Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2051007

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 2 lutego 2015 r.
VI SA/Wa 3543/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz.

Sędziowie WSA: Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Andrzej Wieczorek (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2015 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) stycznia 2013 r. nr (...) w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej

1.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia (...) października 2011 r. w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej w wysokości 3000 (trzy tysiące) złotych z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu (...) października 2011 r. po autostradzie (...), na odcinku węzeł K. - węzeł M.;

2.

stwierdza, że decyzje, o których mowa w pkt 1 nie podlegają wykonaniu;

3.

zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego G. M. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...) stycznia 2013 r. Nr (...) Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej organ, GITD) utrzymał w mocy decyzję z (...) października 2011 r., Nr (...) nakładającą na G. M. (dalej skarżący) karę pieniężną w wysokości 3 000 złotych za wykonywanie przejazdu po płatnym odcinku drogi krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 7 października 2011 r., na autostradzie A4, na odcinku węzeł Kleszczów - węzeł Murckowska inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy marki D. o nr rej. (...) wraz z przyczepą ciężarową marki H. o nr rej. (...). Pojazdem samochodowym kierował skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Obecność urządzenia viaBox nie została zarejestrowana przez skaner urządzenia kontrolnego, znajdującego się na wyposażeniu mobilnej jednostki kontrolnej Inspekcji Transportu Drogowego. W trakcie kontroli pojazdu stwierdzono, że urządzenie służące do pobierania opłat elektronicznych znajduje się w pojeździe, lecz nie było ono zamontowane we właściwy sposób, przewidziany w instrukcji obsługi urządzenia viaBox - pozwalający na prawidłowe automatyczne naliczanie opłaty elektronicznej za przejazd odcinkami płatnymi dróg krajowych.

Podczas kontroli drogowej w celu ustalenia, czy okazane urządzenie viaBox jest przypisane do kontrolowanego pojazdu ciężarowego dokonano jego skanowania. W wyniku powyższego ustalono, że urządzenie o nr (...) działa i jest przypisane do kontrolowanego pojazdu ciężarowego. Kontrolowany zespół pojazdów mieści się w klasie pojazdów pomiędzy powyżej 3,5 t do 12 t z możliwością przejścia na pojazd poniżej 3,5 t (sam pojazd samochodowy). W toku dalszych czynności kontrolnych dokonano sprawdzenia statusu urządzenia viaBox poprzez naciśnięcie przycisku, kontrolnego przez mniej niż 2 sekundy. Stwierdzono, iż status urządzenia viaBox jest ustawiony na pojazd lub zespół pojazdów do 3,5 t - po naciśnięciu przycisku kontrolnego jednokrotnie zapalał się wskaźnik w kolorze zielonym, co oznaczało, że urządzenie viaBox działa prawidłowo. Nie stwierdzono sygnalizacji drugiego wskaźnika (zapalającego się w przypadku zadeklarowania przyczepy).

Na podstawie informacji uzyskanych z systemu centralnego oraz rozmowy telefonicznej z przedstawicielem spółki Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. ustalono, że na kontrolowany pojazd o nr rej. (...) zawarta jest umowa na pojazd lub zespół pojazdów poniżej 3,5 t z możliwością zmiany klasy pojazdu na pojazd powyżej 3,5 t do 12 t.

Podczas kontroli przesłuchano skarżącego, który wskazał, że w dniach 23 sierpnia 2011 r., 25 sierpnia 2011 r., 29 sierpnia 2011 r., 30 sierpnia 2011 r., 7 września 2011 r., 8 września 2011 r., 9 września 2011 r., 13 września 2011 r., 14 września 2011 r., 19 września 2011 r., 26 września 2011 r., 28 września 2011 r., 29 września 2011 r. oraz 7 października 2011 r. tj. w dniach, w których zarejestrowano incydenty wszystkie przejazdy były realizowane przez niego. Wskazał, że nie wiedział o źle ustawionym urządzeniu viaBox tj. ustawionym na sam pojazd do 3,5 t ponieważ w instrukcji, którą otrzymał wraz z urządzeniem nie było nic napisane o konieczności przełączenia urządzenia na tryb pojazd plus przyczepa, czyli zespół pojazdów powyżej 3,5 t. Kierowca oświadczył, że zgodnie z załączoną do urządzenia ulotką przed każdym wjazdem sprawdzał, czy urządzenie funkcjonuje prawidłowo i znajdują się na jego koncie pieniądze.

