Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 538408

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 13 stycznia 2009 r.
VI SA/Wa 2433/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Marcinkowska.

Sędziowie WSA: Jolanta Królikowska-Przewłoka, Pamela Kuraś-Dębecka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi L. C. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia (...) lutego 2008 r. nr (...) w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy

oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) lutego 2008 r. Urząd Patentowy RP, na podstawie art. 77 i art. 11 w zw. z art. 82 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 z późn. zm.) oraz art. 315 ust. 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 z późn. zm.), po rozpoznaniu w trybie postępowania spornego wniosku (sprzeciwu) L. C. (firma B. z siedzibą w P.) o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy pt.: "Przyciskowy łącznik do załączania elektrycznych i elektronicznych układów sterowania" nr Ru 62112, udzielonego na rzecz A. W. oddalił sprzeciw.

Decyzja ta została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu (...) września 2006 r. L. C. (skarżący) złożył sprzeciw wobec prawomocnej decyzji Urzędu Patentowego RP z (...) września 2005 r. o udzieleniu na rzecz A. W. prawa ochronnego na wzór pt. "Przyciskowy łącznik do załączania elektrycznych i elektronicznych układów sterowania" nr Ru 62112 z pierwszeństwem od (...) maja 2000 r.

W uzasadnieniu sprzeciwu oraz we wcześniejszych pismach (pisma z (...) sierpnia 2004 r. wraz z załącznikami w postaci: katalogu firmy S., rysunku "P."; dwóch faktur; pisma z (...) maja 2002 r.,) skarżący zgłosił następujące zarzuty co do istnienia okoliczności uniemożliwiających udzielenie prawa ochronnego:

-

brak nowości;

-

brak zwiększonej użyteczności;

-

naruszenie przy zgłoszeniu spornego wzoru przepisu art. 20 w zw. z art. 82 ustawy o wynalazczości z 1972 r.;

-

zgłaszający nie jest twórcą spornego wzoru;

Ponadto zgłosił postulat, aby Urząd dopisał go jako współtwórcę spornego wzoru.

Urząd Patentowy w odpowiedzi na te uwagi poinformował wnioskodawcę, że do ustalenia uprawnionego do prawa ochronnego na wzór użytkowy oraz do ustalenia autorstwa lub współautorstwa jest właściwy sąd powszechny. Organ podniósł, że nadesłane materiały są niewystarczające do postawienia zarzutu braku nowości.

Postanowieniem z (...) listopada 2007 r. zapadłym na pierwszej rozprawie organ zobowiązał L. C. do sprecyzowania żądania ze wskazaniem podstawy prawnej i nadesłania tłumaczenia przysięgłego katalogu S. w niezbędnym zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie stwierdzając, iż prawo ochronne na wzór użytkowy nie spełnia wymogów art. 77 ustawy o wynalazczości, ponieważ sporny wzór nie zwiększa użyteczności; wszystkie elementy i kształty były znane i stosowane wcześniej w obrocie rynkowym, a pierwsza sprzedaż wyrobów według spornego wzoru udokumentowana fakturami została dokonana przez skarżącego. Ponadto L. C. uznał, że pokazane w katalogu oferty przycisków nie wymagają tłumaczenia.

Na drugiej rozprawie w dniu (...) lutego 2008 r. A. W. wyjaśnił, że wnioskodawca był kooperantem i na jego zlecenia wykonywał części spornego wzoru. Podkreślił, że jego wzór jest nowy i różni się od innych obecnych na rynku.

W uzasadnieniu decyzji z (...) lutego 2008 r. Urząd Patentowy uznając sprzeciw za złożony w terminie przyjął, że skoro sporny wzór został zgłoszony do rejestracji dnia (...) maja 2000 r., zatem do oceny jego zdolności ochronnej w myśl art. 315 ust. 3 p.w.p. mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 z późn. zm.- dalej jako u.o.w.) w szczególności art. 77 u.o.w., zgodnie z którym wzorem użytkowym podlegającym ochronie jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotów o trwałej postaci. Natomiast według art. 80 ust. 3 ustawy zakres przedmiotowy prawa ochronnego określają zastrzeżenia ochronne zawarte w opisie ochronnym wzoru użytkowego. W myśl art. 11 ustawy o wynalazczości w zw. z art. 82 ustawy rozwiązanie uważa się za nowe, jeśli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa ochronnego, nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub wystawienia na wystawie publicznej.

