Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1967718

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 13 października 2015 r.
VI SA/Wa 2174/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.).

Sędziowie WSA: Zbigniew Rudnicki, Grzegorz Nowecki.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2015 r. sprawy ze skarg P. T. i R. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) stycznia 2013 r. nr (...) w przedmiocie powołania na stanowisko komornika sądowego oddala skargi w całości

Uzasadnienie faktyczne

Sygn. akt:

VI SA/Wa 2174/15

Uzasadnienie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2015 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 623/14 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2013 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1006/13), wydany w sprawie ze skarg P. T. i R. M. (dalej jako: skarżący), na mocy którego WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) stycznia 2013 r. nr (...) w przedmiocie powołania M. W. na stanowisko komornika sądowego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Ministra Sprawiedliwości oraz przez M. W. doszedł do przekonania, iż zaskarżony wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 października 2013 r. został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. jak również z naruszeniem art. 11 ust. 6 u.k.s.e.

Jak wynika z akt, postępowanie w sprawie toczyło się na skutek umieszczonego w Monitorze Polskim z (...) marca 2010 r. ((...)) obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z (...) lutego 2010 r. o wolnym stanowisku komornika sądowego w rewirze przy Sądzie Rejonowym w B., po odwołanym komorniku P. S.

Decyzją z (...) lipca 2010 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją z (...) października 2010 r. Minister Sprawiedliwości powołał M. W. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w B., odmawiając powołania na to stanowisko innym kandydatom, m.in. skarżącym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 maja 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 2670/10 uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z (...) października 2010 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia (...) lipca 2010 r. oraz stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu. Zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno okoliczności przekonujących o trafności swojego rozstrzygnięcia. Ponadto, wydanie decyzji po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez upoważnioną przez ministra osobę, która rozpoznała sprawę w pierwszej instancji, stanowiło istotne naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. i uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zakwestionowanej decyzji.

Minister Sprawiedliwości decyzją z (...) września 2012 r. powołał M. W. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w B., odmawiając jednocześnie powołania na ww. stanowisko pozostałym kandydatom: R. M., P. T. oraz A. S.

Decyzją z (...) stycznia 2013 r. Minister utrzymał w mocy ww. decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 10 i 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. z 2006 r. Nr 167, poz. 1191 z późn. zm. - dalej u.k.s.e.).

Organ przyjął, że wszyscy kandydaci na ww stanowisko spełniali wymogi formalne konieczne dla powołania na mocy art. 10 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (dalej u.k.s.e.)- posiadają polskie obywatelstwo, mają pełną zdolność do czynności prawnych, nieposzlakowaną opinię, ukończyli 26 lat, nie byli karani za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, nie są podejrzani o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe, byli zdolni ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków komornika, ukończyli wymagane studia, odbyli aplikację komorniczą, złożyli egzamin komorniczy i co najmniej 2 lata pracowali w charakterze asesora komorniczego. Organ stwierdził zatem, że wszyscy zgłoszeni kandydaci posiadają stosowne kwalifikacje. Następnie organ wskazał, iż trzech kandydatów ukończyło wyższe studia prawnicze, uzyskując stopień magistra prawa, przy czym R. M. otrzymał końcową ocenę dobrą plus, M. D. - dobrą, P. dostateczną plus. A. S. ukończyła uzupełniające studia magisterskie na kierunku: administracja z wynikiem dobrym, a R. M. posiada tytuł magistra administracji, które to studia ukończył z wynikiem dobrym.

Organ wziął pod uwagę ocenę uzyskaną przez kandydatów z egzaminu komorniczego, z którego najwyższą - bardzo dobrą ocenę - otrzymał M. W. Skarżący otrzymali oceny dobre, a A. S. - dostateczną.