Decyzją z (...) października 2011 r., Nr (...), działając w oparciu o art. 13k ust. 4 oraz art. 13I ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 z późn. zm.; dalej u.d.p.) oraz art. 104 w zw. z art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm. - dalej k.p.a.), nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 81 000 złotych, w tym 3 000 złotych za przejazd ww. pojazdem w dniu 7 października 2011 r. po autostradzie A4, na odcinku węzeł Kleszczów - węzeł Murckowska.

Pełnomocnik strony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W treści wniosku podnosi, iż naruszone zostały art. 8 i 9 k.p.a poprzez uniemożliwienie stronie dokonania zapłaty za przejazd, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia viaBox, a następnie nałożenie na stronę sankcji za niedokonanie tych czynności. Naruszono również art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Ponadto naruszone zostały art. 8 i 10 k.p.a. poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i uniemożliwienie stronie obrony swych praw, a także naruszenie art. 107 k.p.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do okoliczności podnoszonych przez stronę w postaci otrzymania błędnej instrukcji obsługi urządzenia viaBox.

Ponownie rozpoznając sprawę GITD pismem z 16 listopada 2011 r. wezwał Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., do udzielenia informacji związanych z kontrolowanym przejazdem, w tym do wskazania, czy opłata za wykazane w protokole kontroli przejazdy została uiszczona.

Pismem z 13 grudnia 2011 r. podmiot odpowiedzialny za obsługę krajowego systemu poboru opłat wskazał, iż w momencie przejazdu pojazdu samochodowego o nr rej. (...) w dniu 7 października 2011 r. opłata za przejazd została uiszczona. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z niepoprawnym działaniem urządzenia viaBox. Umowa zawarta z klientem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Natomiast do każdego urządzenia viaBox została dołączona instrukcja obsługi. Od połowy sierpnia wydawane były naklejki instrukcyjne (piktogramy) do każdego urządzenia.

Pismem z 28 grudnia 2011 r. organ zawiadomił stronę reprezentowaną przez pełnomocnika o nowym materiale dowodowym i poinformował, że strona przed wydaniem decyzji ma prawo do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań.

W piśmie z 9 stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o ponowne zwrócenie się do Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. z zapytaniami dotyczącymi instrukcji obsługi urządzenia viaBox i informacji uzupełniającej do instrukcji oraz przesłuchanie na te okoliczności przedstawiciela Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. Zdaniem pełnomocnika strony, pismo Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. z 13 grudnia 2011 r. zawiera informacje niepełne, brak w nim odpowiedzi na postawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pytania. Pełnomocnik wskazał że dowody te mają wykazać, iż faktycznie instrukcja obsługi urządzenia viaBox zawierała niepełne informacje, a instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi nie została nigdy stronie umowy doręczona. Pełnomocnik wskazał również, że okoliczność składania reklamacji nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Brak opłaty wynikała bowiem nie z wadliwego działania urządzenia viaBox, lecz z wadliwej instrukcji jego używania. Kierujący pojazdem oraz użytkownik urządzenia nie składali reklamacji co do działania urządzenia, ponieważ z żadnych okoliczności nie wynikało, że urządzenie działa niepoprawnie.

W piśmie z 17 stycznia 2012 r., stanowiącym odpowiedź na pismo organu z 8 grudnia 2012 r., Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, iż:

- opłata elektroniczna za przejazd ww. pojazdem w dniu 7 października 2011 r. o godzinie 01:09:44 czasu UTC, po autostradzie A4, na odcinku Zgorzelec (granica państwowa) - węzeł Bielany Wrocławskie została uiszczona. Natomiast w pozostałych przypadkach 26 przypadkach opłata elektroniczna nie została uiszczona. Przejazd nie został odnotowany przez system,

- użytkownik nie składał reklamacji w związku z niesprawnym działaniem urządzenia viaBox,

- umowa zawarta z klientem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu,

- do pisma załączono instrukcję wydaną do urządzenia viaBox,

- instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi viaBox nie została wydana.