Organ powołał się na zakres przedmiotowy udzielonego prawa ochronnego, który został określony w zastrzeżeniu ochronnym, następująco: przyciskowy łącznik do załączenia elektrycznych i elektronicznych układów sterowania, złożony z mikrołącznika i cylindrycznego korpusu, znamienny tym, że złożony jest z nagwintowanego cylindrycznego korpusu 2 z półstożkowym kołnierzem, przy czym, wewnętrzna powierzchnia korpusu 2 stanowi dwie współosiowe powierzchnie cylindryczne 7 i 8, z których powierzchnia cylindryczna 8 w odpowiedniej odległości ma współosiowe półokrągłe wycięcie 10, w którym mocowana jest za pomocą pierścienia osadczego 6 okrągła płytka 5 z obwodem drukowanym i mikrowyłącznikiem 4, popychacz 9 mikrowyłącznika 4 dociska kołnierz 12 przesuwnego cylindrycznego kapturka 1 ma niesymetryczne w osi przycisku owalne wycięcie 3 stanowiące świetlny wskaźnik uruchomienia łącznika, przy czym z płytki 5 wychodzi wiązka przewodów łączeniowych 14, a powierzchnia cylindryczna 8 od strony przewodów 14 jest hermetyzowana. Sporny wzór jest pokazany na fig. 1 i 2, a cyfry w cyt. zastrzeżeniu dotyczą elementów spornego wzoru.

Urząd wskazał, że ochronie podlega cały wzór, przy czym zasadnicza cecha tego wzoru (tj. mikrowyłącznik) została zamieszczona w części przedznamiennej zastrzeżenia jako znana. Również druga cecha spornego wzoru (tj. cylindryczny kształt korpusu) jest jako znana, zamieszczona w części przedznamiennej zastrzeżenia, na co wnioskodawca (skarżący) w ogóle nie zwrócił uwagi.

Zdaniem organu od wzoru użytkowego (w przeciwieństwie do wynalazku) nie wymaga się spełnienia kryterium nieoczywistości, z czego wnioskodawca nie zdaje sobie sprawy. Wszystkie elementy spornego wzoru mogą być znane, ale ochronie podlega wzajemne funkcjonalne powiązanie tych elementów. Im więcej cech technicznych zawiera zastrzeżenie, tym węższy jest zakres ochrony. Zakres ochrony spornego wzoru jest bardzo wąski ze względu na wielość cech technicznych zamieszczonych w zastrzeżeniu we wzajemnym powiązaniu funkcjonalnym.

W konsekwencji tych rozważań Urząd Patentowy doszedł do przekonania, że aby skutecznie podnieść zarzut braku nowości, spornemu wzorowi należałoby przeciwstawić w zasadzie jeden identyczny wzór.

Organ wyjaśnił, że katalog S. nie mógł zostać uwzględniony jako przeciwstawienie, ponieważ wnioskodawca nie wskazał jednego rozwiązania z tego katalogu wraz z tłumaczeniem na język polski, zaś rysunek zatytułowany " P." nie może stanowić dowodu braku nowości, ponieważ nie jest publikacją w rozumieniu art. 11 u.o.w. Natomiast o okoliczności jawnego stosowania spornego wzoru miały świadczyć dwie faktury, których nie ma w aktach sprawy.