Następnie Minister poddał analizie doświadczenie zawodowe kandydatów. Zauważył, że najdłuższy - 19-letni staż pracy w kancelarii komorniczej wykazała A. S., przy czym od września 2007 r. pracowała w charakterze asesora komorniczego. P. T. był zatrudniony w kancelarii komorniczej od 2003 r., w tym jako asesor od lutego 2007 r. R. M. zatrudniony był w kancelarii od listopada 2003 r., w tym jako asesor od grudnia 2007 r. M. W. natomiast pracował w kancelarii od 2004 r. - od lutego 2007 r. jako asesor komorniczy, a następnie jako komornik sądowy, a obecnie - wobec uchylenia decyzji o powołaniu, jest zatrudniony w charakterze kierownika kancelarii komorniczej.

Organ podkreślił, że wszyscy kandydaci potwierdzili pełnienie obowiązków zastępcy komornika sądowego zawieszonego bądź odwołanego, co świadczy o ich doświadczeniu pozwalającym na samodzielne wykonywanie funkcji komornika sądowego. Wskazał równocześnie, iż jako jedyny spośród kandydatów M. W. przez okres czterech miesięcy pełnił obowiązki komornika sądowego. Minister ocenił, iż powyższa okoliczność pozwoliła temu kandydatowi na zdobycie doświadczenia związanego z tworzeniem, organizacja pracy oraz kierowaniem kancelarią komorniczą. Organ wskazał ponadto, iż wszyscy kandydaci brali udział w szkoleniach organizowanych przez samorząd komorniczy. Omówił też przedstawione przez kandydatów pisemne opinie potwierdzające po stronie każdego z nich rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków komornika.

Organ stwierdził, iż ustawodawca w art. 10 u.k.s.e. nie wprowadził hierarchii ważności przesłanek, jakimi należy się kierować przy wyborze jednego z kandydatów na stanowisko komornika. Oceny tej dokonuje w tej sytuacji Minister w oparciu o swobodną ocenę złożonych w sprawie powołania dokumentów (art. 80 k.p.a.). Organ wyjaśnił, iż decydującym kryterium była ocena z egzaminu komorniczego, przy czym podkreślił, iż w przypadku M. W., jako jedynego, ocena ta była najwyższa (bardzo dobra), a uzyskał wyższą ocenę z tego egzaminu, niż ze studiów. Powyższe okoliczności świadczą w ocenie organu o wysokich kwalifikacjach i wiedzy kandydata. Organ wyraził także pogląd, iż opinie złożone przez kandydatów mają jedynie walor pomocniczy, przy czym zwłaszcza ich liczba nie jest miarodajna, bowiem co najwyżej świadczy o operatywności kandydata. Podkreślił nadto, że przeprowadzenie zobiektywizowanej oceny pracy kandydata w charakterze asesora komorniczego jest trudne. Przyjął, iż wszystkich zgłoszonych kandydatów cechuje nieposzlakowana opinia oraz wysoki stopień przygotowania do sprawowania funkcji komornika sądowego. Wskazał nadto, że jedynie M. W. pełnił funkcję komornika sądowego przez okres 4 miesięcy, przy czym ustanie tego stanu rzeczy nastąpiło na mocy wyroku WSA. Doszedł do przekonania, iż późniejsze powierzenie mu stanowiska kierownika kancelarii, a nie asesora, nie może być poczytywane na jego niekorzyść.

Minister doszedł także do przekonania, iż w sprawie nie został naruszony art. 11 ust. 6 i 7u.k.s.e.

Wskazał, iż M. W. był uprzednio stroną postępowania w sprawie powołania na stanowisko Komornika Rejonowego przy Sądzie Rejonowym w C. W postępowaniu tym uczestniczyło 8 osób. Po połączeniu w trybie art. 62 k.p.a. ich wniosków do wspólnego rozpoznania, w dniu (...) marca 2010 r. została wydana decyzja rozstrzygająca o powołaniu na stanowisko komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. Decyzja powyższa została doręczona M. W. w dniu 16 marca 2010 r. Termin do wniesienia przez niego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał w dniu 30 marca 2010 r. Takiego wniosku M. W. nie złożył, mógł więc uważać, to postępowanie w stosunku do niego zostało zakończone. W dniu 2 kwietnia 2010 r. nadał w urzędzie pocztowym wniosek o powołanie na stanowisko komornika sądowego w B. Jednocześnie z ostrożności, nie mogąc wiedzieć, w jaki sposób skorzystają ze swoich praw inne strony postępowania o powołanie na stanowisko komornika w C., pismem z dnia 2 kwietnia 2010 r., nadanym dnia 8 kwietnia 2010 r., które wpłynęło do organu 12 kwietnia 2010 r. M. W. cofnął skutecznie swój wniosek o powołania na stanowisko komornika przy Sądzie Rejonowym w C. W dacie wpływu tego pisma do organu postępowanie w sprawie obsady stanowiska komorniczego w C. nie toczyło się, bowiem dopiero w dniu 16 kwietnia 2010 r. do organu wpłynął wniosek (pochodzący od innego kandydata) o ponowne rozpatrzenie tej sprawy.

