VI SA/Wa 2154/19 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3010331

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 lutego 2020 r. VI SA/Wa 2154/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Zdzisław Romanowski.

Sędziowie WSA: Sławomir Kozik, Grzegorz Nowecki (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2020 r. sprawy ze skargi (...) z siedzibą w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia (...) lipca 2019 r. nr (...) w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) lipca 2019 r., nr (...) Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ" lub "organ II instancji"), na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 i art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1510 z późn. zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1510 z późn. zm., dalej: k.p.a.),w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r., o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) po rozpatrzeniu odwołania po rozpatrzeniu odwołania wniesionego w dniu 5 sierpnia 2015 r. przez płatnika składek: "A." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej "spółka", "skarżąca", "płatnik składek") od decyzji nr (...), wydanej przez dyrektora (...) Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "organ I instancji") w dniu 24 lipca 2015 r. w sprawie ustalenia, że M. H. (dalej "uczestnik") podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, zawartej z płatnikiem w okresie od dnia 26 stycznia 2010 r. do dnia 27 stycznia 2010 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Do wydania powyższej decyzji doszło w oparciu o następujące ustalenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej "ZUS") pismem z dnia 25 lipca 2014 r. wystąpił do (...) Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy dotyczącej objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz płatnika składek w okresie od dnia 26 stycznia 2010 r. do dnia 27 stycznia 2010 r.

Wnioskodawca poinformował, że w wyniku przeprowadzonej kontroli Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że zawarta umowa o dzieło spełniała warunki umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym mają zastosowanie przepisy dotyczące zlecenia. Ponadto, w swoim wniosku organ przekazał informację, że płatnik z powyższego tytułu nie dokonał zgłoszenia do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika oraz o tym, że powyżej wskazana osoba w rozpatrywanym okresie posiadała inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Dyrektor (...) Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia pismem z dnia 15 października 2014 r., poinformował strony o wszczętym na wniosek ZUS-u postępowaniu oraz o tym, że na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. mają prawo brać czynny udział w każdym jego stadium, a przed wydaniem decyzji wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Strony zostały również poinformowane, że w przypadku braku odpowiedzi wniosek ZUS-u będzie rozpatrzony w oparciu o posiadane dokumenty.

Uczestnik nie zajął stanowiska w sprawie i nie złożył wyjaśnień. Natomiast płatnik składek pismem z dnia 30 października 2014 r. złożył wyjaśnienia oraz przedstawił stanowisko odnośnie regulacji prawnych dotyczących umów o dzieło oraz poglądów wyrażonych na ich temat w literaturze i orzecznictwie.

Dyrektor (...) Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, po analizie zgromadzonej dokumentacji w przedmiotowej sprawie, decyzją nr (...) z dnia (...) lipca 2015 r. ustalił, że Uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, zawartej z płatnikiem składek od dnia 26 stycznia 2010 r. do dnia 27 stycznia 2010 r.

Od powyższej decyzji płatnik składek wniósł odwołanie. Rozpatrując odwołanie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr (...) z dnia (...) lipca 2019 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając w niej:

1. Naruszenie przepisu art. 80 k.p.a. mające istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, polegające na błędnej ocenie przez Organ odwoławczy, że umowa o dzieło zawarta pomiędzy uczestnikiem i Skarżącym, na przygotowanie materiałów rozliczeniowych na zebranie roczne wspólnoty mieszkaniowej w S., przy ul S., w okresie 26 stycznia 2010 r. - 27 stycznia 2010 r., ma charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o umowie zlecenia, pomimo, że z treści tej umowy, a także innych dokumentów zgromadzonych w sprawie, jednoznacznie wynikało, że jest to umowa o dzieło.

2. Naruszenie przepisu art. 80 k.p.a. mające istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, polegające na błędnej ocenie przez Organ odwoławczy, że świadczenie uczestnika, do którego był on zobowiązany na podstawie umowy o dzieło zawartej pomiędzy uczestnikiem i Skarżącym o przygotowanie materiałów rozliczeniowych na zebranie roczne wspólnoty mieszkaniowej w S., przy ul S., w okresie 26 stycznia 2010 r. - 27 stycznia 2010 r., nie polega na uzyskaniu konkretnego, jednoznacznego i samoistnego rezultatu, podczas gdy treść tej umowy wskazuje jednoznacznie, że uczestnik jest zobowiązany do uzyskania konkretnego, jednoznacznego i samoistnego rezultatu.

3. Naruszenie przepisu art. 80 k.p.a. mające istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, polegające na błędnej ocenie przez Organ odwoławczy, że świadczenie uczestnika, do którego był on zobowiązany na podstawie umowy o dzieło zawartej pomiędzy uczestnikiem i Skarżącym, na przygotowanie materiałów rozliczeniowych na zebranie roczne wspólnoty mieszkaniowej w S., przy ul S., w okresie 26 stycznia 2010 r. 27 stycznia 2010 r., nie podlega możliwości weryfikacji pod kątem odpowiedzialności za wady fizyczne, podczas gdy rezultat ten jest możliwy do zweryfikowania pod kątem jego ewentualnej wadliwości.

4. Naruszenie przepisu prawa materialnego art. 627 k.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez jego nieprawidłową interpretację (i niezastosowanie), polegającą na ustaleniu przez Organ odwoławczy, że umowa o dzieło ma charakter kwalifikowany podmiotowo, tj. dla jej istnienia jest wymagane, by była ona wykonywana przez osobę posiadającą specyficzne cechy czy też umiejętności, poza umiejętnościami zawodowymi, wyuczonymi, podczas gdy wniosek taki nie wynika ani z przepisów prawa, ani z orzecznictwa sądowego, ani z wypowiedzi doktryny prawa.

