Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 707184

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 26 maja 2010 r.
V SA/Wa 2006/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Tomasz Zawiślak (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. S.a na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) września 2009 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów i ustanowienia adwokata.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z 31 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z (...) września 2009 r.

Skarżący wystąpił z wnioskiem na urzędowym formularzu PPF z 23 kwietnia 2010 r. (data nadania) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata.

W uzasadnieniu wniosku, jako fakty z których wynika, iż wniosek jest zasadny wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną oraz dorosłym synem, utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego żony w wysokości 1.965,95 złotych brutto (1.634,01 złotych netto). Oświadczył, że zarówno on jak i jego syn są osobami bezrobotnymi. Skarżący wyjaśnił, iż obecnie leczy się (...), był dwukrotnie hospitalizowany i w związku z tym jego stan zdrowia uniemożliwia mu znalezienie pracy. Wskazał, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki: czynsz za mieszkanie 630 złotych, spłata zaciągniętych kredytów - 755 złotych. Pozostałe pieniądze przeznaczane są na rachunki za gaz i energię elektryczną oraz wyżywienie. Z akt administracyjnych i sądowych wynika, iż skarżący mieszka w lokalu mieszkalnym na podstawie umowy dożywocia (mieszkanie zostało darowane synowi).

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 28 kwietnia 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów w terminie siedmiu dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.

W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 11 maja 2010 r. (data nadania), w którym wyjaśnił, iż zarówno on jak i jego dorosły syn są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pacy jako osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku. Oświadczył, iż jego dorosły syn ma kłopoty ze zdrowiem spowodowane wypadkami, które wyłączyły go z czynnego życia zawodowego. Wyjaśnił, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki: energia elektryczna - 110,34 złotych, telefony - łącznie 92,80 złotych, telewizja "(...)" - 38 złotych, raty kredytów - łącznie 809,53 złotych, eksploatacja mieszkania - ok. 638,80 złotych. Wskazał, iż emerytura żony stanowi jedyny dochód rodziny i nie wystarcza na pokrycie wszystkich wydatków, dlatego też posiłkują się oni zaciągniętymi kredytami. Wyjaśnił, iż nie płaci podatku od nieruchomości, opłaca natomiast koszty eksploatacji mieszkania (woda, centralne ogrzewanie, ścieki, śmieci) pomimo, iż posiada prawo do nieodpłatnego mieszkania, to stara się płacić za to co zużyje rodzina. Syn D. pomaga rodzinie skarżącego w przeżyciu dnia codziennego (wyżywienie, lekarstwa, środki czystości). Wnioskodawca stwierdził, iż w ostatnim okresie zrezygnował z zakupu odzieży i zużywa tę którą już posiada. Obecnie nikt z domowników nie osiąga dochodów z pracy, rodzina nie posiada oszczędności pieniężnych, lokat bankowych, majątku ruchomego znacznej wartości. Do pisma załączył wyciąg z rachunku bankowego, decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, zaświadczenie o zarejestrowaniu skarżącego w Urzędzie Pracy jako osoby bezrobotnej, dokumentację medyczną swoją i syna, rachunki, zeznanie podatkowe PIT-37, informacje o dochodach PIT-11 (2 szt), roczne obliczenie podatku PIT-40A, decyzję o waloryzacji emerytury żony, umowy kredytów wraz z dowodami uiszczenia rat.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej ustawy p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Zważyć należy, iż zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e ustawy p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Przedmiotem skargi A. S. jest decyzja odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, zatem skarżący jest z mocy ustawy zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, co oznacza że koszty te obciążają budżet państwa, a jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Zauważyć należy, iż skarżący nie był wzywany do uiszczenia wpisu od skargi.

W związku z tym, że ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera normy, która pozwalałaby umorzyć postępowanie w przedmiocie wniosku obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sytuacji zwolnienia z mocy ustawy z obowiązku ich ponoszenia, postanowiono odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie.