Dokonując oceny doświadczenia zawodowego kandydatów organ wskazał, że M. W. przez cztery miesiące wykonywał obowiązki komornika sądowego. Organ wskazał, że uwzględnił posiadanie przez kandydatów nieposzlakowanej opinii oraz wysokiego poziomu przygotowania do wykonywania zawodu komornika sądowego zarówno od strony merytorycznej, jak i posiadanych cech charakteru. Przy wyborze kandydata wziął pod uwagę cały zebrany materiał dowodowy, dochodząc do wniosku, że wybrany kandydat daje największą rękojmię prawidłowego wykonywania funkcji komornika.

Od powyższego rozstrzygnięcia P. T. i R. M. skierowali skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucili rażące naruszenie prawa art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz m.in. art. 11 ust. 6 i 7 oraz art. 11 ust. 2 u.k.s.e. jak również art. 6, 7 i 8 k.p.a. a przede wszystkim art. 2, 7 i 32 Konstytucji RP. Obaj skarżący podnieśli niewłaściwe zbadanie okoliczności związanych z art. 10 i 11 u.k.s.e. Podkreślili, iż Minister błędnie wywiódł, iż M. W. nie ubiegał się o więcej, niż jedno stanowisko komornicze, podczas, gdy w rzeczywistości w dacie złożenia wniosku o powołanie na stanowisko komornika przy SR w B. nie było jeszcze zakończone postępowanie o powołanie na stanowisko komornika przy SR w C., którego ten kandydat był stroną.

Obydwaj skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności skarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygając sprawę wyrokiem z dnia 7 października 2013 r. stanął na stanowisku, iż decyzje będące przedmiotem skargi zostały wydane wbrew zakazowi ustanowionemu w art. 11 ust. 6 i 7 u.k.s.e. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2007 r. o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektóry innych ustaw (Dz. U. z 2007 r. Nr 112, poz. 769) tj. zakazowi ubiegania się o powołanie na stanowisko komornika sądowego w więcej niż jednym rewirze komorniczym.

WSA w Warszawie stwierdzenie naruszenia przez organ art. 11 ust. 6 i 7 u.k.s.e. wywodził m.in. z tego, że M. W. oświadczenie o cofnięciu wniosku o powołanie na stanowisko komornika przy Sądzie Rejonowym w C. złożył po nadaniu wniosku o powołanie na stanowisko komornika przy Sądzie Rejonowym w B. Nadto zważył, że oświadczenie to było złożone pod warunkiem, a powinno być jednoznaczne.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2015 r. (sygn. akt: II GSK 1006/13) uchylił ww. wyrok WSA, stwierdzając iż zapadł on zarówno z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. jak i na podstawie błędnej wykładni art. 11 ust. 6 u.k.s.e. Zdaniem NSA, ocena Sądu I instancji w tym zakresie nie poddaje się wnikliwej kontroli kasacyjnej.

NSA wskazał, że zgodnie z art. 11 ust. 6 u.k.s.e. w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, w tym samym czasie zainteresowany może ubiegać się o powołanie na stanowisko komornika tylko w jednym rewirze komorniczym. Natomiast w myśl art. 11 ust. 7 u.k.s.e. Minister Sprawiedliwości pozostawia bez rozpoznania wszystkie wnioski zainteresowanego w przypadku złożenia wniosków o powołanie w więcej niż jednym rewirze komorniczym.