W aktach sprawy znajduje się również drugie pismo tej samej treści, podpisane przez inną osobę.

W związku z zaistniałymi rozbieżnościami w odpowiedziach operatora systemu GITD organ wezwał (...), Kierownika Centrum Obsługi Klienta Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., do osobistego stawiennictwa i złożenia zeznań w charakterze świadka w celu wyjaśnienia wątpliwości wynikających z treści, udzielonych przez Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., odpowiedzi na wezwania organu.

W dniu 14 lutego 2012 r. do GITD wpłynęło pismo pełnomocnika strony wraz z kopią instrukcji obsługi urządzenia viaBox otrzymaną przez użytkownika urządzenia ViaBox oraz kopią dokumentu o nazwie "Informacja uzupełniająca do instrukcji obsługi urządzenia viaBox" z wnioskiem o dopuszczenie ich jako dowód w sprawie. Pełnomocnik wniósł o wyjaśnienie rozbieżności w kwestii wydania instrukcji uzupełniającej.

Świadek (...) zeznał, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o nr rej. (...) w dniu 1 października 2011 r. po autostradzie A4, na odcinku węzeł Kleszczów - węzeł Murckowska nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia był brak zmiany trybu pracy urządzenia viaBox z pojazdu lekkiego (poniżej 3,5 t) na pojazd ciężki (powyżej 3,5 t). W odpowiedzi na pytanie, na jakiej podstawie zostało ustalone, że pojazd o nr rej. (...) poruszał się z przyczepą, świadek zeznał, że wszystkie naruszenia zostały zarejestrowane przez bramownice kontrolne PEF, które dokonują między innymi pomiaru długości pojazdu. Świadek wskazał również, że powodem braku komunikacji mogło być niewłaściwe zamontowanie urządzenia viaBox. Natomiast ustawienie urządzenia viaBox na tryb bez zadeklarowanej przyczepy nie wpływa na brak komunikacji. Jako przyczynę udzielenia rozbieżnych odpowiedzi świadek wskazał skomplikowany charakter sprawy i dużą ilość naruszeń do sprawdzenia. Ponadto świadek zeznał, że od początku działania systemu do urządzenia viaBox dołączana była instrukcja obsługi wraz z informacją uzupełniającą odnoszącą się do sposobu przechodzenia na tryb pojazdu z przyczepą. Taka informacja zawarta jest również na stronie internetowej operatora systemu oraz udzielana przez konsultantów telefonicznego centrum obsługi klienta. Podkreślił, iż z systemu wynika, ze przed pierwszym naruszeniem w dniu 23 sierpnia 2011 r. strona poruszała się z urządzeniem viaBox ustawionym na tryb z przyczepą. Świadek załączył ostateczną wiążąca odpowiedź Kapsch Telematic Services Sp. z o.o., w którym podniesiono, że powodem niepobrania opłaty elektronicznej za wskazany przejazd był brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3,5 t na powyżej/równa się 3,5 t) przez użytkownika na urządzeniu viaBox lub brak urządzenia w pojeździe. Instrukcja obsługi wraz z instrukcją uzupełniającą dołączana była do każdego urządzenia viaBox, wydawanego w punktach obsługi klienta przy rejestracji urządzenia, od początku działania systemu. Z początkiem września do urządzenia dołączana była nowa instrukcja zawierająca informacje z pierwszej instrukcji oraz instrukcji uzupełniającej.

W piśmie z 29 marca 2012 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że w niniejszej sprawie istotne jest jaką instrukcję obsługi otrzymał użytkownik urządzenia viaBox. Ponadto, zdaniem pełnomocnika, wyjaśnienia wymagają istotne okoliczności sprawy, a zwłaszcza sprzeczności pomiędzy zeznaniami świadka a przesłanymi przez niego wyjaśnieniami pisemnymi w kwestii instrukcji i instrukcji uzupełniającej. Pełnomocnik twierdzi, że zachodzi wewnętrzna sprzeczność w zeznaniu świadka. Zdaniem pełnomocnika, świadek twierdzi, że z jednej strony ustawienie urządzenia viaBox bez zadeklarowanej przyczepy nie wpływa na brak komunikacji z urządzeniem viaBox, a z drugiej strony powodem niepobrania opłaty za przejazdy na wymienionych odcinkach dróg krajowych był brak zmiany trybu pracy przez użytkownika lub brak urządzenia w pojeździe.

