VI SA/Wa 2050/17 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2560676

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2018 r. VI SA/Wa 2050/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Kozik.

Sędziowie WSA: Ewa Frąckiewicz, Asesor Joanna Kruszewska-Grońska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2018 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia (...) lipca 2017 r. nr (...) w przedmiocie odmowy ustanowienia biegłym sądowym oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z (...) lipca 2017 r. nr (...) Minister Sprawiedliwości (dalej też: "Minister", "organ odwoławczy", organ II instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133; dalej: "rozporządzenie") utrzymał zaskarżoną w mocy decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w (...) (dalej też: "organ I instancji") z (...) maja 2017 r. nr (...) o odmowie ustanowienia S. J. (dalej: "skarżący") biegłym sądowym.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z 15 marca 2016 r. skarżący wystąpił do Prezesa Sądu Okręgowego w (...) o ustanowienie go biegłym sądowym w dziedzinach:

- elektroniczne przyrządy i systemy kontrolne i pomiarowe, zwłaszcza pojazdów, w tym radar, lidar, prędkościomierze kontrolne, komputery prędkości, drogi i czasu, wideorejestratory, GPS, systemy monitoringu satelitarnego i GSM, odcinkowy pomiar prędkości;

- elektronika samochodowa, elektroniczna kontrola silnika, magistrale kontrolne samochodów;

- informatyka, programowanie, w tym współbieżne, systemy operacyjne;

- patenty z informatyki i elektroniki.

We wniosku skarżący wskazał, że jest projektantem takich urządzeń i systemów w USA, a także zarejestrowanych w tym państwie patentów. Do wniosku załączył m.in. życiorys, kwestionariusz osobowy, kopie stron tytułowych przyznanych mu patentów wraz z tłumaczeniem, kopię dokumentu potwierdzającego ukończenie w USA szkoły wyższej, kopię dyplomu potwierdzającego odbycie szkolenia w zakresie samochodowych systemów komputerowych GM, Chrysler i Ford, a także kopie umów zawartych przez wnioskodawcę jako projektanta m.in. "systemu zbierania danych i inteligentnych urządzeń pomiarowych".

Decyzją z (...) maja 2016 r. Prezes Sądu Okręgowego w (...) odmówił ustanowienia wnioskodawcy biegłym sądowym w oparciu o § 12 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia, wskazując, że przedłożone przez skarżącego dokumenty nie wykazały posiadania przez niego wystarczającej wiedzy teoretycznej.

Po rozpatrzeniu odwołania, organ II instancji decyzją z (...) czerwca 2016 r. uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w (...), zarzucając organowi I instancji naruszenie zasad postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednocześnie Minister zobowiązał wskazany organ, by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy dokonał uzupełniających ustaleń faktycznych w zakresie posiadania przez wnioskodawcę teoretycznych wiadomości specjalnych w dziedzinie, w której ubiega się o ustanowienie, a w przypadku dalszych wątpliwości w tym zakresie rozważył możliwość zwrócenia się do uczelni technicznej z prośbą o przedstawienie opinii co do poziomu wiadomości posiadanych przez kandydata.

Decyzją z dnia (...) grudnia 2016 r. organ I instancji ponownie odmówił ustanowienia skarżącego biegłym sądowym, powołując jako podstawę prawną decyzji § 12 ust. 1 pkt 3 i 4 rozporządzenia, zaś faktyczną - brak kwalifikacji i doświadczenia zawodowego wymaganego od biegłego sądowego.

Decyzją z (...) marca 2017 r. organ odwoławczy, po uzupełnieniu materiału dowodowego, ponownie uchylił decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w (...), zarzucając organowi I instancji naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W wytycznych Minister zobowiązał organ I instancji przede wszystkim do ustalenia w oparciu o analizę dokumentów nadesłanych przez Sąd Rejonowy w (...) oraz treść pism składanych w toku niniejszego postępowania, czy wnioskodawca daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego, zaś w przypadku odpowiedzi twierdzącej - do podjęcia dalszych czynności zmierzających do ostatecznego wyjaśnienia, czy skarżący posiada praktyczne i teoretyczne wiadomości specjalne w dziedzinie ustanowienia.