NSA zaznaczył, iż Sąd I instancji dokonując wykładni art. 11 ust. 6 u.k.s.e. wskazał, że zwrot "w tym samym czasie" oznacza jednoczesne staranie się zainteresowanego o powołanie na więcej niż jedno stanowisko komornika sądowego. Aczkolwiek Sąd tego wprost nie wyraził, to wydaje się, że użyty termin: "staranie" utożsamił ze zwrotem "ubiegać się" użytym przez ustawodawcę w art. 11 ust. 6 u.k.s.e. Termin "ubiegać się" w języku polskim oznacza: "starać się, zabiegać o coś" (por. Słownik Języka Polskiego pod red. M. Szymczaka, wyd. PWN, W-wa 1983, t. III, str. 569). Z kolei zwrot "starać się" oznacza: "dążyć do otrzymania, załatwienia czegoś, starać się o posadę, o pracę" (Słownik, op. cit., str. 319). Natomiast termin "zabiegać o coś" to inaczej: "dążyć do osiągnięcia, uzyskania czegoś" (Słownik, op. cit., str. 886). Zważywszy na takie rozumienie w języku powszechnym zwrotu "ubiegać się" wydaje się trafna argumentacja, że na gruncie art. 11 ust. 6 u.k.s.e. "ubiegać się w tym samym czasie" oznacza jednoczesne dążenie (staranie się czynne) o powołanie na więcej niż jedno stanowisko komornika sądowego. To zaś oznacza, że ustalenie czy zainteresowany kandydat ubiegał się jednocześnie o powołanie go na więcej niż jedno stanowisko komornicze wymaga bardzo wnikliwej i wszechstronnej oceny zarówno działań organu jak i samego zainteresowanego kandydata. W szczególności wymaga to kompleksowej oceny skuteczności prawnej czynności kandydata, które podejmował w konkretnym postępowaniu o powołaniu na stanowisko komornika sądowego. Zatem ocena działań podejmowanych przez M. W. w postępowaniu o powołanie na stanowisko komornika przy Sądzie Rejonowym w C. powinna uwzględniać, że postępowanie to było prowadzone w trybie art. 62 k.p.a.

W doktrynie na gruncie tego przepisu zwraca się uwagę, że pomiędzy żądaniami współuczestników konkurujących o reglamentowane uprawnienie (dobro) nie występują więzi materialne, a źródłem zależności jest obiektywny brak możliwości zaspokojenia żądań wszystkich zainteresowanych, tj. okoliczność stricte faktyczna. Jest to "współuczestnictwo konkurencyjne", będące rodzajem współuczestnictwa formalnego. Te kwestie były całkowicie poza zakresem rozważań Sądu I instancji, a charakter prawny uczestnictwa procesowego w tych sprawach ma istotne znaczenie (pro. A. Skóra, glosa do wyroku NSA z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 263/06, GSP PN.Orz. 2008/4/17;. Z.R. Kmiecik "Interes prawny stron w postępowaniu administracyjnym", PiP 2013/1 str. 19-35).

Identyczne uwagi należy odnieść do oceny charakteru prawnego skutków oświadczenia o cofnięciu wniosku o powołanie na stanowisko komornika przy Sądzie Rejonowym w C. złożonego przez M. W. po wydaniu decyzji przez Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) marca 2010 r. w sprawie powołania komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. W tej ocenie należy uwzględnić, że odwołanie oświadczenia procesowego może być zbędne, niemożliwe lub niedopuszczalne.

