Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2139018

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 18 lipca 2016 r.
V SAB/Wa 8/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Madalińska-Urbaniak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2016 r. w sprawie ze skargi (...) sp. z o.o. w (...) na bezczynność Dyrektora Izby Celnej w (...) przedmiocie podjęcia czynności zmierzających do wykreślenie wpisu hipoteki przymusowej postanawia:

1.

odrzucić skargę;

2.

zwrócić (...) sp. z o.o. w (...) kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi, zaksięgowaną w dniu 7 marca 2016 r., pod poz. (...).

Uzasadnienie faktyczne

Dyrektor Izby Skarbowej w (...) decyzją (...) z dnia (...) listopada 2007 r. udzielił zezwolenia (...) sp. z o.o. w (...) (zwana dalej skarżąca) na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, na terenie województwa (...).

Z uwagi na fakt, że ww. zezwolenie wygasło z dniem (...) listopada 2013 r., Dyrektor Izby Celnej w (...) decyzją nr (...) z dnia (...) marca 2014 r. umorzył postępowanie w sprawie cofnięcia zezwolenia udzielonego decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w (...) nr (...) z dnia (...) listopada 2007 r.

Skarżąca pismem z dnia (...) czerwca 2015 r., wezwała Dyrektora Izby Celnej w (...) do dopełnienia czynności zmierzających do wykreślenia udzielonego na rzecz Skarbu Państwa zabezpieczenia hipotecznego wnosząc jednocześnie o wydanie zaświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nr (...).

Spółka wskazała, iż w związku z wygaśnięciem zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa (...) udzielonego na okres 6 lat mocą decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w (...) z dnia 22 listopada 2007 r. numer (...) oraz w związku z brakiem roszczeń uczestników gier hazardowych oraz wygaśnięciem zobowiązań podatkowych w podatku od gier z tytułu prowadzenia działalności na podstawie ww. zezwolenia - zachodzi bezprzedmiotowość udzielonego na rzecz Skarbu Państwa - Dyrektora Izby Celnej w (...) zabezpieczenia w postaci ustanowionej przez "(...)" sp. z o.o. hipoteki na nieruchomości położonej przy ul (...) w (...) (woj. (...)) dla której Sąd Rejonowy IV Wydział Ksiąg Wieczystych w (...) prowadzi Księgę Wieczystą (...).

Pismem z dnia (...) października 2015 r. skarżąca złożyła pismo zwane "Ponagleniem" na niezałatwienie sprawy w terminie przez Dyrektora Izby Celnej w (...) w sprawie wszczętej wskutek ww. wezwania.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność w sprawie podjęcia czynności zmierzających do wykreślenia udzielonego na rzecz Skarbu Państwa - Dyrektora Izby Celnej w (...) zabezpieczenia hipotecznego pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 139 § 1 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Warszawie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie można mówić o "bezczynności" organu podatkowego, gdyż ani ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, ani ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece nie określają terminu w jakim organ podatkowy byłby zobligowany do złożenia wniosku o wykreślenie hipoteki przymusowej. Ponadto przepisy ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie nakładają na organy administracji publicznej będące wierzycielem obowiązku wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o wykreślenie ustanowionej na jego rzecz hipoteki.

Podniósł, że pismem nr (...),(...) z dnia (...) marca 2016 r. poinformował Dyrektora Izby Celnej w (...), Centrum Organu Wierzyciela, że skarżąca złożyła wnioski w sprawie wydania oświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej hipoteką nr (...), zwracając się jednocześnie z prośbą o udzielenie odpowiedzi co do dalszych kroków związanych z ww. zabezpieczeniem.

W odpowiedzi, Dyrektor Izby Celnej w (...), Centrum Organu Wierzyciela pismem nr (...),(...) z dnia (...) marca 2016 r. wskazał, że należności zabezpieczone hipoteką nr (...) nie zostały uregulowane i nadal istnieją. W związku z powyższym nie ma podstaw do wydania oświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności.

Podniósł, ze pismem nr (...),(...) z dnia (...) marca 2016 r. zwrócił się z prośbą do Dyrektora Izby Celnej w (...) o udzielenie informacji czy wobec skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i czy ewentualna egzekucja nastąpi z nieruchomości.

Dyrektor Izby Celnej w (...) pismem nr (...) z dnia (...) marca 2016 r. poinformował, że prowadzi wobec skarżącej postępowania egzekucyjne w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Dyrektorów Izb Celnych w (...),(...), Kielcach, (...) oraz (...). Egzekwowane są należności z tytułu podatku od gier oraz kar pieniężnych. Dotychczas wierzyciel nie wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie egzekucji z nieruchomości.

W związku z powyższym Dyrektor Izby Celnej w (...) stwierdził, iż brak jest przesłanek do wydania dokumentu, który stwierdzałby wygaśnięcie hipoteki, o który wnioskowała skarżąca.