W ocenie Urzędu Patentowego zarzut, że sporny wzór nie spełnia kryterium zwiększonej użyteczności jest nietrafny, ponieważ to kryterium odnośnie wzorów użytkowych obowiązywało pod rządami ustawy z dnia 31 maja 1962 r. Prawo wynalazcze (Dz. U. z 1962 r. Nr 33, poz. 156). Jednocześnie współautorstwo spornego wzoru stosownie do art. 118 u.o.w. może być rozważane na gruncie prawa cywilnego. Gdyby L. C. przedstawił Urzędowi Patentowemu prawomocny wyrok sądowy, że jest np. współtwórcą spornego wzoru, wówczas fakt ten zostałby odnotowany w rejestrze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Urzędu Patentowego z (...) lutego 2008 r. L. C. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie go za współtwórcę lub przyznanie mu praw w myśl art. 43 u.o.w.

Zdaniem skarżącego Urząd Patentowy w swoim uzasadnieniu pominął katalog firmy S. z (...) r. gdzie znajduje się przycisk z mikrowyłącznikiem np. wzór M22 ze str. (...), który posłużył (również wzór z natury) do opracowania i wyprodukowania przez zakład skarżącego spornego wzoru. Pierwsza sprzedaż nastąpiła w grudniu 1999 r. i było to swobodne udostępnienie wyrobu do oceny sprawdzenia niezawodności w urządzeniach publicznych powszechnie dostępnych. Skarżący wyjaśnia, że wyrób powstał w jego zakładzie produkcyjnym przy użyciu własnych technologii i możliwości wytwórczych maszyn, o czym świadczą dokumenty sprzedaży, które zostały przekazane do Urzędu Patentowego wraz z pismem z dnia (...) sierpnia 2004 r. Skarżący zaprzecza twierdzeniom uprawnionego, że był jedynie jego kooperantem i na jego zlecenie wykonywał części spornego wzoru bowiem w grudniu 1999 r. był zarejestrowanym przedsiębiorcą posiadającym zakład produkcyjny. W ocenie skarżącego A. W. nie miał możliwości technicznego wytworzenia prototypu wyrobu czy uruchomienia produkcji bowiem jako elektryk nie posiadał wiedzy mechanicznej i technologicznej koniecznej do tego rodzaju przedsięwzięć. Skarżący powołuje się na publikację Urzędu Patentowego p.t. "Metodyka Badania Zgłoszeń Wynalazków i Wzorów Użytkowych" z 1993 r. gdzie przy ocenie nowości jest wyjaśniona kwestia tzw. równoważników czyli ekwiwalentów podnosząc, że organ nie dokonał szczegółowej analizy funkcji wyrobów uprzednio wykonanych przez niego w 1999 r. i następnie nie porównał z wyrobami później montowanymi i sprzedawanymi przez zakład uprawnionego. Analiza taka wykazałaby niezbicie, że są to wyroby takie same w świetle funkcji technicznych, ale różnią się ekwiwalentami. Zdaniem skarżącego zgłoszony do ochrony wzór użytkowy nie spełnia kryteriów nowości i użyteczności, ochronie nie może podlegać wzajemne funkcjonalne powiązanie elementów znane i stosowane wcześniej, a zgłoszony do ochrony wyrób nie może wyróżniać się tylko zastąpionymi ekwiwalentami. Ponadto sporne rozwiązanie nie jest użyteczne (poza uzyskaniem wyłączności dla zgłaszającego) w stopniu uzasadniającym udzielenie ochrony prawnej przewidzianej dla wyników twórczości wynalazczej, a swobodne stosowanie takich rozwiązań nie powinno by ograniczane.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargo jako bezzasadnej. W szczególności organ zauważył, że powołany przez skarżącego art. 43 u.o.w. jest nieaktualny i został zastąpiony przez art. 71 w zw. z art. 100 p.w.p. W myśl art. 284 pkt 7 p.w.p. do ustalenia prawa używacza uprzedniego, o którym mowa w art. 71 p.w.p., właściwy jest również sąd cywilny. Ponadto Urząd Patentowy przypomniał, że w postępowaniu spornym skarżący nie przedstawił dokumentów sprzedaży mających świadczyć, że przed datą pierwszeństwa spornego wzoru, taki sam wzór znajdował się w sprzedaży. Natomiast teoria równoważników (ekwiwalentów) na którą powołuje się skarżący dotyczy wynalazków a nie wzorów użytkowych (Metodyka badania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych, Wyd. Urząd Patentowy, Warszawa 1993 r. str. 21). Ustosunkowując się do zarzutów skargi dotyczących nieposiadania przez wzór walorów "wyższej użyteczności" organ wyjaśnił, że wzór użytkowy powinien wykazywać się jedynie użytecznością. Ponadto definicje wzoru użytkowego w ustawie o wynalazczości z 1972 r. nie zawiera kryterium zwiększonej użyteczności.