Decyzją z (...) maja 2017 r. po raz kolejny organ I instancji odmówił ustanowienia wnioskodawcy biegłym sądowym, podając jako podstawę prawną rozstrzygnięcia § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, a jako podstawę faktyczną - niedawanie rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. W uzasadnieniu Prezes Sądu Okręgowego w (...) stwierdził, że analiza materiału dowodowego w sprawie świadczy o roszczeniowej i emocjonalnej postawie skarżącego. Zakwestionowanie przez Sąd Rejonowy w (...) treści opinii wydanej przez skarżącego (jako biegłego ad hoc w sprawie o sygn. akt (...)) i prawidłowości wystawionego przez niego rachunku spowodowało reakcję nieadekwatną do sytuacji, pełną negatywnego ładunku emocjonalnego, co świadczy o nieumiejętności przyjęcia przez skarżącego odmiennych racji. Z uwagi na szczególną rolę biegłego jako organu pomocniczego sądu, dotychczasowe zachowanie skarżącego przemawia więc - w ocenie organu - za odmownym rozpatrzeniem jego wniosku.

W dniu 7 czerwca 2017 r. do Sądu Okręgowego w (...) wpłynęło odwołanie, w którym skarżący zawarł "ponowny wniosek do Ministra Sprawiedliwości o wszczęcie procedury dyscyplinarnej przeciwko Prezesowi Sądu Okręgowego w (...) A. B. i jak najszybsze usunięcie go z wykonywanej funkcji". W uzasadnieniu skarżący podniósł, że decyzje organu I instancji są "dobrym przykładem tego, że system sprawiedliwości w Polsce jest kompletnie zwyrodniały i patologiczny". Wynika z nich bowiem, iż nie nadaje się on na biegłego, ponieważ nie zamierza pisać "kompletnych głupot i absurdalnych fantazji nie popartych zasadami matematyki, nauki i sztuki, do jakich sędziowie się przyzwyczaili". Stwierdzenie, że biegły musi być otwarty na inne opinie, w ocenie odwołującego się oznacza, że zasady matematyki muszą być zmieniane "na zamówienie sądu". S. J. odniósł się ponadto w uzasadnieniu odwołania do okoliczności wydania opinii dla Sądu Rejonowego w (...). Stwierdził, że jeżeli wskazany Sąd powziął wątpliwości co do prawidłowości opinii, powinien wyjaśnić to w sposób zgodny z prawem, nie zaś samodzielnie orzekać o nierzetelności opinii. W przypadku sprzeczności opinii wnioskodawcy z innymi opiniami sąd miał obowiązek dociekać prawdy i ponad wszelką wątpliwość ustalić, która opinia jest fałszywa. Niepodjęcie tych kroków może oznaczać, że ze strony sędziego doszło do przestępstwa niedopełnienia obowiązków czy nakłaniania biegłego do przedstawienia fałszywej opinii.

W uzasadnieniu powołanej na wstępie decyzji Minister podzielił pogląd organu I instancji, że zachowanie skarżącego w toku postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w (...) w sprawie o sygn. akt (...), a także w toku niniejszego postępowania administracyjnego budzi uzasadnione wątpliwości co do dawania przez niego rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego sądowego. Pełnienie tej funkcji wiąże się bowiem ze sporządzaniem ekspertyz oraz udziałem w czynnościach wykonywanych przed sądem lub organami ścigania (np. składanie dodatkowych wyjaśnień co do treści opinii na rozprawie), zaś biegły często narażony jest na krytykę i zarzuty dotyczące zarówno treści opinii, jak i np. jego kwalifikacji czy bezstronności. Od kandydatów na biegłych sądowych należy zatem oczekiwać umiejętności zachowania dystansu wobec negatywnych ocen własnej pracy, a także wolnego od emocji, rzeczowego, spokojnego i wyważonego przedstawiania argumentów i odpierania ewentualnej krytyki. Brak powyższych przymiotów uniemożliwia prawidłową współpracę biegłego z sądami, przemawiając za odmownym rozpatrzeniem wniosku o ustanowienie biegłym sądowym.