NSA podkreślił, iż odwołanie oświadczenia jest zbędne, gdy nie wywołuje ono skutków prawnych, a więc gdy jest ono nieważne. Zbędne jest więc np. cofnięcie oświadczenia, które zostało złożone przed lub po upływie czasu przewidzianego dla jego złożenia. Odwołanie oświadczenia jest niemożliwe (niewykonalne), gdy w wyniku jego złożenia powstał stan nieodwracalny. W przypadku gdy w wyniku oświadczenia strony organ podejmie ciąg czynności procesowych, nieodwracalność stanu spowodowanego oświadczeniem strony zachodzić będzie wtedy, gdy organ wyda finalne rozstrzygnięcie. W przypadku, gdy cofnięcie oświadczenia zostało dokonane po wydaniu (uzewnętrznieniu) przez organ rozstrzygnięcia, ale przed jego uostatecznieniem się, cofnięcie należy traktować jak środek zaskarżenia, wniesiony przeciwko takiemu rozstrzygnięciu. Natomiast o niedopuszczalności odwołania oświadczenia procesowego można mówić wtedy, gdy mimo teoretycznej możliwości unicestwienia skutków oświadczenia, uznajemy taki zabieg za zabroniony z powodów prawnych albo aksjologicznych (por. Z.R. Kmiecik, "Niedopuszczalność odwołania oświadczenia procesowego (w) Strona jako podmiot oświadczeń procesowych w postępowaniu administracyjnym", Oficyna 2008).

Istotne zatem jest zbadanie przez Sąd I instancji przebiegu zdarzeń i podejmowanych przez strony czynności po wydaniu decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) marca 2010 r. oraz ich prawnej skuteczności. Trafnie też zarzuca skarżący M. W., że w stanie prawnym obowiązującym w dacie upływu terminu do złożenia wniosku o powołanie na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. na tle regulacji z art. 16 § 1 oraz art. 127 § 3 k.p.a., w doktrynie jak i w części orzecznictwa, za decyzję ostateczną była uznawana decyzja, od której przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego oraz (...), Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18) zmieniającej m.in. treść art. 16 § 1 k.p.a. wprost wskazano, iż "ta nowelizacja ma na celu rozstrzygnąć istniejące wątpliwości w tym zakresie, gdyż w praktyce powodowało to szereg wątpliwości co do skutków prawnych, jakie wywierała decyzja jednego z organów wymienionych w art. 127 k.p.a." (por. Sejm VI Kadencji, uzasadnienie proj. 2987, a także uzasadnienie wyroku NSA z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 1795/12 oraz powołane tam orzecznictwo i literatura na ten temat, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Zatem także i te poglądy należy uwzględnić przy ocenie podejmowanych przez tegoż skarżącego czynności w związku z wydaną przez Ministra Sprawiedliwości decyzją z dnia (...) marca 2010 r.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W szczególności wymaga podkreślenia w niniejszej sprawie, że zgodnie z przepisem art. 190 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla sądu pierwszej instancji zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że wojewódzki sąd administracyjny jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.

W konsekwencji należy uznać, iż związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 190 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Mając na względzie powyższe zauważyć trzeba, iż w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2015 r.

Rozpatrując skargę w świetle powyższych zasad i ograniczeń, Sąd doszedł do przekonania, iż nie jest ona oparta na usprawiedliwionych podstawach, a zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującym prawem.

W szczególności nie można podzielić poglądu będącego zasadniczym zarzutem skargi, aby postępowanie administracyjne poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) stycznia 2013 r. było obarczone wadami proceduralnymi oraz wadą materialnoprawną polegającą na pominięciu zakazu ubiegania się w tym samym czasie o powołanie tylko na jedno stanowisko komornicze, określonego w art. 6 ust. 11 ukse.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia z dnia 28 kwietnia 2015 ocena działań podejmowanych przez M. W. w postępowaniu o powołanie na stanowisko komornika przy Sądzie Rejonowym w C. powinna uwzględniać, że postępowanie to było prowadzone w trybie art. 62 k.p.a.

W doktrynie na gruncie tego przepisu zwraca się uwagę, że pomiędzy żądaniami współuczestników konkurujących o reglamentowane uprawnienie (dobro) nie występują więzi materialne, a źródłem zależności jest obiektywny brak możliwości zaspokojenia żądań wszystkich zainteresowanych, tj. okoliczność stricte faktyczna. Jest to "współuczestnictwo konkurencyjne", będące rodzajem współuczestnictwa formalnego. Te kwestie były całkowicie poza zakresem rozważań Sądu I instancji, a charakter prawny uczestnictwa procesowego w tych sprawach ma istotne znaczenie (pro. A. Skóra, glosa do wyroku NSA z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 263/06, GSP PN.Orz. 2008/4/17;. Z.R. Kmiecik "Interes prawny stron w postępowaniu administracyjnym", PiP 2013/1 str. 19-35).