W swoim piśmie z (...) stycznia 2009 r. skarżący ponownie zarzucił, że Urząd Patentowy pominął dowody i użył nadinterpretacji przepisów prawa co pozwoliło na udzielenie prawa ochronnego, a w konsekwencji pozbawienie praw skarżącego jako współtwórcy wyrobu. Do tego pisma skarżący załączył m.in. dwie nieczytelne i nie poświadczone za zgodność kserokopie faktur o nr (...) i o nr (...).

Na rozprawie przed Sądem w dniu 13 stycznia 2009 r. pełnomocnik uprawnionego A. W. wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga L. C. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP z dnia (...) lutego 2008 r. nie narusza prawa.

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. (Dz. U. z 2001 r. Nr 49, poz. 508) Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 1 wyraża zasadę, w myśl której zdolność rejestrową wzorów użytkowych zarejestrowanych lub zgłoszonych do rejestracji przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed 22 sierpnia 2001 r., ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Słusznie zatem Urząd Patentowy przyjął, że przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności rejestrowej wzoru użytkowego zgłoszonego w 2000 r. są zatem przepisy ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 117 z późn. zm.).

Stosownie do art. 77 cyt. ustawy wzorem użytkowym podlegającym ochronie jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci.

Przesłanką zdolności ochronnej wzoru użytkowego jest cecha nowości wzoru. Wzoru nie uważa się za nowy, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania prawa ochronnego, został podany do wiadomości powszechnej, był w Polsce jawnie stosowany lub wystawiony na widok publiczny, w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do stosowania tego wzoru użytkowego. Kryterium nowości wzoru użytkowego oceniane jest w skali światowej.

Jak słusznie uznał Urząd Patentowy dowody przedłożone przez skarżącego nie wykazały braku nowości przedmiotowego wzoru użytkowego oraz jego jawnego stosowania. Odnośnie katalogu firmy S. należy podzielić stanowisko Urzędu Patentowego, iż nie mógł on zostać uwzględniony jako dowód ponieważ skarżący nie wskazał jednego rozwiązania z tego katalogu wraz z tłumaczeniem na język polski, zaś rysunek zatytułowany " P." nie może stanowić dowodu braku nowości, ponieważ nie jest publikacją w rozumieniu art. 11 u.o.w. Natomiast przykładowe wskazanie dopiero w skardze konkretnego wzoru przycisku z katalogu S. jest spóźnione. To samo dotyczy faktur załączonych do pisma skarżącego z dnia (...) stycznia 2009 r. Jednocześnie podkreślenia wymaga fakt, iż w toku postępowania przez Urzędem Patentowym skarżący był wzywany do przedstawienia stosownych wyjaśnień na okoliczność zgłaszanych zarzutów braku nowości. Postanowieniem z (...) listopada 2007 r. zapadłym na pierwszej rozprawie organ zobowiązał L. C. do sprecyzowania żądania ze wskazaniem podstawy prawnej i nadesłania tłumaczenia przysięgłego katalogu S. w niezbędnym zakresie. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko uznając, że pokazane w katalogu oferty przycisków nie wymagają tłumaczenia. W tej sytuacji trudno zarzucić organowi, że przyjął jako wiarygodne wyjaśnienia uprawnionego, iż skarżący był kooperantem i na zlecenia uprawnionego wykonywał części spornego wzoru. Z tych też przyczyn zarzuty skarżącego w tej kwestii należy uznać za bezzasadne.