Pismem z 13 września 2012 r. organ wezwał Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. do uzupełnienia materiału dowodowego o dokumentację fotograficzną przejazdów ww. pojazdu. W dniu 31 października 2012 r. Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. przesłał wymaganą dokumentację. Pismem z 21 listopada 2012 r. organ zawiadomił stronę reprezentowaną przez pełnomocnika o zakończeniu postępowania dowodowego.

Postanowieniem z (...) grudnia 2012 r. Nr (...) organ, działając na podstawie art. 123 k.p.a., wyłączył do odrębnego postępowania sprawę w zakresie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 3 000 złotych za przejazd w dniu 1 października 2011 r., po autostradzie Nr A4, na odcinku węzeł Kleszczów - węzeł Murckowska.

Decyzją z (...) stycznia 2013 r. GITD, działając na podstawie art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 1, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2011 r. Nr 80, poz. 433 z późn. zm.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b, art. 51 ust. 7 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1265 - zwanej dalej utd), utrzymał w mocy decyzję z 7 października 2011 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 3 000 z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu 1 października 2011 r., po autostradzie Nr A4, na odcinku węzeł Kleszczów - węzeł Murckowska.

Organ ponownie rozpoznając sprawę stwierdza, iż okoliczności podniesione przez skarżącego nie mogą stanowić podstawy do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przewozu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Ustawodawca nie przewidział bowiem okoliczności pozwalających na odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązków określonych w art. 13k ust. 1 i 2 u.d.p. w przypadku nieuiszczenia opłaty elektronicznej.

Odnosząc się do zeznań świadka, wskazał, że strona przed wystąpieniem pierwszego naruszenia poruszała się z urządzeniem viaBox ustawionym na tryb z przyczepą, a więc operowała urządzeniem w sposób prawidłowy. Późniejsze wystąpienie naruszeń było zatem wynikiem nieprawidłowego operowania przełącznikiem przez kierowcę. Odnosząc się do kwestii braku komunikacji z urządzeniem viaBox organ wyjaśnił, że odnotowanie takiego komunikatu prawdopodobnie było spowodowane nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia viaBox. Położenie luzem urządzenia viaBox na desce rozdzielczej, stwierdzone podczas kontroli spowodowało, że skaner urządzenia kontrolnego nie wykrył obecności urządzenia viaBox w pojeździe. W ocenie organu, jeżeli taka sytuacja nie miała charakteru incydentalnego, niewłaściwe zamontowanie urządzenia mogło powodować zakłócenia w komunikacji. W taki przypadku z powodu nienawiązania komunikacji pomiędzy urządzeniem viaBox, a bramownicą opłata elektroniczna nie mogła być pobrana. Organ podkreślił, iż w niniejszej sprawie jako powód nie pobrania opłaty operator wskazał brak zmiany trybu pracy na urządzeniu viaBox.

Zdaniem organu, złożone przez pełnomocnika strony wnioski dowodowe nie mają znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż nie dotyczą udowodnienia okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy.

Podkreślił, iż z zeznań (...) wynika, iż wydano instrukcję obsługi urządzenia viaBox, natomiast okoliczności sprawy potwierdzają, że to kierowca niewłaściwie operował przełącznikiem.

W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący zarzucił organowi naruszenie:

1.

art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. przez nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy takich jak ustalenie - wobec zgłaszanych przez stronę zarzutów dotyczących otrzymanej instrukcji obsługi - jakie pouczenie w zakresie używania urządzenia otrzymał skarżący, w sytuacji gdy jego wyjaśnienia i zeznania przedstawiciela Kapsch Telematic Services sp. z o.o. były sprzeczne, a nadto zeznania przedstawiciela Kapsch Telematic Services sp. z o.o. wraz z pismami tego organu były sprzeczne wewnętrznie i niewiarygodne w świetle zasad doświadczenia życiowego i logiki, a przez to niewystarczające do ustalenia, że skarżący otrzymał prawidłowe pouczenie co do wnoszenia opłat;

