Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1935268

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 16 kwietnia 2010 r.
V SA/Wa 30/10

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Sowiński.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) października 2009 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z 16 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy oparł się na treści złożonych w sprawie urzędowych formularzy "PPPr" oraz dokumentach nadesłanych przez spółkę na wezwanie m.in. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1977/09. W motywach rozstrzygnięcia podkreślił, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy została rozpatrzona w dwóch aspektach, z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie zmuszona ponieść zobowiązana w postępowaniu, z drugiej strony jej realne możliwości majątkowe i finansowe. Wskazał przy tym, że spółka jest przedsiębiorcą mającym status osoby prawnej, prowadzącym nadal działalność gospodarczą w dużych rozmiarach i posiadającym zarówno majątek znacznej wartości, jak i środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych i to zarówno w walucie krajowej jak i w walutach obcych. Zatem uiszczenie brakującej kwoty wpisu w żaden sposób nie może doprowadzić do wniosku, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zdaniem rozpoznającego wniosek, pomimo zaciągnięcia kredytu przez spółkę oraz wykazanej straty w 2008 r. i wstępnej straty za rok 2009 (powstającej wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - a co za tym idzie brak obowiązku zapłaty podatku dochodowego) nie stanowi to automatycznie o braku środków finansowych. Z treści postanowienia wynika także, iż spółka będzie kontynuowała działalność handlową, a w roku 2009 trwała jeszcze produkcja (...).

Z powyższym rozstrzygnięciem w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie zgodził się pełnomocnik spółki, który pismem z 15 marca 2010 r. złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 16 lutego 2010 r. W piśmie tym wniósł o zmianę postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Autor sprzeciwu wskazał na naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała braku środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył, iż twierdzenie takie świadczy o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej przede wszystkim jej faktycznych, a nie hipotetycznych możliwości finansowych. Składający sprzeciw podkreślił, iż dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, spółka drastycznie zamknęła sferę produkcji i dokonała zwolnienia (...)% stanu załogi. Zarzucił, iż brak wiadomości z dziedziny ekonomiki przedsiębiorstw rzutował na nierozważenie, czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie mieć wpływu na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Pełnomocnik zarzucił również naruszenie art. 258 § 1 p.p.s.a. poprzez powierzenie referendarzowi sądowemu przedmiotowej sprawy do rozstrzygnięcia z uwagi na brak stosownego doświadczenia oraz wiedzy z zakresu ekonomiki.

W dalszej części sprzeciwu pełnomocnik zarzucił naruszenie:

- art. 1II - 257 pkt 4 Traktatu Konstytucyjnego UE, polegające na jego niezastosowaniu, pomimo istniejących w tym zakresie przesłanek, a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącej realizacji prawa do rzetelnego procesu sądowego poprzez stawianie "nierealnych progów finansowych ";

- art. 78 Konstytucji RP, poprzez odmowę skarżącej prawa do sądu.

Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż referendarz sadowy nie podjął rozważań w zakresie wpływu skutków globalnego kryzysu na status majątkowy skarżącej, nie uwzględnił także wyników audytu księgowo-rachunkowego za rok 2008, które zostało przyjęte przez KRS.

Zakwestionował także powołanie się w orzeczeniu referendarza na postanowienie Sądu Apelacyjnego z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 z uwagi na fakt, iż orzeczenie sądu apelacyjnego powstało w odmiennej sytuacji finansowej nie tylko skarżącej, ale i ogólnej kondycji światowej gospodarki.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Wniosek złożony przez pełnomocnika skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie.

Wniesienie sprzeciwu na postanowienia referendarza sądowego skutkuje tym, iż straciło ono moc, a wniosek pełnomocnika skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd (art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wnioski złożone na urzędowych formularzach PPPr, a także dodatkowe dokumenty nadesłane przez spółkę na wezwanie m.in. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1977/09 oraz twierdzenia podniesione w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 16 lutego 2010 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych.

W przedmiotowej sprawie wpis od skargi wynosi 100 zł (stosownie do § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi) jest to z całą pewnością kwota wpisu, która nie przekracza możliwości finansowych spółki. Podkreślić należy, iż w Wydziale V WSA w Warszawie ze skarg D. Sp. z o.o. toczy się obecnie (...) postępowań, łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 39.156 złotych. W takim też zakresie rozpoznano powyższy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż Skarżąca uiściła tytułem wpisu w powyższych sprawach łączną kwotę (...) zł. W związku z powyższym do opłacenia pozostała kwota (...) złote.

