Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2161974

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 18 maja 2016 r.
V SO/Wa 9/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marek Krawczak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie z wniosku o wymierzenie Ministrowi Finansów grzywny w trybie art. 55 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym.

Uzasadnienie faktyczne

W toku prowadzonego postępowania W. S. (dalej: Wnioskodawca, Skarżący lub Strona) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dołączonych do wniosku dokumentów wynika, że Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w W., w L. Podstawę jego utrzymania stanowi emerytura w wysokości 648 (...) miesięcznie. Wnioskodawca nie posiada żadnego majątku.

Skarżący wyjaśnił, że jego dochód tygodniowy stanowi kwota 151,20 (...) zwana "(...)" lub "(...)". Przedstawił także miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Dochód stanowi łączna kwota 648 (...), a wydatki wynoszą 641 (...). Opisując miesięczne wydatki wskazał spłatę pożyczki (325 (...)), koszty postępowania sądowego w Polsce, w tym przede wszystkim koszty korespondencji (317 (...), 360 (...)), wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (około 48 (...)), opłatę telefoniczną (35 (...)), (...) (42 (...)).

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego dotyczące uszczegółowienia podanych informacji, Skarżący wyjaśnił, że jedynym źródłem dochodów jest "emerytura"; w A. nie podejmował żadnych prac. Wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a lokal, który zajmuje w Londynie jest mieszkaniem socjalnym przyznanym decyzją dyrektora Gminy L. Wnioskodawca jest zwolniony z opłat za czynsz na podstawie tzw. "(...)", opłaca media dostarczane do lokalu w wysokości miesięcznej około 50 (...), to jest około 299,42 (...).

Skarżący wyjaśnił również, że rodzina zamieszkała w Polsce udzielała pomocy materialnej podczas choroby żony w latach 2000 - 2013, jak również pokrywa koszty związane z podróżami i pobytem Skarżącego w Polsce. Uzupełnił także informację o kosztach miesięcznego utrzymania wskazując, że przy przeciętnych wydatkach na korespondencję (191 (...), t.j. 1.099,80 (...)), na wyżywienie, ubranie leczenie pozostaje kwota około 40 złotych w miesiącu. Wyjaśnił, że nie opłaca składki na ubezpieczenie. Odnosząc się do wezwania do przedstawienia tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski Skarżący wskazał, że sytuacja prawna zajmowanego mieszkania socjalnego została wyczerpująco uzasadniona.

Postanowieniem z 26 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu tego postanowienia zaznaczono, że przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Referendarz wskazał, że skarżący, pomimo wezwania go do uszczegółowienia podanych przez niego informacji pismem z 25 stycznia 2016 r., nie nadesłał wymienionych w tym piśmie dokumentów, jednocześnie podkreślając, że złożone wcześniej wyjaśnienia i przedstawione informacje wystarczająco odpowiadają na zagadnienia, o które Skarżący był dopytywany w wezwaniu skierowanym do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a.

Pochodną powyższego było uznanie przez referendarza, że Wnioskodawca nie wykazał w sposób wystarczający spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim Skarżący nie zastosował się do wezwania dotyczącego nadesłania dokumentów poświadczających po pierwsze uzyskiwany przez niego na terenie W. dochód, a po drugie prawo do zajmowania lokalu mieszkalnego. Powyższych dokumentów nie nadesłał, a na poświadczenie uzyskiwania kwoty 151,20 (...) tygodniowo, określoną przez Skarżącego jako "emerytura", "zasiłek dla osób o niskich dochodach", przedstawił jedynie wydruk z rachunku bankowego w języku angielskim. Ponadto oświadczenia Skarżącego dotyczące jego sytuacji rodzinnej, majątkowej i ponoszonych przez niego wydatków zostały ocenione jako niespójne i wewnętrznie sprzeczne.

Od powyższego postanowienia Wnioskodawca złożył sprzeciw, domagając się przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że referendarz sądowy pominął całkowicie przy rozpoznawaniu wniosku złożone przez niego oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia o której mowa w art. 233 1 kodeksu karnego. Zaznaczył, że oświadczenie to podtrzymuje i dotyczy ono wszystkich informacji przedstawionych w toku sprawy.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - komentarz"; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek; wydanie II - Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).

W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach wyjątkowych, uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 83/11; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jako mające charakter wyjątkowy stosowane jest w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem; przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia.

Zgromadzony w sprawie, opisany powyżej materiał dowodowy, w ocenie Sądu, nie uzasadnia przyznania Skarżącemu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Podane przez niego informacje, aczkolwiek wskazują na uzyskiwany przez niego dochód oraz ponoszone przez niego koszty, budzą wiele wątpliwości w zakresie zarówno źródeł jego pochodzenia, jak i faktycznego ich ponoszenia.