Organ odwoławczy podkreślił, że wbrew zarzutom zawartym w odwołaniu - prawidłowa współpraca biegłego z sądami nie wymaga sporządzania opinii, których wnioski w warstwie merytorycznej odpowiadają z góry określonym oczekiwaniom sądu, nawet jeżeli miałyby być one sprzeczne z zasadami logiki czy aktualnym stanem wiedzy. Biegły powinien być bowiem organem niezależnym w tym sensie, że to wyłącznie on, wykorzystując posiadane wiadomości specjalne, dokonuje oceny wskazanych przez sąd okoliczności faktycznych. Przyczyną odmowy ustanowienia wnioskodawcy biegłym sądowym nie jest zaś negatywna ocena warstwy merytorycznej opinii wydanej dla Sądu Rejonowego w (...), lecz jego zachowanie, w szczególności sposób formułowania wypowiedzi, wobec wydawanych przez wskazany Sąd oraz Prezesa Sądu Okręgowego decyzji procesowych. Oczywiście biegły, jak każdy inny obywatel, ma prawo do krytycznej oceny działania organów administracji publicznej, wymiaru sprawiedliwości i ścigania. Sposób jej wyrażenia przez osobę pełniącą funkcję organu pomocniczego sądu, nie może być jednak dowolny.

W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem. Nie sformułował konkretnych zarzutów pod adresem Ministra. Natomiast zamieścił w skardze fragmenty wyroków Sadu Najwyższego dotyczące roli biegłych sądowych oraz opinii przez nich wydawanych, jak również przedstawił swoje rozważania w tym zakresie. Skarżący opisał też przebieg współpracy przed Sądem Rejonowym w (...), gdzie został powołany jako biegły ad hoc.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podnieść należy, że w dniu 1 czerwca 2017 r. (a zatem przed wydaniem zaskarżonej decyzji) weszła w życie ustawa z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Według art. 16 ww. ustawy nowelizującej k.p.a., do postępowań administracyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (tj.k.p.a.) w brzmieniu dotychczasowym, z tym że do tych postępowań stosuje się przepisy art. 96a-96n ustawy zmienianej. W niniejszej sprawie postępowanie administracyjne zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z 15 marca 2016 r. o ustanowienie go biegłym sądowym (czyli przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej k.p.a.) i zakończone ostateczną decyzją organu II instancji z 18 lipca 2017 r. (czyli po dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej k.p.a.). Wobec wypełnienia dyspozycji przepisu art. 16 ustawy nowelizującej k.p.a., zastosowanie w przedmiotowej sprawie znajdują przepisy k.p.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji z uwzględnieniem przepisów o mediacji (art. 96a-96n znowelizowanego k.p.a.).

Zaakcentować również należy, że decyzje w przedmiocie ustanowienia biegłym sądowym zalicza się do decyzji wydawanych w trybie uznania administracyjnego, z zastrzeżeniem spełnienia przez kandydata przesłanek określonych w § 12 ust. 1 rozporządzenia. Nie istnieje bowiem prawny obowiązek ustanowienia biegłym osoby ubiegającej się o to ustanowienie. Uznanie administracyjne definiowane jest jako przyznanie organowi pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającego na wybór jednego spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć sprawy, który uważa on za najbardziej właściwy.

Stosownie do § 12 ust. 1 rozporządzenia, biegłym może być ustanowiona osoba, która:

1)

korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2)

ukończyła 25 lat życia,

3)

posiada teoretyczne i praktyczne wiadomości specjalne w danej gałęzi nauki, techniki, sztuki, rzemiosła, a także innej umiejętności, dla której ma być ustanowiona,

4)

daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego,

5)

wyrazi zgodę na ustanowienie jej biegłym.

