało zaliczyć: wadliwe i niekorzystne dla reprezentowanej strony obciążenie transakcji podatkiem VAT, wadliwe określenie postanowień umowy dotyczących zastawu, błędne określenie możliwości dochodzenia odszkodowania w wypadku skorzystania przez wspólników z prawa pierwszeństwa nabycia udziałów. Natomiast do najistotniejszych braków i błędów pracy skarżącej z zakresu prawa administracyjnego zaliczono: wadliwe skonstruowanie zarzutów skargi, brak analizy kwestii dopuszczalności badania przez organ, przed wznowieniem postępowania, legitymacji wnioskodawcy do żądania wznowienia postępowania, zupełny brak powołania się na poglądy orzecznictwa i doktryny, brak umiejętności posługiwania się w sposób poprawny językiem prawniczym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają, w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga jest niezasadna.

Egzamin radcowski przeprowadziła Komisja Egzaminacyjna nr (...) do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego w składzie zgodnym z przepisem art. 36 (1) ust. 2 u.r.p. Członkowie Komisji złożyli stosowne do art. 36 (1) ust. 7 i ust. 8 u.r.p. oświadczenia o braku podstaw do wyłączenia ich z pracy Komisji. Egzamin radcowski polegał, zgodnie z art. 36 (4) ust. 1 u.r.p. na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Egzamin składał się z pięciu części (art. 36 (4) ust. 2 u.r.p., z których pierwsza część polegała na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna była prawidłowa, oraz z karty odpowiedzi. Zdający mógł wybrać tylko jedną odpowiedź, którą zaznaczał na karcie odpowiedzi, za każdą prawidłową odpowiedź uzyskując 1 punkt (art. 36 (4) ust. 3 u.r.p.), a prawidłowość odpowiedzi oceniano według stanu prawnego obowiązującego w dniu egzaminu radcowskiego art. 36 (4) ust. 4). Z tej części egzaminu skarżąca otrzymała ocenę doby (4). Zgodnie z art. 36 (4) ust. 5 u.r.p. druga część egzaminu radcowskiego polegała na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia lub apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu A. O. otrzymała ocenę dostateczny (3). Zgodnie z art. 36 (4) ust. 6 u.r.p. trzecia część egzaminu radcowskiego polegała na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa cywilnego polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu skarżąca otrzymała ocenę dostateczny (3). Czwarta część egzaminu radcowskiego polegała, zgodnie z art. 36 (4) ust. 7 u.r.p., na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa gospodarczego polegającego na przygotowaniu umowy albo pozwu lub wniosku albo apelacji, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny. Z tej części egzaminu A. O. otrzymała ocenę niedostateczny (2) przy ocenach cząstkowych również niedostateczny. Oraz piąta część egzaminu radcowskiego polegała na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa administracyjnego polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, albo w przypadku uznania, iż brak jest podstaw do jej wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o opracowane na potrzeby egzaminu akta lub przedstawiony stan faktyczny (art. 36 (4) ust. 8 u.r.p.) i za tę część egzaminu skarżąca, za sporządzoną skargę do sądu administracyjnego, otrzymała ocenę niedostateczny (2) przy ocenach cząstkowych (2 i 3), gdyż zgodnie z art. 36 (5) ust. 4 pkt 2 u.r.p. średnia arytmetyczna ocen cząstkowych wyniosła poniżej 3,00 co zgodnie z art. 36 (4) ust. 10 pkt 2 u.r.p. dawało ocenę negatywną - niedostateczny (2).

W myśl art. 36 (6) ust. 1 u.r.p pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, a ponieważ A. O. otrzymała z części czwartej i piątej egzaminu oceny niedostateczne, z całego egzaminu również otrzymała ocenę niedostateczny.

Komisja egzaminacyjna podjęła uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego A. O. większością głosów w obecności wszystkich członków komisji egzaminacyjnej oraz wydała zdającej uchwałę, a jej odpis przesłała Ministrowi Sprawiedliwości, Prezesowi Krajowej Rady Radców Prawnych i dołączyła uchwałę do akt osobowych A. O.

Komisja Egzaminacyjna ustaliła uchwałą nr (...) z dnia (...) lipca 2011 r. wynik egzaminu A. O., którą po zaskarżeniu przez zdającą Komisja Egzaminacyjna II nr (...) Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości uchwałą z dnia (...) grudnia 2011 r. utrzymała w mocy.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że postępowanie w sprawie egzaminu A. O. zostało przeprowadzone z zachowaniem wymagań formalnych określonych przepisami ustawy o radcach prawnych. Procedując na skutek odwołania Komisja Egzaminacyjna II Stopnia rozpoznała sprawę w odniesieniu do zakresu zaskarżenia przez A. O. uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr (...) podzielając stanowiska tej Komisji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. O. wystąpiła z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z innych uchwał Komisji II Stopnia odnoszących się do prac innych zdających, na dowód nierównego potraktowania pracy skarżącej w relacji do tych opracowań.

