Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNPG 1966/11-12/77

Uchwała
Sądu Najwyższego
z dnia 18 listopada 1966 r.
VI KZP 17/66

UZASADNIENIE

Sentencja

Sąd Najwyższy w Izbie Karnej na posiedzeniu niejawnym w składzie powiększonym, po rozpoznaniu przedstawionej przez Sąd Wojewódzki w trybie art. 390 § 1 k.p.k., a przekazanej przez zwykły skład Sądu Najwyższego na podstawie art. 30 ustawy o Sądzie Najwyższym z dnia 15.II.1962 r., kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:

"Czy sam fakt nieprowadzenia przez kościelne osoby prawne księgi inwentarza, przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Finansów z 20.II.1962 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 77), za okres, w którym prowadzona jest książka rachunkowa odzwierciedlająca całość obrotów i dochodów tejże kościelnej osoby prawnej, wyczerpuje znamiona występku skarbowego z art. 85 § 1 u.k.s."

uchwalił udzielić odpowiedzi jak w Uchwale Sądu Najwyższego powziętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 17.X.1963 r. (sygn. VI KO 35/63, OSNKiW z. 1, 1964, poz. 3).

Uzasadnienie faktyczne

Art. 85 § 1 u.k.s. zawiera normę o charakterze blankietowym, stanowi bowiem o zachowaniu się sprawcy "wbrew przepisom o postępowaniu podatkowym". Przepisami zaś tymi są: dekret z dnia 16.V.1946 r. o postępowaniu podatkowym (Dz. U. z 1963 r. nr 11, poz. 60) oraz rozporządzenie wykonawcze do tego dekretu z dnia 20.II.1962 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 77). W rozporządzeniu tym Minister Finansów określił jakie księgi, mające służyć za dowód w postępowaniu podatkowym, obowiązane są prowadzić kościelne osoby prawne oraz zakony i kongregacje duchowne. Księgami takimi są m.in. księgi inwentarza (§ 14 ust. 1). Przy tym, w okólniku z dnia 19.VII.1963 r. w sprawie wykładni przepisów o księgach rachunkowych kościelnych osób prawnych i zakonów oraz niektórych przepisów w zakresie podatku dochodowego (Dziennik Urzędowy Ministra Finansów nr 7, poz. 12), Minister Finansów wyjaśnił, że księgi inwentarza, jak też księgi przychodów i rozchodów, o których również jest mowa w powołanym wyżej rozporządzeniu z dnia 20.II.1962 r., są urządzeniami księgowymi podpadającymi pod pojęcie ksiąg rachunkowych w rozumieniu przepisów dekretu o postępowaniu podatkowym. Ponieważ okólnik ten został wydany na podstawie art. 2 ust. 3, pkt 1 wymienionego wyżej dekretu z dnia 16.V.1946 r. o postępowaniu podatkowym, a więc na podstawie przepisu uprawniającego Ministra Finansów do "wyjaśnienia znaczenia określeń użytych w przepisach o daninach publicznych oraz udzielenia wytycznych dla stosowania tych przepisów" - przeto stanowi on wykładnię autentyczną i ma moc obowiązującą na równi z zasadniczym aktem prawnym, czyli z cytowanym wyżej rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 20.II.1962 r.

Wobec takiego stanu rzeczy, Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów, w uchwale z dnia 17.X.1963 r. (VI KO 35/63) wyraził pogląd prawny, że "nieprowadzenie księgi inwentarza przez kościelne osoby prawne oraz zakony i kongregacje duchowne, o której jest mowa w § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20.II.1962 r. (Dz. U. Nr 18, poz. 77), wyczerpuje znamiona występku skarbowego z art. 85 § 1 u.k.s.", nadmieniając przy tym w uzasadnieniu, że "przez nieprowadzenie ksiąg w tymże przepisie przewidzianych rozumieć należy zarówno całkowite zaniechanie prowadzenia takich ksiąg, jak i zaniechanie prowadzenia niektórych urządzeń księgowych, jeżeli pozostałe urządzenia nie dają pełnego obrazu obrotów lub dochodów danych instytucji". Powyższy fragment uzasadnienia nie nasuwa wątpliwości, jakie skutki prawne pociąga zaniechanie przez kościelne osoby prawne, zakony i kongregacje duchowne - prowadzenia ksiąg inwentarza, gdy uwzględni się znaczenie tego rodzaju urządzenia księgowego w postępowaniu podatkowym i cel jakiemu ma służyć.

Trzeba bowiem nadmienić, że zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 26.X.1950 r. o podatku dochodowym (Dz. U. z roku 1957 Nr 7, poz. 26) oraz przepisami § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28.II.1951 r. w sprawie wykonania wymienionego wyżej dekretu (Dz. U. Nr 16, poz. 127) - dochody kościelnych osób prawnych, zakonów i kongregacji duchownych nie podlegające podatkowi obrotowemu (a więc nie pochodzące z działalności gospodarczej) zwolnione są od podatku dochodowego, jeśli w całości zostały zużyte na cele określone w powołanym wyżej dekrecie o podatku dochodowym (m. in. na cele kultu religijnego). Przeznaczenie natomiast przynajmniej części tego rodzaju dochodów na inne cele powoduje, iż cały dochód podlega opodatkowaniu.

W tej sytuacji prowadzenie przez kościelne osoby prawne, zakony czy kongregacje duchowne wyłącznie księgi zawierającej jedynie bieżące obroty lub dochody, bez wykazania zaszłości z poprzednich okresów i bez ewidencji składników majątkowych, na które zużyto dochody uzyskane z innych niż działalność gospodarcza źródeł, nie daje i dać nie może pełnego obrazu dochodów i gospodarowania nimi przez wymienione wyżej instytucje.