5. Naruszenie przepisu prawa materialnego art. 627 k.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez jego nieprawidłową interpretację (i niezastosowanie), polegającą na ustaleniu przez Organ odwoławczy, że warunkiem zawarcia umowa o dzieło jest szczegółowe określenie sposobu wykonania dzieła i jego odbioru, podczas gdy wniosek taki nie wynika ani z przepisów prawa, ani z orzecznictwa sądowego, ani z wypowiedzi doktryny prawa.

6. Naruszenie przepisu prawa materialnego art. 627 k.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez jego nieprawidłową interpretację (i niezastosowanie), polegającą na ustaleniu przez Organ odwoławczy, że obowiązek staranności wykonania umowy wyklucza jej zakwalifikowanie do typu umowy o dzieło, podczas gdy z samego tylko przepisu art. 355 § 1 k.c. wynika, że każda umowa (także o dzieło) powinna być wykonywana przez dłużnika w sposób staranny.

7. Naruszenie przepisu prawa materialnego art. 750 k.c. w zw. z art. 734 k.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez jego nieprawidłową interpretację i zastosowanie wskutek naruszeń, o których mowa w pkt 5, 6, 7 i 8 powyżej.

8. zaś w konsekwencji wszystkiego, co wyszczególniono powyżej w pkt 1 - mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu prawa materialnego art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (zwanej dalej Ustawą), poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, wskutek naruszeń, o których mowa w pkt 5, 6, 7, 8 i 9 powyżej.

W związku ze zgłoszonymi zarzutami, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest charakter prawny umowy zawartej przez uczestnika postępowania ze skarżącą spółką. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 z późn. zm.) dalej "u.s.u.s." lub " ustawa o ubezpieczeniach społecznych " stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający.

W świetle art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w ustawie o ubezpieczeniach społecznych. Stosownie natomiast do art. 13 pkt 2, obowiązkowo ubezpieczeniom tym (społecznym) podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Uznanie, iż sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło, uregulowanej w art. 627 i nast.k.c., lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.) oznacza, że skarżący, jako płatnik składek, był zobowiązany do obliczania i pobierania składek z dochodu ubezpieczonego oraz ich odprowadzania - na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 k.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski (w:) J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 k.c., a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (por. L. Ogiegło (w:) J. Rajski (red.), System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, Warszawa 2011, s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski (w:) G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Warszawa 2006, s. 387). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił, czy nie.

Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok SN z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12, LEX nr 1350308, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., sygn. akt IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). Poza rezultatami materialnymi istnieją także rezultaty niematerialne, które mogą, ale nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym. W każdym razie takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik, dzieło bowiem musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Pomijając wątpliwości odnośnie do uznawania za dzieło rezultatów niematerialnych nieucieleśnionych w rzeczy (por. np. K. Zagrobelny (w:) E. Gniewek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Warszawa 2006, s. 1039; A. Brzozowski (w:) System prawa prywatnego, t. 7, 2004, s. 329-332; J. Szczerski (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1972, s. 1371), wskazać należy, że takim rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie wynik tej czynności. Dzieło musi bowiem istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. A. Brzozowski (w:) K. Pietrzykowski, Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2005, s. 351-352). W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 k.c.), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., sygn. akt II UK 60/12 - niepublikowane).

Przedmiotem spornej w niniejszej sprawie umowy było przygotowanie materiałów rozliczeniowych na zebranie roczne wspólnoty mieszkaniowej w S. przy ul. S.

Analizując treść spornej umowy, Sąd doszedł do wniosku, że organy prawidłowo zakwalifikowały ją do umów o świadczenie usług, do których zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia, brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że w wyniku wykonania umowy powstał rezultat poddający się ocenie z uwzględnieniem odpowiedzialności za wady dzieła. O określeniu rezultatu właściwego umowie o dzieło decyduje wymaganie, by dzieło miało charakter samoistny względem twórcy tzn., by pozostawało niezależne od dalszego działania twórcy oraz by stało się wartością autonomiczną w obrocie, przy czym rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Tymczasem czynność przygotowania materiałów rozliczeniowych, co do zasady, nie odrywa się od osoby ją wykonującej i nie pozostawia ucieleśnionego, jak również nieucieleśnionego ale postrzegalnego, pozwalającego na zindywidualizowanie, rezultatu. Ponadto uczestnik postępowania M. H., nie podlegał z tytułu wykonania spornej umowy, odpowiedzialności za wady dzieła, ale zobowiązany był wykonać swoja pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością jakiej wymagał zakres i charakter prac. Trafnie też wskazał organ, iż prace wykonywane w ramach przedmiotowej umowy były ściśle związane z zakresem bieżącej działalności firmy lub były niezbędne dla prowadzenia przez firmę działalności o wskazanym profilu.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w sprawie nie doszło do istotnego naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa cywilnego odnoszących się do umowy o dzieło, zlecenia ani też przepisów regulujących umowę o świadczeniu usług czy przepisów o oświadczeniach woli i zobowiązaniach i przepisów ustawy o świadczeniach. Skoro umowa stanowiła umowę o świadczenie usług, organy obu instancji, słusznie uznały, że wykonawca podlegał, w świetle tego przepisu, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd nie dopatrzył się także żadnych innych, istotnych dla wyniku postępowania naruszeń w obrębie prawa materialnego. Sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie także uchybień procesowych. Organy w uzasadnieniach decyzji obu instancji, dokładnie wyjaśniły podstawy faktyczne i prawne swoich rozstrzygnięć. W szczególności nie można organowi przypisać zarzuconego w skardze naruszenia art. 80 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.