Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2076848

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 4 listopada 2015 r.
V SA/Wa 3321/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "O" S. Sp. z o.o. w Ż. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia (...) czerwca 2015 r. nr (...) w przedmiocie określenia kwoty dofinansowania przypadającej do zwrotu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez odmowę częściowego zwolnienia od kosztów sądowych

Uzasadnienie faktyczne

"O" S. Sp. z o.o. w Ż., dalej "Skarżąca" lub "Spółka" wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi 151.000,00 zł, wartość środków trwałych według bilansu wynosi 21.973.13 zł, a za ostatni rok obrotowy Spółka uzyskała zysk w wysokości 1.766.464,89 zł. Skarżąca na formularzu PPF wskazała rachunek bankowy z ujemnym saldem (-1.239,09 zł).

W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie jest w stanie zapłacić wpisu sadowego należnego w sprawie z uwagi na problemy z płynnością finansową. Spółka nie posiada środków pieniężnych w kasie i na rachunkach bankowych, przysługujące jej należności są nieściągalne, a główny dłużnik jest niewypłacalny. Dodała, że pomimo pozytywnego bilansu, Spółka nie posiada środków finansowych i zdolności obsługi zobowiązań, ponieważ zwróciła część środków na finansowanie Projektu i kontynuowała jego realizację z własnych funduszy. Ponadto, zwróciła uwagę, że nie otrzymała zwrotu podatku VAT z urzędu skarbowego, przez co utraciła płynność finansową i zaprzestała prowadzenia działalności.

Na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2013-2014 r., deklaracje podatkowe VAT-7 złożone w 2015 r., bilans i rachunek zysków i strat za 2014 r. oraz według stanu na dzień 31 sierpnia 2015 r., ewidencje środków trwałych, zestawienie należności i zobowiązań wobec osób trzecich, wyciągi z rachunku bankowego, informacje o zbytym majątku. Spółka wyjaśniła również, że w celu spłaty zobowiązań sprzedała część środków trwałych, a jej rachunek bankowy jest zajęty w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Skarżąca dodała, że posiada udziały w innej spółce, zgromadzenie wspólników nie podjęło uchwały zobowiązującej do dopłat z powodu braku takiego obowiązku (Spółka nie posiada ujemnych kapitałów). Wyjaśniono również sposób rozliczeń finansowych pomiędzy spółką, a jej pełnomocnikiem. W ocenie Skarżącej przedstawiony bilans na dzień 31 sierpnia 2015 r. jedynie pozornie nie wykazuje złej sytuacji finansowe Spółki.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje.

Na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1 i art. 258 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej " p.p.s.a.", referendarz sądowy może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy strona wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a zwolnienie z części kosztów postępowania, jest możliwe jeśli jednostka taka wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od części kosztów sądowych (w wysokości 33.000 zł), a więc o przyznanie prawa pomocy w części.

Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że co do zasady, każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia. Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Prawo pomocy ma charakter szczególny i dlatego z uprawnienia tego mogą skorzystać jedynie podmioty, które wykażą, że znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej.

Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 36.871 zł, a Spółka zapłaciła na poczet wpisu kwotę 3.871 zł.

Oceniając sytuację finansową Skarżącej na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych referendarz sądowy doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Na formularzu PPPr Skarżąca wskazała, że zajmuje się produkcją statków, konstrukcji pływających i konstrukcji metalowych, naprawą i konserwacją statków i łodzi oraz prowadzi roboty związane z budową mostów i tuneli.

Z analizy dokumentów wynika, że Skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie 8.291.587,79 zł, poniosła koszty podatkowe w wysokości 5.462.363,42 zł oraz uzyskała dochód w wysokości 2.829.224,37 zł. Również w roku 2013 Skarżąca w zeznaniu podatkowym CIT-8 wykazała dochód (60.026,52 zł). Co istotne, w roku 2015 Skarżąca kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej. Z deklaracji VAT-7 składanych w 2015 r. wynika, że Skarżąca dokonywała transakcji handlowych (np. w lipcu 2015 r. Spółka wykazała sprzedaż na poziomie 7.700 zł, w czerwcu 2015 r. - 64.700 zł, a w kwietniu 2015 r. - 220.913 zł).

Zgodnie z rachunkiem zysków i strat sporządzonym według stanu na dzień 31 sierpnia 2015 r. Spółka uzyskała przychody w wysokości 326.509,76 zł i uzyskała w tym okresie zysk z działalności gospodarczej w wysokości 132.818,50 zł (zysk netto, a więc po odliczeniu podatku dochodowego wyniósł 67.387,50 zł). Już tylko te wskazane fakty dyskwalifikują Skarżącą jako podmiot wymagający przyznania prawa pomocy. Uzyskiwanie wysokich przychodów oraz zysków z działalności przeczy założeniu, że wniosek złożył podmiot znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, a do takich właśnie jednostek skierowana jest instytucja prawa pomocy.