W tym miejscu można także przytoczyć wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2013 r. w sprawie sygn. akt: II GSK 1895/12 (LEX nr 1310450), prezentujący pogląd, iż "W przypadku istnienia jednego wolnego stanowiska komornika mamy do czynienia z jedną sprawą administracyjną w znaczeniu materialnym, której przedmiotem jest obsadzenie tego stanowiska. Uczestnikami postępowania w sprawie są wszystkie osoby, które złożyły stosowne wnioski, a ich procesowa pozycja jest równorzędna. W sprawie zapada jedno rozstrzygnięcie, które obejmuje wszystkich kandydatów - uczestników postępowania, przy czym dla jednego z nich jest pozytywne, zaś dla pozostałych negatywne.

Należy nadto jednoznacznie wskazać, iż składając wniosek o powołanie na stanowisko komornika przy Sądzie Rejonowym w B., M. W. działał w przekonaniu, iż poprzednio wszczęte postępowanie o powołanie na stanowisko komornika przy Sądzie Rejonowym w C. już jest bezprzedmiotowe wobec jego zakończenia decyzją na mocy której dokonano wyboru innego kandydata. Dopełnił on aktu dodatkowej staranności składając oświadczenie o cofnięciu wniosku o powołanie go na to stanowisko. Należy mieć na uwadze zestawienie dat: data doręczenia decyzji o powołaniu kandydata na stanowisko komornika przy SR w C. (decyzja z dnia (...) marca 2010 r.) - 16 marca 2010 r. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał w stosunku do skarżącego w dniu 30 marca 2010 r. Data w nagłówku ww. oświadczenia - 2 kwietnia 2010 r; data nadania na poczcie do organu: 8 kwietnia 2010 r; wpływ do organu: 12 kwietnia 2010 r. Przypomnieć należy, że wniosek o powołanie na stanowisko komornicze przy SR w B. skarżący nadał w dniu 2 kwietnia 2010 r. Jak wynika z powyższego zestawienia, oświadczenie musiało być w swojej treści warunkowe, albowiem kandydat nie mógł posiadać wiedzy, czy postępowanie w sprawie powołania na stanowisko kandydata na stanowisko komornika przy SR w C. zakończyło się w sposób ostateczny.

W sytuacji, w jakiej znalazł się M. W. po wydaniu decyzji z dnia (...) marca 2010 r., z której wynikało, iż nie został powołany na stanowisko komornicze przy SR w C., miał do wyboru następujące drogi postępowania: 1) zaskarżyć tę decyzję (termin do tej czynności upływał w stosunku do niego w dniu 30 marca 2010 r. wobec doręczenia decyzji w dniu 16 marca 2010 r.); 2) odczekać, aż decyzja stanie się ostateczna i wówczas złożyć wniosek o powołanie na stanowisko komornicze, gdy będzie ogłoszone w Monitorze Polskim stosowne obwieszczenie o wolnym stanowisku komorniczym w danym okręgu, odpowiadającym skarżącemu; 3) zrezygnować z dotychczasowej procedury i ubiegać się o powołanie na stanowisko komornika w związku z umieszczonym w Monitorze Polskim z (...) marca 2010 r. ((...)) obwieszczeniem Ministra Sprawiedliwości z (...) lutego 2010 r. o wolnym stanowisku komornika sądowego w rewirze przy Sądzie Rejonowym w B., po odwołanym komorniku P. S.

M. W. wybrał trzecią z wyżej opisanych możliwych dróg postępowania. W związku z powyższym znalazł się w sytuacji niepewności prawnej co do stanu sprawy administracyjnej, która toczyła się w przedmiocie powołania na stanowisko komornicze przy SR w C. Po wydaniu decyzji z dnia (...) marca 2010 r. skarżący wiedział jedynie, jaka jest jego decyzja co do zaskarżenia ww. decyzji, nie znał jednak decyzji pozostałych stron postępowania, którzy tak jak i on nie zostali na to samo zwolnione stanowisko komornicze powołani.

