V SA/Wa 418/17, Powinność wyjaśnienia charakteru pisma wniesionego przez stronę. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2354076

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2017 r. V SA/Wa 418/17 Powinność wyjaśnienia charakteru pisma wniesionego przez stronę.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosława Pindelska.

Sędziowie WSA: Michał Sowiński (spr.), Bożena Zwolenik.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi K. J. z udziałem Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia... maja 2014 r. nr... w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z dnia... stycznia 2014 r., nr....

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z (...) maja 2014 r. Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji utrzymała w mocy decyzję własną z dnia (...) stycznia 2014 r. (...), mocą której umorzyła w całości postępowanie administracyjne prowadzone na wniosek skarżącej z dnia (...) marca 2013 r.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

W dniu (...) marca 2013 r. K. J. zwróciła się do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji o zwrot przekazanych Poczcie Polskiej pieniędzy na poczet zaległości w opłatach abonamentowych, wskazując, iż jest w trudnej sytuacji finansowej, Pismem z dnia (...) maja 2013 r. K.J. zwróciła się o umorzenie zaległości, informując, że dokonała formalności związanych ze zwolnieniem od opłat abonamentowych w dniu (...) marca 2013 r.

Decyzją z (...) stycznia 2014 r. (...) KRRiT umorzyła w całości postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu decyzji wskazała, iż w dniu (...) stycznia 2014 r. organ prowadzący postępowanie został poinformowany przez Pocztę Polską S.A. Dział Abonamentu RTV w B., iż w dniu (...) marca 2013 r. na konto Poczty Polskiej wpłynęła kwota, która została rozliczona na poczet zaległości z tytułu opłat abonamentowych. Kwota ta została wpłacona na konto Urzędu Skarbowego w T. w dniu (...) marca 2013 r. Wyjaśniła, iż zwolnienie od opłat abonamentowych RTV obowiązuje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono w urzędzie pocztowym oświadczenie o spełnieniu warunków do korzystania z tego zwolnienia i przedstawiono dokumenty (dowód osobisty oraz decyzja jednostki organizacyjnej ZUS albo innego organu emerytalno-rentowego o wysokości emerytury w danym roku, tj. odcinek emerytury lub decyzja o przyznaniu albo waloryzacji emerytury) potwierdzające uprawnienia do tego zwolnienia.

Jak podniosła z informacji uzyskanej z Działu Abonamentu RTV w B. wynika, że (...) marca 2013 r. dopełniono wszystkich formalności związanych z korzystaniem z bezpłatnego abonamentu. W związku z powyższym Skarżąca miała obowiązek wnoszenia opłaty abonamentowej RTV do końca marca 2013 r. Jednakże w związku z brakiem zaległości opłat abonamentowych na dzień wydania decyzji, tj. brakiem przedmiotu postępowania, postępowanie zostało umorzone.

W związku z treścią decyzji Wnioskodawczyni złożyła wniosek do KRRiT o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, iż nie posiada żadnych zaległości, a oczekuje jedynie zwrotu kwoty z tego tytułu już uiszczonych.

Decyzją z dnia (...) maja 2014 r. (...) KRRiT utrzymała zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Rada podtrzymała swoje stanowisko, podkreślając że, Skarżąca nie była upoważniona do korzystania z bezpłatnego abonamentu od stycznia 2008 r. i do marca 2013 r. miała obowiązek wnosić opłaty abonamentowe.

Od decyzji tej K. J. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o jej uchylenie zarzucając, iż organ niewłaściwie zrozumiał jej intencje, którymi były nie zwolnienie od opłat abonamentowych, ale ich zwrot jako uiszczonych bezpodstawnie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 stycznia 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 1653/14 oddalił skargę K. J.

Sąd I instancji podał, że skoro skarżąca wnosiła o umorzenie należności, to zmiana treści żądania na etapie składania wniosku o ponowne rozpatrzenie i skargi do WSA nie wpływa na ocenę poprawności zakwalifikowania wniosku wszczynającego postępowanie. Organ odwoławczy nie może zaś orzekać w zakresie innym, niż uczyniono to wcześniej w pierwszej instancji. W szczególności zmiana podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy, jak również orzeczenie w kwestii, która nie była rozpoznawana w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, narusza przedmiotową tożsamość sprawy, a w konsekwencji zasadę dwuinstancyjności.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1.

art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718); dalej "p.p.s.a." w zw. z art. 64 § 2 i art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, iż postępowanie prowadzone przez KRRiT dotyczyło umorzenia naliczonej należności, która została uiszczona przed złożeniem wniosku z dnia (...) marca 2013 r. w przedmiocie zwrotu opłat abonamentowych oraz wniosku z dnia (...) maja 2013 r. bez przeprowadzenia kontroli sposobu kwalifikacji treści żądania wnioskodawczyni przez organ, co stanowiło okoliczność wymagającą ustalenia w pierwszej kolejności; w konsekwencji brak dostrzeżenia przez WSA w Warszawie naruszenia przez KRRiT szeregu zasad obowiązujących w postępowaniu administracyjnym, tj. zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej, zasady pogłębiania zasady zaufania, a także zasady udzielania informacji doprowadził do bezzasadnego oddalenia skargi (art. 151 p.p.s.a.),

2.

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 2 § 2 i 3 Ordynacji podatkowej poprzez bezzasadne pozostawienie w obrocie decyzji z dnia (...) maja 2014 r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia (...) stycznia 2014 r. na skutek przyjęcia, iż KRRiT jest właściwa jedynie w zakresie przyznawania ulg w spłacie zobowiązań, a więc a contrario nie jest organem właściwym w przedmiocie rozstrzygnięcia co do nadpłaty abonamentowej.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 1106/15 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.