2.

art. 78 k.p.a. przez uznanie, że wnioski strony, zmierzające do ustaleń w zakresie opisanym powyżej nie dotyczą okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, które to naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, doprowadziły do braku uznania, że w stosunku do strony nie został wdrożony system umożliwiający dokonywanie poboru opłat określonego w ustawie o drogach publicznych;

3.

art. 8 k.p.a. i 9 k.p.a. przez brak zastosowania tych przepisów przy ocenie materiału dowodowego w sprawie, w której uniemożliwiono stronie dokonania zapłaty za przejazd drogą podlegającą takiej opłacie, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia - viaBOX, a następnie nałożono na stronę sankcję za niedokonanie tych czynności, co spowodowało naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa;

4.

art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy organ winien uchylić decyzję z (...) października 2011 r. w całości i umorzyć postępowanie w sprawie.

Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji GITD.

W uzasadnieniu skarżący rozwinął powyższe zarzuty podkreślając, że okolicznością mającą znaczenie dla sprawy było, jakie pouczenie w zakresie uiszczania opłat za przejazd drogą krajowa bądź autostradą otrzymał skarżący. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podnosił, że otrzymał instrukcję obsługi, która nie była prawidłowa. W późniejszym okresie dołączano do niej instrukcję uzupełniającą, której jednak nigdy nie otrzymał on ani właściciel zakupionego urządzenia, na którego było ono zarejestrowane.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.).

Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane kryteria, doszedł do przekonania, iż zarówno zaskarżona decyzja GITD z (...) stycznia 2013 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja z (...) października 2011 r. naruszają prawo.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy administracji nie zebrały i nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego do czego zobowiązane są na podstawie art. 7 i 77 k.p.a., nie wykazując należytej dbałości o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zebrane natomiast w sprawie dowody oceniły z naruszeniem zasady zawartej w art. 80 k.p.a. tj. swobodnej oceny dowodów. W konsekwencji uzasadnienia wydanych decyzji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Przedmiotem skargi jest decyzja GITD utrzymująca w mocy decyzję tego organu o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 3 000 złotych z tytułu nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd w dniu 1 października 2011 r., po autostradzie Nr A4, na odcinku węzeł Kleszczów - węzeł Murckowska.

Na wstępie należy zauważyć, iż z dniem 1 lipca 2011 r. elektroniczny system poboru opłat zastąpił system "winietowy". Zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie podjęcia zaskarżonej decyzji obowiązek ponoszenia powyższej opłaty spoczywa na korzystającym z dróg krajowych lub ich odcinków, natomiast sankcja za naruszenie tego obowiązku nakładana jest na kierującego pojazdem, na co wskazuje wykładnia normy prawnej - art. 13k u.d.p. W myśl art. 5 ust. 1 u.d.p. do dróg krajowych zalicza się:

1.

autostrady i drogi ekspresowe oraz drogi leżące w ich ciągach do czasu wybudowania autostrad i dróg ekspresowych;

2.

drogi międzynarodowe;

3.

drogi stanowiące inne połączenia zapewniające spójność sieci dróg krajowych;

4.

drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych obsługujących ruch osobowy i towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów) lub wyłącznie ruch towarowy bez ograniczeń ciężaru całkowitego pojazdów (zespołu pojazdów);

5.

drogi alternatywne dla autostrad płatnych;

6.

drogi stanowiące ciągi obwodnicowe dużych aglomeracji miejskich;

7.

drogi o znaczeniu obronnym.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 137 z późn. zm.; dalej prd), za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 1 u.d.p. za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3 000 zł.

Według art. 13k ust. 4 u.d.p. kary pieniężne, o których mowa w art. 13k ust. 1 u.d.p., nakładają, w drodze decyzji administracyjnej, uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 13 1 ust. 1 u.d.p.