Ponadto, według bilansu sporządzonego na dzień 31 sierpnia 2015 r. Spółka posiadała aktywa trwałe o wartości 6.494.047,99 zł, w tym środki trwałe w budowie (5.688.091,09 zł) i inwestycje długoterminowe (805.000 zł) oraz należności w wysokości 5.223.689,39 zł. Wykazała również zobowiązania w wysokości 2.796.006,12 zł.

Skarżąca argumentowała, że jej dłużnik jest niewypłacalny, dlatego zwrot należności może okazać się niemożliwy, Spółka nie wskazała jednak, czy podejmowała czynności w celu ich wyegzekwowania. Skarżąca wskazała również, że utraciła płynność finansową, a więc również możliwość regulowania zobowiązań. Przedstawione dokumenty świadczą natomiast, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, uzyskuje wysokie przychody, w ostatnich latach obrotowych (2013-2014) uzyskała zysk z działalności oraz wykazuje zysk w roku 2015. Spółka nie zgłosiła również wniosku o upadłość. Spółka nie zaprzestała więc prowadzenia działalności gospodarczej i nadal pozostaje w obrocie prawnym, jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji, z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, ma obowiązek podejmować wszelkie niezbędne działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi.

Zauważenia wymaga również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 191/11).

W orzecznictwie dotyczącym porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym majątkiem podnosi się, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r. o sygn. akt II GZ 89/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony - w szczególności, jeśli jest osobą prawną - można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z dnia 18 grudnia 2012 r. o sygn. akt II GZ 478/12). Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz także środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie NSA z dnia 1 maja 2012 r. o sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. o sygn. akt I OZ 144/11).

W orzecznictwie wskazuje się również, że nawet brak bieżących dochodów nie może być dostatecznym uzasadnieniem dla skutecznego żądania przez stronę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy nie zgromadziła ona w okresie prowadzenia działalności gospodarczej dostatecznych środków na ten cel, ani też w sposób formalny nie dowiodła swojej niewypłacalności, np. poprzez wystąpienie w odpowiednim czasie o ogłoszenie upadłości. W postanowieniu z dnia 14 maja 2015 r. o sygn. akt I FZ 67/15, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż nie może umknąć uwadze również, że brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności, gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Warte podkreślenia jest przy tym to, iż postanowienie to zapadło po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wcześniejszego postanowienia odmawiającego zwolnienia Spółki z kosztów sądowych, a następnie zostało utrzymane przez sąd drugiej instancji postanowieniem z dnia 30 października 2014 r. o sygn. akt II GZ 709/14.

Odnosząc się do podnoszonej jako argument uzasadniający przyznania prawa pomocy blokady rachunku bankowego wskazać należy, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła wnieść skargę na czynność egzekucyjną w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Niezależnie od powyższych ustaleń podkreślić należy, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 grudnia 2014 r. sygn. akt I FZ 459/14, dostępne na www.nsa.gov.pl). NSA w postanowieniu z 21 marca 2006 r. sygn. akt II FZ 196/06 wskazywał, że obowiązkiem podmiotu, nawet prowadzącego działalność gospodarczą nieobarczoną nadzwyczajnym ryzykiem sporu, jest gromadzenie odpowiednich środków finansowych na koszty sądowe. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie spraw sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane, jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013 r. sygn. akt II GZ 42/13, dostępne na www.nsa.gov.pl). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 191/11, dostępne na www.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do wyjaśnień, iż zgromadzenie wspólników nie podjęło uchwały zobowiązującej do dopłat z powodu braku takiego obowiązku (Spółka nie posiada ujemnych kapitałów), zwrócić uwagę należy, że obowiązek dopłat wspólnicy mogą nałożyć poprzez zmianę umowy spółki. Zobowiązanie wspólników do dopłat na podstawie art. 177 § 1 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 z późn. zm.) stanowi możliwość pozyskania przez Spółkę środków finansowych. Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. W ocenie referendarza, z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, należy stwierdzić, iż może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Spółka może również zwrócić się o pożyczkę do banku w celu zgromadzenia środków potrzebnych do uiszczenia ww. wpisu, który w przypadku uwzględnienia skargi, będzie Skarżącej zwrócony wraz z kosztami postępowania sądowego, w sytuacji, gdy sąd uzna jej racje w sporze sądowym.

Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności referendarz sądowy uznaje, że wniosek Skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.