Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1101516

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 28 września 2011 r.
VI ACa 20/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Krystyna Karolus-Franczyk.

Sędziowie SA: Marek Podogrodzki, Anna Orłowska (spr.).

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Warszawie VI Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 28 września 2011 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa B. K., U. P. i M. O. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w W. o uchylenie uchwał ewentualnie stwierdzenie nieważności lub nieistnienia uchwał na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 1 października 2010 r. sygn. akt III C 721/09 uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

B. K., U. P. i M. O. wniosły o uchylenie uchwał nr 2/2009 i 4/2009 podjętych w dniu (...) czerwca 2009 r. na Zebraniu Przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w W.

W toku procesu powódki uzupełniły żądanie pozwu wnosząc - w przypadku nieuwzględnienia pierwotnego żądania - o stwierdzenie nieważności uchwał ewentualnie o ustalenie nieistnienia uchwał.

W uzasadnieniu pozwu powódki wskazały, że zaskarżone uchwały podjęte zostały z naruszeniem przez pozwaną Spółdzielnię obowiązku określonego w art. 9 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Zdaniem powódek podjęcie uchwał przez Zebranie Przedstawicieli jest krzywdzące dla członków Spółdzielni, ponieważ pozbawia ich możliwości oddania głosu w sposób bezpośredni w sprawach przynależnych do kompetencji Walnego Zgromadzenia.

Pozwana Spółdzielnia Mieszkaniowa "(...)" wniosła o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 1 października 2010 r. Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił uchwały nr 2/2009 i 4/2009 Zebrania Przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" w W. z dnia (...) czerwca 2009 r. oraz orzekł o kosztach procesu.

Sąd Okręgowy ustalił, iż w dniu (...) czerwca 2009 r. Zebranie Przedstawicieli Spółdzielni Mieszkaniowej "(...)" podjęło uchwałę nr 2/2009 w sprawie częściowych zmian w statucie spółdzielni oraz uchwałę nr 4/2009 o wyrażeniu zgody na wybudowanie budynku wielorodzinnego przy ul. (...). Sąd I instancji wskazał, iż spór w niniejszej sprawie sprowadzał się do oceny prawnej działań pozwanej Spółdzielni w oparciu o niezmieniony statut i koncentrował się wokół skutku, jaki niesie za sobą podjęcie uchwały przez zebranie przedstawicieli i niewprowadzenie zmian w statucie spółdzielni, o jakich mowa w art. 9 ust. 1 ustawy z 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

Sąd Okręgowy przypomniał, iż ww. przepisem nałożono na spółdzielnie obowiązek dokonania zmian statutów nie później niż do 30 listopada 2007 r. oraz obowiązek zgłoszenia tych zmian do Krajowego Rejestru Sądowego w ciągu 30 dni od dnia podjęcia uchwały, nie później niż do 30 grudnia 2007 r. Do czasu zarejestrowania zmian statutów pozostają w mocy postanowienia dotychczasowych statutów regulujące funkcjonowanie zebrania przedstawicieli. W ocenie Sądu I instancji naruszenie tych obowiązków nie powoduje sankcji w postaci bezwzględnej nieważności uchwał podejmowanych przez nadal funkcjonujące zebranie przedstawicieli. Odwołując się do uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt IV CSK 310/09, Sąd Okręgowy stwierdził, iż nie można przyjąć, że zaskarżone uchwały zostały podjęte przez organ nieistniejący, a zatem, że są to uchwały nieistniejące.

Zdaniem Sądu Okręgowego powódki udowodniły, że zaskarżone uchwały godzą w interesy pozwanej Spółdzielni, a także mają na celu pokrzywdzenie jej członków i tym samym uchwały takie dotknięte są względną nieważnością dającą możliwość wniesienia powództwa o uchylenie uchwały w oparciu o art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego, czyli roszczenia zgłoszonego przez powódki na pierwszym miejscu. Sąd I instancji wskazał, że działania pozwanej Spółdzielni pozbawiają jej członków możliwości prawa osobistego głosowania na walnym zgromadzeniu nad decyzjami mającymi żywotne znaczenie tak dla losów Spółdzielni jak i dla sfery finansowej jej działania, bowiem uchwałą nr 2/2009 Zebranie Przedstawicieli dokonało tylko częściowych zmian w statucie.