W związku z powyższym żądaniem należy zauważyć, iż jakkolwiek z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, to jednak związany jest granicami danej sprawy - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy". Oznacza to, że sąd nie może uczynić przedmiotem kontroli zgodności z prawem, innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Przywołany przepis wyraźnie i jednoznacznie determinuje więc zakres kognicji sądu administracyjnego. Sąd operuje bowiem w granicach sprawy, którą jest sprawa rozstrzygnięta zaskarżonym aktem, co prowadzi do wniosku, że tym samym wyznacza on przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego oraz jego ramy.

Granice kontroli sądowoadministracyjnej wyznaczone więc zostają przez granice sprawy administracyjnej. Na sprawę administracyjną składają się elementy podmiotowe i przedmiotowe, co powoduje, że przy ustalaniu tożsamości sprawy należy uwzględniać te właśnie elementy, których tożsamość, w odniesieniu do elementów podmiotowych wyraża się w tożsamości podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, w odniesieniu zaś do elementów przedmiotowych do tożsamości treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. Zakres sądowej kontroli wyznacza więc przedmiot danej sprawy administracyjnej zdeterminowany prawnymi podstawami wydanego w niej rozstrzygnięcia, poza którymi sąd orzekający w sprawie nie jest uprawniony do podejmowania żadnej interwencji. Granice orzekania sądu administracyjnego wyznacza sprawa administracyjna w znaczeniu materialnym (a nie procesowym), a skoro skarżący przedmiotem skargi może uczynić określony akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w całości lub tylko w części, to tak określony w skardze przedmiot zaskarżenia wyznacza jednocześnie wiążące granice sprawy rozpoznawanej przez sąd (por. wyrok NSA z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 73/10; wyrok NSA z dnia 18 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 854/09; wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I GSK 1158/09; wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 618/09; wyrok NSA z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt II OSK 1739/09; wyrok NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. akt I FSK 1904/09).

Sąd administracyjny, orzeka więc na podstawie akt sprawy, rozpatrując ją w oparciu o stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania zaskarżonego aktu (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 391 - 392). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się ponadto, że obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy rozumiany jest, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy stanowiących przedmiot analizy sądu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 22/09), co oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu, a w konsekwencji zakaz wykraczania poza ten materiał (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I FSK 470/08; wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 806/10; wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09). Ocena prac egzaminacyjnych następuje w drodze podjętych przez właściwe Komisje uchwał wydawanych w ramach tzw. luzu decyzyjnego. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do nieuprawnionej konkluzji, iż prace egzaminacyjne z tej samej dziedziny prawa podlegają ocenie według jakiegoś jednego ustalonego przez Komisje schematu (modelu), na co zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2011 r. wydanym w sprawie II GSK 392/11.

W związku z powyższymi wskazaniami Sąd orzekający w sprawie niniejszej nie miał podstaw do analizowania rozstrzygnięć podjętych w uchwałach Komisji dotyczących innych osób.

Skarżąca postawiła Komisji II Stopnia zarzut oceny jej prac w zakresie nieobjętym oceną przez Komisję I Stopnia i zarzutami zawartymi w odwołaniu, wskazując jednocześnie na kierowanie się przez obie Komisje tzw. "istotnymi zagadnieniami" jako kryteriami wydanych ocen.

Należy zatem stwierdzić, że żadna z Komisji przy określaniu ocen z prac skarżącej na owe "istotne zagadnienia" się nie powoływała. Wręcz przeciwnie obie Komisje ustalając te oceny odniosły się merytorycznie do treści opracowań z prawa gospodarczego i z prawa administracyjnego wskazując na błędy uznane za decydujące o ocenach tych prac z jednoczesną analizą opracowań skarżącej w oparciu o zarzuty wskazane w odwołaniu i zarzuty egzaminatorów. W tym miejscu należy podkreślić, że Sąd orzekający w sprawie nie jest rodzajem trzeciej komisji egzaminacyjnej, która mogłaby ponownie zweryfikować oceny ustalone przez obie Komisje Egzaminacyjne. To bowiem wyłącznie te Komisje, ustalając wyniki z poszczególnych części egzaminu i działając w granicach tzw. luzu decyzyjnego, są wyłącznie właściwe do określenia jakie oceny za poszczególne prace należało skarżącej ustalić. Działanie w granicach owego luzu decyzyjnego oznacza, że Sąd orzekający w sprawie bada jedynie, czy Komisje nie przekroczyły zakresu swobodnej oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.) przy zachowaniu warunków jego dostatecznego zgromadzenia i całościowego rozpatrzenia (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

W sytuacji, gdy odwołująca sformułowała zarzut naruszenia art. 36 (5) ust. 2 ustawy o radcach prawnych, to oczywistym jest, że uchwała, która została podjęta w wyniku rozpoznania odwołania, z uwagi na treść art. 36 (8) ust. 9 i ust. 12 tej ustawy, powinna zawierać w swym uzasadnieniu odpowiednie odniesienie się do tak określonego zarzutu. Uwagi Komisji II Stopnia, uzasadniające utrzymanie zaskarżonych uchwał Komisji nr (...), sprowadzały się do zbadania zasadności zarzutów egzaminatorów i odwołującej, a zatem do zasadności uchwały wymienionej Komisji, na co wskazuje fakt, iż Komisja II Stopnia w niektórych przypadkach odniosła się krytycznie do zarzutów egzaminatorów. Jednakże te krytyczne uwagi, jak wykazano w uzasadnieniu zaskarżonych uchwał, nie mogły zadecydować o braku trafności uchwały Komisji nr (...) z powodu błędów opracowań skarżącej, które były decydujące o ocenach ostatecznych.