Podstawę wydania decyzji stanowiły ustalenia kontroli z 7 października 2011 r. przeprowadzonej na autostradzie A4, na odcinku węzeł Kleszczów - węzeł Murckowska. Inspektorzy GITD zatrzymali do kontroli mobilnej zespół pojazdów: samochód ciężarowy marki D. o nr rej. (...) wraz z przyczepą ciężarową marki H. o nr rej. (...). Pojazdem samochodowym kierował skarżący. Dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego zespołu pojazdów przekraczała 3,5 t. Obecność urządzenia viaBox nie została zarejestrowana przez skaner urządzenia kontrolnego znajdującego się na wyposażeniu mobilnej jednostki kontrolnej Inspekcji Transportu Drogowego.

W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem, że odpowiedzialność administracyjna, przewidziana w ustawie o drogach publicznych nie jest oparta na zasadzie winy, lecz powstaje w wyniku obiektywnego stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego. Jednocześnie nie można jednak podzielić poglądu, że przyczyny z powodu których opłata nie została uiszczona nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej, zwłaszcza jeżeli przyczyny te mogą leżeć po stronie operatora systemu.

Strona skarżąca konsekwentnie w toku postępowania administracyjnego podnosiła, że nie mogła dokonać zapłaty za przejazd, wskutek błędnego pouczenia o działaniu urządzenia viaBox. Pełnomocnik strony wskazywał, że zgodnie z zawartą w dniu 25 lipca 2011 r. umową i otrzymaną instrukcją obsługi urządzenia viaBox skarżący wykonywał nałożone na niego zgodnie z ustawą o drogach publicznych obowiązki. Pełnomocnik skarżącego podkreślał, że w instrukcji nie została zawarta informacja o konieczności zadeklarowania - przyczepy poprzez naciśnięcie dłużej niż dwie sekundy przycisku na urządzeniu, gdyż dopiero wtedy będzie pobierana opłata. Natomiast instrukcja uzupełniająca do instrukcji obsługi urządzenia viaBox nie została właścicielce pojazdu nigdy doręczona. Strona stosowała się do instrukcji obsługi przekazanej mu wraz z urządzeniem i uruchomiła urządzenie w sposób w niej opisany w celu wykonania obowiązków wynikających z ustawy. Zdaniem pełnomocnika strona umożliwiła pobór opłaty elektronicznej.

Bezsporne jest, że w dniu, w którym stwierdzono nieuiszczenie przez skarżącego opłaty za przejazd po drodze krajowej, na koncie były wystarczające środki pieniężne do jej uiszczenia.

Dlatego w ocenie Sądu, zgodzić należy się ze stroną skarżącą, że dla ustalenia odpowiedzialności administracyjnej skarżącego decydujące znaczenie ma okoliczność o jakiej treści pouczenie w zakresie uiszczania opłat za przejazd drogą krajową bądź autostradą otrzymał oraz dlaczego urządzenie viaBox nie nawiązywało komunikacji z bramownicą.

W ocenie Sądu, poczynione w tym zakresie przez organ ustalenia, uznać należy za niewystarczające.

Przesłuchiwany w trakcie postępowania świadek stwierdził, że strona przed wystąpieniem pierwszego naruszenia poruszała się z urządzeniem viaBox ustawionym na tryb z przyczepą, a więc operowała urządzeniem w sposób prawidłowy. Późniejsze wystąpienie naruszeń było więc wynikiem nieprawidłowego operowania przełącznikiem przez kierowcę. Przyczyną nieuiszczenia był brak zmiany trybu pracy urządzenia viaBox z pojazdu lekkiego (poniżej 3,5 t) na pojazd ciężki (powyżej 3,5 t).

Jednocześnie świadek wskazał, że powodem braku komunikacji mogło być niewłaściwe zamontowanie urządzenia viaBox. Natomiast ustawienie urządzenia viaBox na tryb bez zadeklarowanej przyczepy nie wpływa na brak komunikacji. Jako przyczynę udzielenia rozbieżnych odpowiedzi świadek wskazał skomplikowany charakter sprawy i dużą ilość naruszeń do sprawdzenia. Ponadto świadek zeznał, że od początku działania systemu do urządzenia viaBox dołączana była instrukcja obsługi wraz z informacją uzupełniającą odnoszącą się do sposobu przechodzenia na tryb pojazdu z przyczepą. Wedle umowy taka informacja zawarta jest również na stronie internetowej operatora systemu oraz udzielana przez konsultantów telefonicznego centrum obsługi klienta.