Dokonane zmiany statutu nie respektują nakazu wynikającego z art. 83 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, według którego walne zgromadzenie spółdzielni nie może być zastąpione przez zebranie przedstawicieli. Dalsze działanie przy podejmowaniu uchwał w oparciu o regulacje dotyczące zebrań przedstawicieli, według Sądu Okręgowego, w sposób oczywisty narusza prawa członków i jest dla nich krzywdzące. Pozbawia bowiem członków spółdzielni możliwości bezpośredniego głosowania nad uchwałami, w tym zaskarżonymi, a tym samym może prowadzić do podejmowania uchwał sprzecznych z wolą spółdzielców.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał, iż obie zaskarżone uchwały podlegają uchyleniu w oparciu o art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego.

Powyższy wyrok zaskarżyła apelacją pozwana Spółdzielnia zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 83 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i art. 9 ustawy z 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw oraz art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że podjęcie przez Zebranie Przedstawicieli pozwanej Spółdzielni zaskarżonych uchwał było sprzeczne z obowiązującym stanem prawnym. Ponadto skarżąca zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Powódki wnioskowały o oddalenie apelacji.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja zasługuje na uwzględnienie, o ile zmierza do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Stwierdzić bowiem należy, iż wyrok Sądu Okręgowego nie poddaje się kontroli instancyjnej w odniesieniu do uwzględnionego powództwa o uchylenie uchwał.

W świetle art. 42 Prawa spółdzielczego zaskarżenie uchwał jest możliwe za pomocą trzech odrębnych środków prawnych - powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały, powództwa o uchylenie uchwały oraz powództwa o ustalenie nieistnienia uchwały, przy czym zasadność skorzystania z każdego z tych środków wymaga spełnienia odmiennych przesłanek. W przypadku żądania stwierdzenia nieważności uchwały jest to sprzeczność z ustawą (art. 42 § 2 Prawa spółdzielczego), w przypadku żądania uchylenia uchwały jest to sprzeczność z postanowieniami statutu bądź dobrymi obyczajami lub godzenie w interesy spółdzielni albo pokrzywdzenie członka spółdzielni (art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego). Z kolei w przypadku żądania ustalenia nieistnienia uchwały na podstawie art. 42 § 9 Prawa spółdzielczego w związku z art. 189 k.p.c. - jak wskazywano w orzecznictwie Sądu Najwyższego - chodzi o tak rażące uchybienia w procesie podjęcia uchwały, że nieprawidłowości w zwołaniu lub procedowaniu określonych organów wykluczają możliwość stwierdzenia, że wyraziły one wolę jako ten właśnie uprawniony organ.

Powódki w niniejszym procesie domagały się uchylenia uchwał nr 2/2009 i 4/2009, a w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd orzekający tego żądania wnosiły o stwierdzenie nieważności ww. uchwał ewentualnie o ustalenie ich nieistnienia. Uzasadniając dochodzone roszczenie powódki podnosiły, iż zaskarżone uchwały podjęte zostały z naruszeniem bezwzględnie obowiązującego prawa i przez organ do tego nieuprawniony, a ponadto są sprzeczne z wolą członków spółdzielni, niezgodne z obowiązującym prawem, naruszające interesy członków spółdzielni, podjęte w celu pokrzywdzenia członków spółdzielni, pozbawiające członków demokratycznego prawa podejmowania uchwał.

Podzielając stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt IV CSK 310/09, Sąd Okręgowy stwierdził, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do przyjęcia, że zaskarżone uchwały zostały podjęte przez organ nieistniejący, a zatem, że są to uchwały nieistniejące. Ponadto Sąd Okręgowy zgodził się z pozwaną Spółdzielnią iż naruszenie obowiązków wynikających z art. 9 ustawy z 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw nie powoduje sankcji w postaci bezwzględnej nieważności uchwał podejmowanych przez nadal funkcjonujące zebranie przedstawicieli.