Należy stwierdzić, że zarzut kierowany do Komisji II Stopnia o nadmiarowym wskazaniu w uchwale jako zarzutu, naliczenia w umowie (prawo gospodarcze) podatku VAT nie był trafny. Już bowiem egzaminatorzy w swoich ocenach zwrócili uwagę na tę okoliczność, jako na jeden z błędów pracy skarżącej uzasadniający ocenę niedostateczną z tej części egzaminu. W tym opracowaniu skarżącej egzaminatorzy podkreślali także inne nieprawidłowości uzasadniające wydanie takiej oceny: możliwość żądania od spółki odszkodowania w przypadku skorzystania przez wspólników z prawa pierwszeństwa w nabyciu udziałów, brak regulacji o zobowiązaniu się kupującego do zapłaty umówionej ceny, brak określenia w umowie, iż przeniesienie udziałów nastąpi po nieskorzystaniu przez wspólników z przysługującego im prawa pierwokupu oraz wadliwe skonstruowanie zasad zastawu z pozostawieniem jego przedmiotu w posiadaniu kupującego bez konstrukcji samego zastawu.

Te mankamenty pracy z prawa gospodarczego, zdaniem Składu orzekającego, zasadnie zadecydowały o ocenieniu jej negatywnie. Odwołanie się natomiast przez skarżącą do możliwości, jakie daje przepis art. 65 k.c., również zasadnie, zostało ocenione jako założenie, którym zdająca nie działała na korzyść klienta.

Pracy z zakresu prawa administracyjnego postawiono w uchwale Komisji II Stopnia zarzuty analogiczne, jak określone przez komisję Egzaminacyjną nr (...). Sąd orzekający w sprawie nie miał podstaw do kwestionowania tych zarzutów jako na tyle nieistotnych, by nie upoważniały obie Komisje do oceny tej pracy na niedostateczny. Jeden z egzaminatorów wystawił ocenę dostateczny, jednak podkreślał jako całkowicie błędne powołanie się przez zdającą na naruszenie art. 104 § 1 k.p.a. wskazując. Drugi z egzaminatorów szczegółowo uzasadnił swoją ocenę niedostateczną wskazując na niezrozumienie przez zdającą instytucji wznowienia postępowania na tle przepisów art. 149 § 1 i § 2 oraz art. 151 k.p.a. w powiązaniu z brakiem ustalenia przez organ administracji statusu strony Marka Kowala (mocodawcy egzaminacyjnego skarżącej). Komisja II Stopnia zarzuty Komisji I Stopnia jedynie w zaskarżonej uchwale dodatkowo uzasadniła powołanymi przepisami, co nie uzasadnia, w ocenie Sądu orzekającego w sprawie, zarzutu skarżącej o wyjściu tej Komisji ponad ustalenia Komisji I Stopnia i zarzuty zawarte w odwołaniu. Komisja wskazała na przepisy postępowania, uzasadniające postawienie pracy zdającej braku zarzutu niezbadania przez organ administracji interesu prawnego Marka Kowala i niewydania w tym przedmiocie przez organ właściwego orzeczenia. Z tych powodów wskazano więc na brak odwołania się do doktryny i orzecznictwa sądowego określających ten tryb postępowania.

W uzasadnieniu uchwały Komisji II Stopnia, stosownie do art. 36 (8) ust. 12 u.r.p., zostały spełnione wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne uchwały, o którym jest mowa w art. 107 § 3 k.p.a., odnosi się do treści zawartych w sporządzonych pracach pisemnych. Natomiast jej uzasadnienie prawne odnosi się do wskazania czy prace te spełniały oraz w jakim zakresie kryteria określone w art. 36 (5) ust. 2 u.r.p. Konkluzja będąca wynikiem tych ustaleń znalazła stosowne przełożenie na przesłanki określone w art. 36 (4) ust. 1 u.r.p. oceniające poziom prac sporządzonych przez zdającą, bowiem znaczenie tu mają jedynie kryteria podane w tym przepisie - egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, (...) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu dziedzin prawa materialnego i procesowego wymienionych w art. 36 (4) ust. 1 u.r.p.

Obie Komisje prawidłowo przeprowadziły postępowanie z zastosowaniem właściwych przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania (w tym wskazanych w skardze). W tych warunkach Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.