W tym miejscu należy przytoczyć wywody prawne NSA zawarte w wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 28 kwietnia 2015 r.

Po pierwsze, istotne jest w kontekście oceny sytuacji skarżącego zrozumienie charakteru postępowania w przedmiocie powołania na wolne stanowisko komornicze, toczącego się w trybie art. 62 k.p.a. oraz wzajemnego stosunku stron takiego postępowania, jako tzw. współuczestnictwa konkurencyjnego. Organ dokonuje wyboru na stanowisko wymagające obsadzenia, spośród zgłoszonych kandydatów, przy czym zyskują oni w tym postępowaniu status stron. Jak to wyjaśnił NSA, przywołując poglądy doktryny prawa, "pomiędzy żądaniami współuczestników konkurujących o reglamentowane uprawnienie (dobro) nie występują więzi materialne, a źródłem zależności jest obiektywny brak możliwości zaspokojenia żądań wszystkich zainteresowanych, tj. okoliczność stricte faktyczna", co tym bardziej uprawnia do poglądu o niepewności co do statusu procedury administracyjnej z uwagi na nieprzewidywalność decyzji procesowych podejmowanych przez poszczególnych jej uczestników. Zaistniała zatem potrzeba skutecznego wyrażenia woli przez M. W. Tę kwestię również omówił szczegółowo Naczelny Sąd Administracyjny. W przywołanym wyroku dokonał oceny charakteru prawnego skutków oświadczenia o cofnięciu wniosku o powołanie na stanowisko komornika przy Sądzie Rejonowym w C., złożonego przez M. W. po wydaniu decyzji przez Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) marca 2010 r. w sprawie powołania komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C.

NSA podkreślił, iż odwołanie oświadczenia jest zbędne, gdy nie wywołuje ono skutków prawnych, a więc gdy jest ono nieważne. Zbędne jest więc np. cofnięcie oświadczenia, które zostało złożone przed lub po upływie czasu przewidzianego dla jego złożenia. Odwołanie oświadczenia jest niemożliwe (niewykonalne), gdy w wyniku jego złożenia powstał stan nieodwracalny. W przypadku, gdy w wyniku oświadczenia strony organ podejmie ciąg czynności procesowych, nieodwracalność stanu spowodowanego oświadczeniem strony zachodzić będzie wtedy, gdy organ wyda finalne rozstrzygnięcie. W przypadku, gdy cofnięcie oświadczenia zostało dokonane po wydaniu (uzewnętrznieniu) przez organ rozstrzygnięcia, ale przed jego "uostatecznieniem się", cofnięcie należy traktować jak środek zaskarżenia, wniesiony przeciwko takiemu rozstrzygnięciu. Natomiast o niedopuszczalności odwołania oświadczenia procesowego można mówić wtedy, gdy mimo teoretycznej możliwości unicestwienia skutków oświadczenia, uznajemy taki zabieg za zabroniony z powodów prawnych albo aksjologicznych (por. Z.R. Kmiecik, "Niedopuszczalność odwołania oświadczenia procesowego (w) Strona jako podmiot oświadczeń procesowych w postępowaniu administracyjnym", Oficyna 2008 r.).

Należy zatem stwierdzić, iż oświadczenie z dnia 2 kwietnia 2010 r. było w takim sensie warunkowe, że M. W. brał pod uwagę sytuację, w której wobec nie wniesienia środka odwoławczego przez żadną ze stron, jego oświadczenie mogło być uznane za zbędne, niemożliwe lub niedopuszczalne.