Biegły sądowy jest osobą posiadającą wiadomości specjalne, wezwaną przez sąd do zbadania i wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, których poznanie wymaga wiadomości specjalnych z zakresu nauki, sztuki, techniki lub rzemiosła. Jest to również osoba wezwana w celu wydania opinii co do okoliczności istotnej w danej sprawie do jej wyjaśnienia. Rezultat pracy biegłego sądowego w postaci opinii (opinia biegłego) stanowi dowód w sprawie i podlega ocenie sądu pod kątem zupełności (kompletności) i rzetelności.

Na gruncie procedury cywilnej oraz karnej funkcjonują dwa pojęcia biegłych: biegły sądowy oraz biegły ad hoc. Obydwaj biegli są jednakowo uprawnieni do wydania opinii w postępowaniu cywilnym albo karnym. Różnica w ich funkcjonowaniu dotyczy jedynie sposobu powołania do pełnienia funkcji biegłego. W przypadku biegłych sądowych Sąd powołuje biegłego z listy biegłych sądowych prowadzonej przez prezesa właściwego sądu okręgowego. Natomiast biegły ad hoc ustanawiany jest przez organ procesowy spośród specjalistów w danej dziedzinie, jednakże niewpisanych na listę biegłych sądowych. W praktyce do powołania w postępowaniu biegłego ad hoc najczęściej dochodzi wówczas, gdy na liście biegłych sądowych brak jest ekspertów z danej dziedziny, co do której niezbędne jest pozyskanie opinii. Właśnie w charakterze biegłego ad hoc skarżący został powołany do sprawy o sygn. akt (...) przez Sąd Rejonowy w (...).

Jako przyczynę odmowy ustanowienia skarżącego biegłym sądowym organy obu instancji wskazały brak rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego. W tym miejscu podkreślić należy, że pojęcie "rękojmi należytego wykonania obowiązków biegłego", użyte w § 12 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia, było wielokrotnie definiowane i określane w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako całokształt cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego, składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego. Na wizerunek ten składają się zaś takie cechy charakteru jak: szlachetność, prawość, sumienność i bezstronność łącznie. Kryterium to odnosi się więc zasadniczo do postawy moralno-etycznej, jest więc pojęciem znacznie szerszym od sposobu wykonywania obowiązków biegłego. Ocena spełnienia warunku rękojmi dotyczy prognozowania przyszłych zachowań kandydata do wykonywania obowiązków biegłego, a tych nie sposób wnioskować inaczej niż z prezentowanej przez kandydata na biegłego postawy etycznej i moralnej, a także sposobu jego postępowania, zwłaszcza oceny wykonywanej dotychczas pracy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2009 r., sygn. akt II GSK 971/08).

Jak już wyżej wskazano, biegły sądowy jest organem pomocniczym sądu w przypadkach wymagających zasięgnięcia wiadomości specjalnych, zaś jego opinia stanowi dowód w postępowaniu prowadzonym przez sądy lub organy ścigania. Z tego względu, kandydat na biegłego sądowego nie tylko powinien posiadać niebudzące wątpliwości kwalifikacje w danej dziedzinie, ale również cieszyć się zaufaniem prezesa sądu okręgowego, przy którym został ustanowiony, oraz sądu zlecającego opinie. Rolą biegłego jest przedstawienie opartych na posiadanej wiedzy opinii o okolicznościach mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, nie zaś dokonywanie oceny pracy poszczególnych sędziów czy wymiaru sprawiedliwości. Kwestionowanie przez biegłego decyzji sądu powinno odbywać się zaś w granicach przewidzianych przepisami regulującymi postępowanie przed sądami.