Ponadto są one wewnętrznie sprzeczne. Jako przykład takiej sytuacji należy wskazać podaną przez skarżącego informację, iż mieszkanie zostało mu przez brytyjskie władze, przy udziale instytucji socjalnych, dla zapewnienia egzystencji nieuleczalnie chorej, niepełnosprawnej żonie wnioskodawcy. Jednocześnie podaje, że obecnie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie tłumacząc w żaden sposób, na jakiej podstawie zajmuje teraz przyznany lokal. Odmówił także przedstawienia decyzji dyrektora Gminy L., na podstawie której mieszkanie zostało mu przyznane. Powyższa sytuacja budzi istotne wątpliwości Sądu.

Analogicznie ma się sytuacja z kwestią zwolnienia Skarżącego z opłacania czynszu za ww. lokal na podstawie tzw. "(...)". Skarżący nie wytłumaczył, czym jest owa instytucja, nie przedstawił też żadnego dokumentu lub decyzji, która byłaby podstawą takiego stanu rzeczy. Sąd podziela w tym zakresie wątpliwości wskazane już przez referendarza sądowego w postanowieniu z 26 lutego 2016 r.

Podobnie ma się sytuacja, jeżeli chodzi o uzyskiwany przychód z tytułu "(...)" w wysokości 151,20 (...) tygodniowo. Skarżący i w tym przypadku odmawia przedstawienia dokumentu przyznającego mu owe świadczenie, przedstawiając jedynie wyciąg z rachunku, w dodatku nieprzetłumaczony na język polski (stanowiący język urzędowy - obowiązujący w Polsce), mogący co najwyżej poświadczyć, że kwota o takiej wysokości wpłynęła na konto Wnioskodawcy. Stąd nie wiadomo, co jest w istocie podstawą uzyskiwania Skarżącego ww. kwoty.

Już powyższe argumenty w sposób wystarczający uzasadniają przyjęcie, iż Skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Niejasności w jego tłumaczeniach jest jednak więcej. Skarżący twierdzi, że nie stać go na ponoszenie kosztów postępowania, jednocześnie wskazuje, że przybywa do WSA w Warszawie i przegląda akta spraw. Twierdzi, że podczas pobytu w Polsce utrzymuje go rodzina, ale brak jest jakichkolwiek wyjaśnień, jak często przebywa w kraju i jaką pomoc od rodziny otrzymuje. Opisując koszty utrzymania, płynnie przechodzi pomiędzy funtami brytyjskimi a polskimi złotymi, co finalnie uniemożliwia precyzyjne ich podsumowanie. Wzywany przez referendarza sądowego nie odpowiada na pytania dotyczące tych kwestii, lub oświadcza, że stosownych informacji już udzielił i nie widzi potrzeby dalszego ich wyjaśniania.

Powyższe okoliczności prowadzą do uznania przez Sąd, że Skarżący w sposób nieuzasadniony uważa, że przyznanie prawa pomocy mu się należy. Przekonanie to nie ma jednak pokrycia w rzeczywistości i przeczy zasadzie ponoszenia przez stronę kosztów udziału w postępowaniu. Skarżący zdaje się również ignorować to, że przepisy procedury zobowiązują go do wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Świadczyć o tym może także to, że w sprzeciwie od postanowienia referendarskiego jako jedyny argument go uzasadniający wskazał, że wszystkie oświadczenia w toku sprawy złożył ze świadomością o ponoszeniu odpowiedzialności na podstawie art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks Karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.). Po pierwsze, powyższe oświadczenie dotyczy jedynie okoliczności, iż skarżący jest świadomy, że w przypadku podania nieprawdziwych informacji w toku niniejszego postępowania może ponieść za to odpowiedzialność karną. Po drugie, złożenie powyższego oświadczenia nie zwalnia skarżącego z możliwie precyzyjnego i pełnego wyjaśnienia swojej sytuacji majątkowej, co jest niezbędne dla dokonania przez Sąd oceny spełnienia przez niego wskazanych w ustawie przesłanek. Sąd stwierdza, nie przesądzając o prawdziwości przedstawionych przez Wnioskodawcę informacji, że są one niewystarczające dla dokonania ww. oceny. Skarżącemu dość precyzyjnie i obszernie opisano okoliczności, które leżały u podstawy odmowy przyznania mu prawa pomocy, powinien był on zatem podjąć działania w celu wyjaśnienia wątpliwości Sądu, czego nie zrobił.

Po raz kolejny Sąd pragnie podkreślić, iż to po stronie Skarżącego leży inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania, że poniesienie kosztów postępowania sądowego jest dla niego niemożliwe. Skarżący nie dołożył jednak należytej staranności w wykazaniu powyższego i nie udzielił żądanych od niego odpowiedzi. Sąd natomiast nie jest zobowiązany do prowadzenia z urzędu dochodzeń w materii stanu majątkowego strony, w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.