Warto w tym miejscu przytoczyć podstawowe tezy zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 657/06. Sąd ten uznał, że zakres postępowania, które w sprawach o unieważnienie prawa ochronnego na wzór użytkowy może być wszczęte tylko na wniosek (sprzeciw), jest wyznaczony przez zakres żądania wnioskodawcy. Zasada ta w postępowaniu w tych sprawach jest tym istotniejsza, że ma ono charakter sporny, a więc cechuje się kontradyktoryjnością. Strony tocząc spór, przytaczają argumenty na poparcie swojego stanowiska, a zakres żądania wnioskodawcy wyznacza zakres sprawy. Wykraczanie poza zakres żądania wnioskodawcy w sprawie o unieważnienie prawa z rejestracji narusza interes uprawnionego. Natomiast dla wykazania braku nowości konieczne jest przeciwstawienie danemu rozwiązaniu konkretnego rozwiązania o identycznych w istocie cechach. W rozpoznawanej sprawie takiego rozwiązania skarżący nie ujawnił.

Nie można także podzielić pozostałych argumentów strony dotyczących praw autorskich.

W wyroku z dnia 15 czerwca 2005 r. sygn. akt IV CK 773/04 Sąd Najwyższy uznał, że wzór użytkowy musi spełniać warunek nowości i użyteczności. Współtwórca musi co najmniej współdziałać swoim wkładem, twórczą pracą zawartą bądź w nowej technice, bądź w jej stosowaniu. Każda postać współudziału w twórczej działalności przejawia się na zewnątrz pod względem prawnym jako współautorstwo wzoru użytkowego. Te okoliczności rozstrzygają o współautorstwie chronionego rozwiązania. Osobną postacią współpracy jest pomoc, która polega na współdziałaniu o mniejszym charakterze gatunkowym i obejmuje między innymi takie czynności, jak poradę fachową czy pomoc warsztatową. Taka pomoc nie prowadzi do współautorstwa chronionego rozwiązania. Osoba udzielająca pomocy nie wnosi do niego twórczych elementów. (Lex nr 177219). W ocenie Sądu materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza fakt współpracy stron w produkcji spornego rozwiązania. Natomiast do ustalenia autorstwa lub współautorstwa spornego wzoru jest właściwy sąd powszechny. Takiego wyroku sądu powszechnego skarżący nie przedstawił.

Nie są również zasadne zarzuty skarżącego dotyczące wymagania podwyższonej użyteczności wzoru bowiem, jak słusznie wskazał Urząd Patentowy, przepisy ustawy o wynalazczości nie przewidują konieczności wykazania "wyższej użyteczności" rozwiązania. W doktrynie prawa i orzecznictwie zauważa się, że wzór użytkowy jest ucieleśnieniem pewnej idei technicznej, pewnego pomysłu technicznego dotyczącego przedmiotów o trwałej postaci. Istotę wzoru użytkowego stanowi takie zestawienie środków technicznych, które umożliwią uzyskanie użyteczności przedmiotu. Cecha użyteczności jest interpretowana jako pewna "poręczność", ułatwiająca posługiwanie się przedmiotem i powiększająca jego funkcjonalność. Przyjmuje się, że miarą użyteczności rozwiązania zgłoszonego jako wzór użytkowy są ułatwienia przejawiające się bądź podczas korzystania z przedmiotu, którego wzór dotyczy, zgodnie z jego podstawowym gospodarczym i praktycznym przeznaczeniem, bądź te, które ujawniają się w procesie jego wytwarzania, przyczyniając się do zmniejszenia kosztów procesu produkcji. Spełnienie jednego z tych dwu warunków jest wystarczającą okolicznością przesądzającą o tym, że rozwiązanie jest użyteczne (por. wyrok SN).

Wbrew twierdzeniom strony, organ dokonał właściwej analizy wszystkich dowodów oraz prawidłowo przeprowadził ich ocenę zarówno oddzielnie jak i w sposób kompleksowy. Ocena zgromadzonych dowodów zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie jest dowolna i Sąd nie dopatrzył się uchybień powodujących konieczność podważenia ustaleń faktycznych dokonanych przez organ w oparciu tak przeprowadzone postępowanie dowodowe.

Jednocześnie oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.