Przyjmując, iż nie zachodziły podstawy do uznania, że kwestionowane uchwały są nieistniejące albo bezwzględnie nieważne, Sąd I instancji pozytywnie rozstrzygnął o zgłoszonym przez powódki na pierwszym miejscu roszczeniu, opartym na przepisie art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego, uchylając zaskarżone uchwały nr 2/2009 i 4/2009 podjęte w dniu (...) czerwca 2009 r. jako dotknięte względną nieważnością. Uzasadniając zajęte stanowisko w zakresie względnej nieważności zaskarżonych uchwał, Sąd Okręgowy odwołując się jedynie ogólnie do całokształtu materiału dowodowego stwierdził, że powódki udowodniły, iż uchwały te godzą w interesy pozwanej Spółdzielni, a także mają na celu pokrzywdzenie jej członków. Stanowisko Sądu I instancji w tej kwestii na obecnym etapie postępowania należy uznać za przedwczesne. W rozpoznawanej sprawie brak jest bowiem wystarczających ustaleń i rozważań pozwalających na dokonanie jednoznacznej oceny zaskarżonych uchwał na gruncie art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego.

Przede wszystkim wskazać należy, iż Sąd Okręgowy pozostawił poza zakresem swoich rozważań uchwałę nr 4/2009 o wyrażeniu zgody na wybudowanie budynku wielorodzinnego przy ul. (...) i nie dokonał jej oceny w aspekcie przesłanek art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku ogranicza się w istocie do uchwały nr 2/2009 w sprawie częściowych zmian w statucie spółdzielni, przy czym uznając tę uchwałę za względnie nieważną i w związku z tym podlegającą uchyleniu na podstawie art. 42 § 3 Prawa spółdzielczego, Sąd orzekający nie dysponował tekstem statutu pozwanej Spółdzielni.

Powódki w uzasadnieniu pozwu zgłosiły w odniesieniu do każdej z zaskarżonych uchwał szereg zarzutów, w tym wskazujących - zdaniem powódek - na konieczność uchylenia uchwał. Z motywów zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, iż podstaw do uchylenia kwestionowanych uchwał Sąd Okręgowy upatruje w działaniach pozwanej Spółdzielni, które pozbawiają jej członków możliwości prawa osobistego głosowania na walnym zgromadzeniu nad decyzjami mającymi żywotne znaczenie zarówno dla losów Spółdzielni jak i dla sfery finansowej jej działania. Niewprowadzenie stosownych zmian i dalsze działanie przy podejmowaniu uchwał w oparciu o regulacje dotyczące zebrań przedstawicieli - zdaniem Sądu Okręgowego - w sposób oczywisty narusza prawa członków i jest dla nich krzywdzące. Powyższe rozważania należy uznać za niewystarczające do przesądzenia o zasadności dochodzonego roszczenia o uchylenie uchwał, zwłaszcza w kontekście wyrażonego przez Sąd orzekający (przy wcześniejszym dokonywaniu oceny kwestionowanych uchwał w aspekcie ich nieistnienia bądź ewentualnej bezwzględniej nieważności) zapatrywania, iż nadal istniejące Zebranie Przedstawicieli nie utraciło statusu organu pozwanej Spółdzielni.

Słusznie podnosi apelacja, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, iż pokrzywdzenie członków polegało na pozbawieniu ich możliwości prawa osobistego głosowania na walnym zgromadzeniu, bez wskazania na czym krzywda ta miałaby polegać. Sąd I instancji nie wyjaśnił w czym upatruje pokrzywdzenia powódek, jako członków pozwanej Spółdzielni, w związku z podjęciem przez Zebranie Przedstawicieli, nadal funkcjonujące jako organ spółdzielni, kwestionowanych uchwał w aspekcie ich treści. Sąd Okręgowy nie wskazał również w jaki sposób zaskarżone uchwały godzą w interesy spółdzielni, jakkolwiek uznał, iż powódki udowodniły i tę przesłankę.

Wyrok Sądu I instancji ze względu na mankamenty uzasadnienia w zakresie uwzględnionego roszczenia nie poddaje się kontroli instancyjnej. Brak właściwie określonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia uniemożliwia prawidłowe dokonanie jego oceny prawnej, dlatego też zaskarżony wyrok podlega uchyleniu.

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.