Odnosząc się natomiast do wniosku o ustanowienie pomocy prawnej z urzędu zauważyć należy, iż zgodnie z art. 262 ustawy p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.

Treść i warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określa art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. W myśl art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie.

Zasadność wniosku skarżącego rozpatrzono zatem w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie on zobowiązany ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jego możliwości finansowe.

Biorąc pod uwagę znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie o stanie majątkowym i porównując je z obciążeniem wynikającym z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika należało uznać, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na fakt, iż rodzina skarżącego miesięcznie uzyskuje stały dochód w wysokości 1.634 złotych. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy z dochodów opłaca m.in. raty kredytów w wysokości 211,20 złotych oraz 598,33 złotych, koszty eksploatacji mieszkania w wysokości 636,80 złotych, dwa telefony w łącznej wysokości 82,20 złotych oraz telewizję "(...)" w wysokości 38 złotych. Powyższe koszty w żaden sposób nie mieszczą się w kategorii "wydatków niezbędnych do utrzymania koniecznego". Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie, telewizji satelitarnej, dwóch telefonów mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle korzystanie z tych usług w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Ponoszenie przez skarżącego kosztów opłaty eksploatacyjnej mieszkania, zgodnie z aktem notarialnym z 13 stycznia 2009 r. (karta 120-122 akt administracyjnych), również jest niczym nie uzasadnione. Bowiem rodzina skarżącego posiada prawo nieodpłatnego mieszkania w lokalu mieszkalnym. Strony umowy określiły roczną wartość tej służebności na łączną kwotę 6.400 złotych (2 x 3.200 złotych), dlatego też należy uznać, iż skarżący dobrowolnie płaci opłatę eksploatacyjną i może zrezygnować z ponoszenia tych kosztów. Ponadto konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych (w tym ustanowienia pełnomocnika z wyboru), gdyż zobowiązania prywato - prawne nie korzystają z takich preferencji.

Dodatkowo należy wskazać, iż skarżący mimo wezwania nie załączył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za trzy miesiące. Załączył jeden wyciąg z Banku (...) za okres od 14 kwietnia do 7 maja 2010 r., nie załączył za wcześniejszy okres oraz nie załączył wyciągów z rachunku bankowego w Banku (...), oświadczając jedynie, iż jest to rachunek służący do spłaty kredytu. Dokonując jednak analizy wyciągu z rachunku w Banku (...) można zauważyć, iż skarżący posiada wolną kwotę ponad 2.400 złotych, którą należy traktować jako oszczędności. Bowiem, jak wynika z rachunku, rodzina skarżącego na dzień 14 kwietnia 2010 r. dysponowała kwotą ponad 5.000 złotych. Zgodnie z jego oświadczeniem rodzina miesięcznie wydaje całą kwotę emerytury i związku z tym pozostałą na rachunku kwotę ponad 2.400 złotych należało uznać, co wskazano powyżej jako oszczędności. Wysokość również tej kwoty nie daje podstaw do przyjęcia twierdzenia, iż wnioskodawca jest osobą dla której poniesienie wydatku w postaci opłacenia pełnomocnika z wyboru nie jest możliwe bez uszczerbku dla koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny.

Prawo pomocy jest instytucją przewidzianą dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie wydatków sądowych nie jest możliwe bez uszczerbku w niezbędnym utrzymaniu, czego nie sposób powiedzieć o wnioskodawczyni. Dodać wypada, iż wielokrotnie już podniesiono w orzecznictwie, że strona, dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Skoro zatem wnioskodawca posiada środki pieniężne w kwocie 2.400 złotych, oraz może poczynić stosowne oszczędności w swoich wydatkach miesięcznych i uzyskuje pomoc od syna w postaci wyżywienia, lekarstw itp., to opłacenie pełnomocnika z wyboru, nie spowodowałoby uszczerbku dla koniecznego utrzymania, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.