W omówionym powyżej stanie faktycznym i prawnym należy stwierdzić, iż oświadczenie o cofnięciu wniosku o powołanie na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z zastrzeżeniem że czyni to "w przypadku złożenia przez któregokolwiek z wnioskodawców wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy" było całkowicie uzasadnione. W szczególności z faktu, iż M. W. uzależnił ważność złożonego oświadczenia od okoliczności od niego niezależnej, czyli od faktu, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został złożony przez innych kandydatów (kandydata), nie można wywodzić twierdzenia, aby w dacie złożenia wniosku o powołanie na stanowisko komornicze przy SR w B. (2 kwietnia 2010 r.) ubiegał się on w zakończonym nieostateczną decyzją z dnia (...) marca 2010 r. postępowaniu o stanowisko komornicze pry SR w C., aczkolwiek w sensie stricte formalnym pozostawał wówczas jego stroną. Umorzenie w stosunku do niego postępowania na skutek cofnięcia wniosku oświadczeniem z dnia 2 kwietnia 2010 r. nastąpiło bowiem dopiero na mocy decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) maja 2010 r.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, iż zdaniem Sądu, Minister w kontrolowanej sprawie w sposób prawidłowy dokonał oceny przesłanek rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu komornika, określonych w art. 10 u.k.s.e.

Zgodnie z przepisem art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, komornika powołuje Minister Sprawiedliwości na wniosek zainteresowanego. Niezwłocznie po złożeniu wniosku o powołanie na stanowisko komornika, prezes sądu apelacyjnego przesyła odpis wniosku wraz z załącznikami radzie właściwej izby komorniczej w celu wyrażenia opinii w terminie dwudziestu jeden dni (art. 11 ust. 3 cyt. ustawy). Przed rozpatrzeniem wniosku o powołanie na stanowisko komornika Minister Sprawiedliwości może zwrócić się do Krajowej Rady Komorniczej o wyrażenie opinii w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż czternaście dni (art. 11 ust. 5).

Kto może zostać komornikiem sądowym określa przepis art. 10 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

Zdaniem Sądu bezspornym jest, iż w świetle przepisów art. 10 i art. 11 cyt. ustawy, decyzja dotycząca powołania na stanowisko komornika sądowego należy do decyzji uznaniowych.

Nie ulega więc wątpliwości, iż Minister Sprawiedliwości rozstrzygając sprawę wniosku o powołanie na stanowisko komornika był uprawniony do dokonania samodzielnej oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy ubiegający się o wpis kandydaci do zawodu komornika spełniają wszystkie przesłanki z art. 10 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w tym m.in., czy są oni nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu komornika sądowego. Należy również zgodzić się z poglądem Ministra Sprawiedliwości, iż w przypadku, gdy jest kilku kandydatów spełniających warunki formalne, za obsadą każdego wolnego stanowiska komornika sądowego mogą przemawiać różne okoliczności, zaś w sytuacji zgłoszenia kilku kandydatur o podobnym stopniu przygotowania do pełnienia funkcji komornika zadanie dokonania właściwej oceny może być utrudnione. Zawsze należy rozważyć, okoliczności, które pozwolą na podjęcie decyzji uwzględniającej optymalny interes społeczny, jak i słuszny interes strony.

Należy podkreślić, że korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być oczywiście dowolny; musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie (w:) wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Zdaniem Sądu organ wyjaśnił w sposób należyty przesłanki, na których oparł swoje rozstrzygnięcie, dokonując wyboru M. W. na stanowisko komornika przy SR w B. Mianowicie stwierdził, iż przy podobnym, wysokim stopniu rękojmi, prezentowanych przez kandydatów, jako decydujące kryterium przyjął ocenę uzyskaną z egzaminu komorniczego. Podkreślił, iż w przypadku M. W., jako jedynego, ocena ta była najwyższa (bardzo dobra), a uzyskał wyższą ocenę z tego egzaminu, niż ze studiów. Powyższe okoliczności świadczą w ocenie organu o wysokich kwalifikacjach i wiedzy kandydata. Dodatkowo organ zaznaczył, że kandydat przez okres 4 miesięcy pełnił już funkcję komornika sądowego. W stosunku do wszystkich kandydatów złożone przez nich pisemne opinie zostały potraktowane jedynie pomocniczo.

W ocenie Sądu organ w sposób właściwy, z poszanowaniem reguł postępowania określonych w przepisach proceduralnych dokonał wszechstronnej oceny sprawy, przy czym należycie zastosował mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego.

Z uwagi na powyższe, w myśl art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.