Powyższe stanowisko przedstawił skarżącej pismach z dnia (...) marca 2016 r. oraz z dnia (...) kwietnia 2016 r. informując, że zwolnienie hipoteki nr (...) nie jest możliwe z uwagi na nie uregulowane zobowiązania podatkowe oraz wskazując, że jako wierzyciel hipoteczny nie jest zobowiązany do wydania zaświadczenia o wygaśnięciu wierzytelności zabezpieczonej ww. hipoteką.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1- 4a.

Dopuszczalność skargi na bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej.

W przypadku wniesienia skargi na bezczynność organu przedmiotem sądowej kontroli nie jest więc określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Dotyczy to zatem sytuacji, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub gdy organ wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył postępowania wydaniem decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności.

W niniejszej sprawie skarżąca wniosła skargę na bezczynność Dyrektora Izby Celnej w (...) przedmiocie podjęcia czynności zmierzających do wykreślenie wpisu hipoteki przymusowej.

Zważyć należy, że przedmiotem skargi jest bezczynność Dyrektora Izby Celnej w (...) w sprawie podjęcia czynności zmierzających do wykreślenie wpisu hipoteki przymusowej.

Tymczasem tryb oraz sposób wpisywania hipoteki do księgi wieczystej reguluje ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 65 ust. 1 powołanej ustawy w celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności wynikającej z określonego stosunku prawnego można nieruchomość obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to, czyją stała się własnością, i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela nieruchomości (hipoteka).

Przedmiotem hipoteki może być także:

1)

użytkowanie wieczyste wraz z budynkami i urządzeniami na użytkowanym gruncie stanowiącymi własność użytkownika wieczystego,

2)

spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu,

3)

wierzytelność zabezpieczona hipoteką (art. 65 ust. 2).

Artykuł 65 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece zawiera definicję hipoteki. Wprowadza konieczny warunek, jakim jest zindywidualizowanie zabezpieczonej wierzytelności już w chwili wpisu stosunku prawnego, z którego wynika. Wierzytelność musi być więc oznaczona i musi wynikać z określonego stosunku prawnego, co jednocześnie oznacza, że źródłem jej powstania jest stosunek prawny. Przez jego oznaczenie należy rozumieć wskazanie wierzyciela, dłużnika i stosunku prawnego, który powinien być określony nie tylko co do rodzaju (np. "z tytułu umowy kredytowej", "z tytułu umowy najmu"), lecz także skonkretyzowany przez podanie daty umowy, jej numeru i innych danych pozwalających zorientować się, o jaką umowę chodzi. Z tego samego stosunku prawnego może wynikać kilka wierzytelności (art. 94 u.k.w.h.). Zawarty w treści art. 65 ust. 1 zwrot "wynikającej z określonego stosunku prawnego" wyraża zasadę akcesoryjności oraz szczegółowości hipoteki. Unormowanie to ma praktyczne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy z jednego stosunku prawnego wynika więcej niż jedna wierzytelność, a wierzyciel zabezpiecza tylko niektóre spośród wierzytelności. Według tego przepisu hipoteka stanowi podstawową formę prawną rzeczowego zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych; jest ograniczonym prawem rzeczowym na nieruchomości, związanym z oznaczoną wierzytelnością, która wynika z określonego stosunku prawnego, i służącym do jej zabezpieczenia. Z art. 65 ust. 1 wynika, że wierzycielowi hipotecznemu przysługują dwa uprawnienia: 1) pierwszeństwo zaspokojenia się z nieruchomości przed dłużnikami osobistymi; 2) skuteczność wobec każdoczesnego właściciela nieruchomości (por. Ewa Bałan - Gonciarz, Helena Ciepła, Komentarz do art. 65 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, opublikowano LEX 2011).

Przez ustanowienie hipoteki powstaje odpowiedzialność rzeczowa, która polega na tym, że wierzyciel może dochodzić zaspokojenia swojej wierzytelności z przedmiotu zabezpieczenia w wysokości jego wartości, do tej wysokości bowiem ogranicza się odpowiedzialność dłużnika hipotecznego. Z kolei odpowiedzialność osobista, która może zachodzić razem z rzeczową, jest odpowiedzialnością całym majątkiem dłużnika. Dłużnik hipoteczny (rzeczowy) nie musi być jednocześnie dłużnikiem osobistym. Właściciel nieruchomości powodowany różnymi motywami, może bowiem ustanowić na niej hipotekę dla zabezpieczenia cudzego długu. Jako dłużnik hipoteczny jest nadal właścicielem nieruchomości i może nią rozporządzać (art. 72 u.k.w.h.). Nabywca nieruchomości, przejmujący w umowie ze zbywcą dług hipoteczny, odpowiada za ten dług rzeczowo i osobiście, jeżeli zbywca odpowiadał osobiście i wierzyciel zgodził się na zmianę dłużnika przez wstąpienie nabywcy na miejsce zbywcy. Przez samo nabycie nieruchomości obciążonej hipoteką zbywca pozostaje dłużnikiem osobistym, a nabywca staje się dłużnikiem rzeczowym, odpowiadającym tylko z nieruchomości, oraz in solidum z dłużnikiem osobistym (art. 519 § 2 pkt 2 k.c.).