Przedmiotem rozważań Sądu po wniesionym sprzeciwie, jest sytuacja majątkowa, w której znajduje się obecnie spółka. Spółka zajmuje się produkcją (...) ((...), która została zakończona (...) czerwca 2009 r.), ponadto zajmuje się sprzedażą hurtową (...). Jak wynika z przedstawionych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, kryzys na globalnym rynku finansowym spowodował spadek produkcji, zmniejszenie zatrudnienia i zakończenie działalności produkcyjnej. Jednak zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach zawartym w urzędowym formularzu kapitał zakładowy Spółki wynosi (...) złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za rok 2008 wyniosła (...) złotych. Wymaga też podkreślenia, iż skarżąca spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz planuje zysk w kwocie 100.000,00 złotych.

Środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych (stan rachunków na dzień (...) grudnia 2009 r.) to w walucie krajowej ((...) zł) i w walutach obcych w łącznej wysokości (...) EUR oraz (...) USD. Mając powyższe na uwadze, z samego faktu zgromadzenia na rachunkach bankowych znacznych środków finansowych w wysokości ponad 1 936 000 złotych (przy kursie 3,86 PLN/EUR oraz 2,85 PLN/USD), uiszczenie brakującej kwoty wpisu nie może doprowadzić do wniosku, że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wniosku tego w żaden sposób nie może zmienić fakt zaciągnięcia kredytu oraz wykazana strata w 2008 r. w wysokości (...) złotych oraz wstępna strata za rok 2009 w wysokości (...) złotych. Strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania - brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Ponadto konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywatno-prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania.

Z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych - m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień (...) stycznia 2010 r. wynika, iż Spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Należy podkreślić, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów.

Odnosząc się do ogólnie sformułowanych zarzutów w sprzeciwie, m.in do naruszenia przepisów gwarantujących "prawo do sądu" (powołane w sprzeciwie postanowienia Traktatu Konstytucyjnego UE oraz Konstytucji RP) zaznaczyć należy, iż stosownie do regulacji art. 199 p.p.s.a., zainicjowanie własną skargą postępowania przed sądem administracyjnym wymaga poniesienia związanych z tym kosztów sądowych. Realizując zasadę "dostępu do sprawiedliwego osądzenia sprawy", ustawa procesowa (p.p.s.a.) wprowadziła szczególną instytucję prawa pomocy. Nie oznacza to jednak, że prawo pomocy jest udzielane wszystkim zwracającym się o nie stronom. Warunkiem jego przyznania poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest wykazanie przez wnioskującą stronę, iż spełnia ustawowe przesłanki w tym zakresie. Literalna wykładnia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W tym zakresie Sąd - analizując oświadczenia złożone we wniosku - uznał, iż Spółka nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia jeszcze raz wymaga, iż w ocenie Sądu wnioskująca Spółka jest w stanie partycypować w kosztach postępowania na jego obecnym etapie, bowiem posiada środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, znacznie przekraczające łączną wysokość wpisów sądowych w sprawach ze skarg Spółki, jakie obecnie toczą się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie.

Sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 78 Konstytucji, na którego treść powołał się pełnomocnik spółki, dyspozycja tego przepisu, stanowi że każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego w trybie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. służy sprzeciw zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., z którego to środka prawnego pełnomocnik skarżącej spółki skorzystał. Jak już wskazano powyżej wniesienie sprzeciwu na postanowienia referendarza sądowego skutkuje tym, że wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu przez Sąd, tak więc zarzut podniesiony w sprzeciwie dotyczący naruszenia art. 258 § 1 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny.

Na zakończenie należy również wskazać, za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym m.in. w postanowieniu z 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 1/10, dotyczącym analogicznej sprawy skarżącej, iż zaistnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie uzasadnia argumentacja powołująca się na światowy kryzys, gdyż odwoływanie się przez wnioskodawcę do "panującego kryzysu finansowego" jest nazbyt ogólnikowe.

Powyższe pozwala przyjąć, że skarżąca spółka jest w stanie uiścić należny wpis sądowy, tym bardziej, że z obowiązkiem jego poniesienia powinna się liczyć od dłuższego czasu. Na taką ocenę dodatkowo wpływa okoliczność, iż Spółka korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika "z wyboru", a zatem posiada środki na pokrycie jego wynagrodzenia.

W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.