Powyższe rozważania należy odnieść do zachowania skarżącego, który został powołany przez Sąd Rejonowy w (...) do wydania opinii w charakterze biegłego ad hoc w sprawie (...). Postanowieniem z (...) grudnia 2016 r. Sąd ten częściowo uwzględnił wniosek skarżącego o wynagrodzenie za sporządzenie opinii. W uzasadnieniu stwierdzono, że biegły częściowo wykroczył poza zakres zleconej opinii, ponadto wykazana przez niego liczba godzin pracy nie odpowiada czasowi niezbędnemu do wydania opinii, co w szczególności dotyczy czasu koniecznego do zaznajomienia się z aktami sprawy. Zażalenie skarżącego na to postanowienie zostało oddalone. W dniu 14 lutego 2017 r. skarżący złożył adresowane do Ministra Sprawiedliwości i Sądu Rejonowego w (...) "oświadczenie w sprawie decyzji Sądu w sprawie wynagrodzenia biegłego" oraz "żądanie podjęcia kroków dyscyplinarnych przeciwko sędziom, którzy wydali decyzję". Skarżący zawarł w nim następujące stwierdzenia: "Działania sądu są absolutnie bezprawne. Są, moim zdaniem, bezprawną próbą wywarcia nacisku, aby opinie były kompletną farsą (...)", "Kategorycznie zabraniam wykorzystywania tejże opinii i żądam wycofania jej z akt sprawy", "W przypadku, kiedy opinia zostanie jednak ujawniona bądź użyta w jakikolwiek sposób, będę się domagał od Skarbu Państwa i indywidualnie od odpowiedzialnych za to osób odszkodowania w sumie 50 000 zł za każdy pojedynczy przypadek użycia bądź ujawnienia mojej pracy", "Kategorycznie żądam podania numeru konta i procedury/tytułu w jaki mogę zwrócić absurdalnie niski ułamek wynagrodzenia za sporządzenie opinii (...). Działania Sądu uważam za pewnego rodzaju kradzież", "Działania takie uważam za oszustwo. Jeżeli nie otrzymam odpowiedzi w czasie 10 dni od dzisiejszej daty, tzn. do dnia 24 lutego b.r., sumę tę zwrócę na konto sądu, z którego została wysłana, z tytułem: oszustwo".

Treść powyższych pism skarżącego jednoznacznie świadczy o braku z jego strony dystansu, powściągliwości i umiejętności wyważonego formułowania wypowiedzi. Używanie kategorycznych określeń o zdecydowanie pejoratywnym zabarwieniu w odniesieniu do działań podejmowanych przez sądy i organy administracji sądowej ("kompletnie absurdalne", "zwyrodniały", "patologiczny", "kompletnie fałszywy", "przekłamuje przedłożone mu dokumenty i fakty", "oszustwo") i upatrywanie w każdym z nich znamion przestępstwa uznać należy za nieadekwatną zbyt emocjonalną i wykraczającą poza normy wyznaczone przepisami prawa i dobrymi obyczajami reakcję biegłego na wydane w postępowaniu sądowym i administracyjnym, niekorzystne dla niego rozstrzygnięcia. Dlatego Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko organu odwoławczego, iż zachowanie skarżącego budzi uzasadnione wątpliwości co do możliwości harmonijnej współpracy skarżącego z prezesem sądu okręgowego oraz sądami zlecającymi opinie.

Jednocześnie z całą mocą podkreślić należy, iż zarówno w zaskarżonej decyzji, jak w poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z (...) maja 2017 r. nie zakwestionowano wysokich kwalifikacji czy specjalistycznej wiedzy skarżącego. Wręcz przeciwnie, zgromadzone w aktach administracyjnych sprawy dokumenty świadczą o bardzo pogłębionej przez skarżącego wiedzy z zakresu elektronicznych przyrządów i systemów kontrolnych oraz elektroniki samochodowej. Jednakże u podstaw odmowy powołania go biegłym sądowym legło ustalenie braku rękojmi należytego wykonywania obowiązków biegłego rozumianej jako całokształt cech, zdarzeń i okoliczności dotyczących osoby biegłego sądowego składających się na jego wizerunek jako osoby publicznej.

Sąd aprobuje negatywną ocenę Ministra w zakresie spełniania omawianej przesłanki z uwagi na zachowanie skarżącego w ramach współpracy z Sądem Rejonowym w (...) (w charakterze biegłego ad hoc) w szczególności sposób formułowania i treść wypowiedzi wobec wydawanych względem skarżącego rozstrzygnięć.

Reasumując Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie jest obarczona wadami, które wywołałyby konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Minister prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego, zaś w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów procedury administracyjnej.

W tym stanie rzeczy, uznając skargę za bezpodstawną, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.