Stosownie do treści art. 109 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych - wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa). Z takim rodzajem hipoteki mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Przepis art. 63 ust. 3 pkt 3 ustawy o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 471) stwierdza, że zabezpieczenia finansowe mogą polegać na zabezpieczeniu hipotecznym.

Natomiast zgodnie z art. 65 ust. 1 ww. ustawy zabezpieczenie finansowe zostaje zwolnione w przypadku, gdy zobowiązanie podatkowe w podatku od gier wygaśnie albo nie będzie mogło już powstać lub upłynie termin, w którym uczestnicy gier hazardowych mogą wystąpić z roszczeniami w stosunku do podmiotu prowadzącego działalność w zakresie określonym w art. 6 ust. 1-3. Zwolnienie zabezpieczenia następuje na wniosek podmiotu, który je złożył, w terminie 7 dni. Kwoty zgromadzone na rachunku, o którym mowa w art. 63 ust. 3 pkt 2, są zwracane wraz z odsetkami, jeżeli rachunek był oprocentowany.

Zgodnie z art. 100 ustawy o księgach wieczystych - w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej.

Jednakże ww. przepis oraz art. 65 ust. 1 i 2 ustawy o grach hazardowych nie nakłada na będący wierzycielem organ podatkowy obowiązku wystąpienia do sądu powszechnego z wnioskiem o wykreślenie ustanowionej na jego rzecz hipoteki.

Z art. 100 ustawy o księgach wieczystych wynika jedynie, iż dotyczy wszystkich wypadków wygaśnięcia hipoteki. Na jego skutek powstaje niezgodność między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, do usunięcia której potrzebne jest wykreślenie hipoteki. W tym celu konieczne są dokumenty stwierdzające to wygaśnięcie. Artykuł 100 nakłada na wierzyciela w takiej sytuacji obowiązek dokonania wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki. Jeżeli więc wymienione dokumenty są w posiadania wierzyciela, jest on obowiązany wydać je właścicielowi obciążonej nieruchomości. Jeśli wierzyciel tego odmawia, to jedyną drogą do usunięcia niezgodności jest proces na podstawie art. 10 u.k.w.h. (por. wyrok SN z dnia 16 listopada 1998 r., I CKN 885/97 (OSNC 1999, Nr 4, poz. 84).

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych - w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.

Wprawdzie te same osoby, które mogą złożyć wniosek o dokonanie wpisu (art. 6262 § 5 k.p.c.), są legitymowane do wytoczenia powództwa z art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Jednakże z przepisu powyższego wynika prawo organu (wierzyciela) wytoczenia przedmiotowego powództwa, a nie obowiązek. Ponadto powództwo o usunięcie niezgodności pomiędzy stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym traktowane jest jako szczególnego rodzaju powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa i jest sprawą mającą charakter cywilnoprawny.

A zatem sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, wystąpienia z przedmiotowym żądaniem, nie ma charakteru sprawy z zakresu administracji publicznej i nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Ustawa o księgach wieczystych, ani ustawa o grach hazardowych nie przewiduje wydania decyzji, czy też wydania innego aktu administracyjnego w przedmiocie wykreślenia wpisu hipoteki.

Cywilnoprawny tryb wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej wyklucza zatem przyjęcie, iż odmowa złożenia wniosku o wykreślenie hipoteki przez organ podatkowy wymaga od tego organu podjęcia rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. Wniosek dłużnika o wystąpienie przez organ podatkowy z żądaniem wykreślenia hipoteki nie wszczyna zatem postępowania administracyjnego, które zgodnie z zasadą z art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: - Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), podlega załatwieniu w drodze władczego jednostronnego rozstrzygnięcia organu w formie decyzji administracyjnej.

W konsekwencji, brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, aby załatwienie sprawy wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej miało nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, postanowienia lub innego aktu, czy czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Żądana przez skarżącą czynność ma charakter cywilnoprawny. Tym samym nie sposób przyjąć, iż należy do sfery administracji publicznej, nad którą kontrolę sprawują sądy administracyjne. Skoro zatem w sprawie nie jest właściwy sąd administracyjny, a sąd powszechny, to w świetle art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., skarga na bezczynność w tym zakresie organu podatkowego jest niedopuszczalna.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu. O zwrocie kosztów na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.