W ocenie NSA, trafnie podkreśla w skardze kasacyjnej Rzecznik Praw Obywatelskich, że przy braku pewności co do rzeczywistej woli strony w zakresie zgłoszonego żądania obowiązkiem organu było doprowadzenie do jego sprecyzowania, korzystając z możliwości jaką daje art. 64 § 2 k.p.a. Dla oceny obowiązku działania w tym zakresie przez organ nie może pozostać też bez wpływu sytuacja wnioskodawczyni i jej wiek, którą można było odczytać już z pierwszego pisma K. J. - z dnia (...).03.2013 r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z postanowień art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 63 § 3 oraz art. 14 § 1 k.p.a. wynika, że żądanie wszczęcia postępowania powinno przybrać formę pisemną sprowadzającą się do ujawnienia istoty żądania i potwierdzenia tego własnoręcznym podpisem. "Wniosek otwierający postępowanie administracyjne, w przypadku niezachowania obowiązujących wymogów formalnych, stanowi podstawę do wszczęcia postępowania wyjaśniającego, mającego ustalić, czy domniemana jego treść zgodna jest z wolą osoby, od której pochodzi (...). Stroną stosunku materialnoprawnego powstającego na mocy decyzji wydanej w wyniku postępowania, dla którego wszczęcia przepisy prawa materialnego przewidują wniosek, można stać się wyłącznie poprzez uzewnętrznienie swej woli w postaci żądania, w sposób nie budzący zastrzeżeń" (wyrok NSA we Wrocławiu z dnia 4 grudnia 1987 r., SA/Wr 829/87 niepubl.).

W konsekwencji organ powinien bezpośrednio z wnioskodawczynią ustalić jaka jest treść jej żądania i w zależności od wyników tego postępowania wyjaśniającego toczyć dalsze postępowanie w sprawie. Zarzucenie dokonania tych czynności i samodzielne precyzowanie treści żądania, niezgodne zresztą z częściowo już wyrażoną intencją wnoszącej podanie, stanowiło naruszenie ogólnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 6, 7, 8 i 9 k.p.a., a także zasady praworządności wywodzonej z art. 7 Konstytucji.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę miał na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 listopada 2016 r., sygn. II GSK 1106/15 uchylił wyrok tutejszego sądu z 23 stycznia 2015 r., sygn. V SA/Wa 1653/14 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd na podstawie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) pozostawał związany oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w powyżej opisanym wyroku NSA. Podkreślić należy, że wykładnia prawa i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie nie tylko sąd, lecz także organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także strony postępowania. Art. 190 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić wykładni prawa dokonanej przez NSA w jego wcześniejszym orzeczeniu, gdyż są nimi związane.

W niniejszej sprawie, kluczową kwestią było ustalenie treści żądania wnioskodawczyni sformułowanego pierwotnie w piśmie z dnia (...) marca 2013 r. (data wpływu do KRRiT), a następnie w piśmie z dnia (...) maja 2013 r. Już z uzasadnienia zaskarżonej decyzji KRRiT wynika, że organ odnotował, iż K. J. zarówno w piśmie wszczynającym postępowanie, jak i kolejnym piśmie składanym w postępowaniu w pierwszej instancji zwracała się to o "zwrot przekazanych Poczcie Polskiej pieniędzy na poczet zaległości w opłatach abonamentowych", to o "umorzenie zaległości".

Należy zaznaczyć, iż przy braku pewności co do rzeczywistej woli strony w zakresie zgłoszonego żądania obowiązkiem organu było doprowadzenie do jego sprecyzowania, korzystając z możliwości jaką daje art. 64 § 2 k.p.a. Dla oceny obowiązku działania w tym zakresie przez organ nie może pozostać też bez wpływu sytuacja wnioskodawczyni i jej wiek, którą można było odczytać już z pierwszego pisma K. J. - z dnia (...).03.2013 r. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że z postanowień art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 63 § 3 oraz art. 14 § 1 k.p.a. wynika, że żądanie wszczęcia postępowania powinno przybrać formę pisemną sprowadzającą się do ujawnienia istoty żądania i potwierdzenia tego własnoręcznym podpisem. "Wniosek otwierający postępowanie administracyjne, w przypadku niezachowania obowiązujących wymogów formalnych, stanowi podstawę do wszczęcia postępowania wyjaśniającego, mającego ustalić, czy domniemana jego treść zgodna jest z wolą osoby, od której pochodzi (...). Stroną stosunku materialnoprawnego powstającego na mocy decyzji wydanej w wyniku postępowania, dla którego wszczęcia przepisy prawa materialnego przewidują wniosek, można stać się wyłącznie poprzez uzewnętrznienie swej woli w postaci żądania, w sposób nie budzący zastrzeżeń" (wyrok NSA we Wrocławiu z dnia 4 grudnia 1987 r., SA/Wr 829/87 niepubl.).

W konsekwencji organ powinien bezpośrednio z wnioskodawczynią ustalić jaka jest treść jej żądania i w zależności od wyników tego postępowania wyjaśniającego toczyć dalsze postępowanie w sprawie. Zarzucenie dokonania tych czynności i samodzielne precyzowanie treści żądania, niezgodne zresztą z częściowo już wyrażoną intencją wnoszącej podanie, stanowiło naruszenie ogólnych zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 6, 7, 8 i 9 k.p.a., a także zasady praworządności wywodzonej z art. 7 Konstytucji.

Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.