W oficjalnym stanowisku Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. wskazała, że powodem niepobrania opłaty elektronicznej za wskazany przejazd był brak zmiany trybu pracy (z poniżej 3,5 t na powyżej/równa się 3,5 t) przez użytkownika na urządzeniu viaBox lub brak urządzenia w pojeździe. Instrukcja obsługi wraz z instrukcja uzupełniającą dołączana była do każdego urządzenia viaBox, wydawanego w punktach obsługi klienta przy rejestracji urządzenia, od początku działania systemu. Z początkiem września do urządzenia dołączana była nowa instrukcja zawierająca informacje z pierwszej instrukcji oraz instrukcji uzupełniającej.

W ocenie organu natomiast brak komunikacji z urządzeniem viaBox spowodowany był nieprawidłowym zamontowaniem urządzenia viaBox. Położenie luzem urządzenia viaBox na desce rozdzielczej, stwierdzone podczas kontroli spowodowało, że skaner urządzenia kontrolnego nie wykrył obecności urządzenia viaBox w pojeździe.

Pomimo tych rozbieżności co do przyczyn braku komunikacji z urządzeniem viaBox, organ nie podjął działań mających na celu ich wyjaśnienie uznając stanowisko Kapsch Telematic Services Sp. z o.o. za wystarczające.

Powyższe działanie organu uznać należy za niedopuszczalne z punktu widzenia zasad prowadzenia postępowania administracyjnego.

Z treści art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania oraz rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84 (ONSA 1984, Nr 2, poz. 117), podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Warto w tym miejscu przypomnieć treść zasad ogólnych rządzących postępowaniem administracyjnym.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie GITD dopuścił się naruszenia wskazanych wyżej przepisów postępowania - poprzez niewyjaśnianie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy.

Jednocześnie organ uznał, że złożone przez pełnomocnika strony wnioski dowodowe nie mają znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż nie dotyczą udowodnienia okoliczności istotnych dla rozpoznania sprawy, albowiem ustawodawca nie przewidział okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p.

Podkreślenia wymaga, iż rolą organu nie było ustalenie okoliczności pozwalających organowi na odstąpienie od wymierzenia kary pieniężnej za naruszenia wynikające z przepisu art. 13k ust. 1 u.d.p., albowiem jak słusznie zauważył organ takich ustawodawca nie przewidział, lecz ustalenie czy skarżący w ogóle podlegał karze.

W oceni Sądu, biorąc pod uwagę bardzo dotkliwe skutki finansowe takiej decyzji, powyższe okoliczności powinny być udowodnione w sposób nie budzący wątpliwości.

Niezależnie od powyższego, zdaniem Sądu, nieuprawniony jest także przyjęty przez organ sposób rozumienia ww. przepisów pozwalający na kumulację kar pieniężnych za jeden czyn polegający na przejeździe danym odcinkiem drogi krajowej bez wniesienia opłaty elektronicznej w pełnej wysokości, w zależności od liczby tzw. bramownic znajdujących się na tym odcinku, które zarejestrowały brak pełnej wysokości opłaty.

Wykładnia językowa przepisu art. 13h ust. 1 u.d.p. prowadzi do wniosku, że karze podlega "przejazd po drodze krajowej". Przepis ten nie przewiduje możliwości wielokrotnego wymierzenia kary za jeden przejazd danym odcinkiem drogi. Zastosowanie tego rodzaju kary musiałoby mieć swoje wyraźne umocowanie w prawie. Z uwagi zaś na sankcyjny charakter przepisu art. 13h ust. 1 u.d.p. nie jest, zdaniem Sądu, dopuszczalne stosowanie dowolnej wykładni tego rodzaju przepisu. Tak więc w niniejszej sprawie GITD dopuścił się naruszenia prawa materialnego tj. art. 13h ust. 1 utd, nakładając na skarżącego kilkakrotnie karę pieniężną za przejazd po tej samej drodze krajowej.

Z tych wszystkich powodów Sąd, na podstawie przepisów art. 145 § 1 lit. a i c) oraz art. 152 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 6 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.