Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 647407

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 20 stycznia 2010 r.
V SA/Wa 1903/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA-Piotr Piszczek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) września 2009 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

D. z siedzibą w P. (dalej: Spółka) wnosząc skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) września 2009 r. wystąpiła z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z 4 listopada 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż kapitał podstawowy Spółki wynosi (...) złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok (...) złotych. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, jednakże na koniec 2008 r. przyniosła ona skumulowaną stratę w wysokości - (...) złotych. Skarżąca wskazała, iż wpływ kryzysu na globalnym rynku finansowym i na produkcję przemysłową w Unii Europejskiej spowodował w Spółce spadek produkcji, zmniejszenie zatrudnienia i ostatecznie zakończenie działalności produkcyjnej. Strategia gospodarcza Spółki, zależy od polityki prowadzonej na szczeblu centralnym w K., gdzie została podjęta decyzja, w ramach restrukturyzacji koncernu, o likwidacji deficytowej działalności polegającej na produkcji telewizorów, w tym w Spółce. Zgodnie z oświadczeniem Spółki, jej sytuacja finansowa jest trudna, bowiem według stanu na dzień 31 grudnia 2008 r. skumulowane straty przewyższały połowę kapitałów. Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę o kontynuowaniu działalności, obecnie tylko handlowej i tylko w kraju. Aktualnie Spółka zagospodarowuje aktywa pozostałe po działalności produkcyjnej (podana w oświadczeniu o majątku wartość środków trwałych może być niższa z powodu cen rynkowych). Ponadto wyjaśniła, iż zatrudnienie w firmie spadło z (...) osób w grudniu 2007 r., poprzez (...) osób w grudniu 2008 r. do (...) osób w sierpniu 2009 r. (z tego (...) osób przebywa na urlopie macierzyńskim). Na koniec 2009 r. planuje się zysk w kwocie (...) złotych. Spółka posiada następujące rachunki bankowe w: 1. (...): a) złotówkowy minus (...) złote (kredyt), b) w EUR ze stanem (...), c) w USD ze stanem (...), d) w GBP ze stanem (...); 2. (...) a) złotówkowy ze stanem (...), b) w EUR ze stanem (...).

Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2009 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż Spółka posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania i uiszczenie brakującej kwoty wpisu, z uwagi na zgromadzenie na rachunkach bankowych znacznych środków finansowych w wysokości ponad (...) złotych,

Zaznaczono, iż oceny tej nie może zmienić fakt zaciągnięcia kredytu w wysokości (...) złotych oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości (...) złotych, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej Spółka przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 ma wynieść (...) złotych. Ponadto konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania związane z obrotem handlowym nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego.

Wyjaśniono też, iż Spółka jako przedsiębiorca mający status osoby prawnej, prowadzący nadal działalność gospodarczą powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Wskazano, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych (m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 23 września 2009 r.) wynika, iż Spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, zatrudnia obecnie (...) pracowników, posiada środki trwałe o łącznej wartości (...) zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Podkreślił, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów.

Pismem z 11 stycznia 2010 r. pełnomocnik Spółki złożył sprzeciw na powyższe postanowienie wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pełnomocnik zarzucił:

I.

rażącą obrazę przepisów postępowania, tj.:

1)

art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania;

2)

art. 258 § 1 p.p.s.a poprzez powierzenie referendarzowi sądowemu przedmiotowej sprawy do rozstrzygnięcia, z uwagi na brak stosownego doświadczenia oraz wiedzy z zakresu ekonomiki.

II.

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1)

art. 1II - 257 pkt 4 Traktatu Konstytucyjnego Unii Europejskiej, poprzez jego niezastosowanie;

2)

art. 78 Konstytucji RP, poprzez odmowę przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego, zamiast poddania sprawy kognicji Sądu.

Uzasadniając zarzuty pełnomocnik zaznaczył, iż twierdzenie zawarte w uzasadnieniu postanowienia świadczą o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej w tym jej faktycznych, a nie hipotetycznych możliwości Podkreślił, iż dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, spółka drastycznie zamknęła sferę produkcji i dokonała zwolnienia 95% stanu załogi. Zarzucił, iż brak wiadomości z dziedziny ekonomiki przedsiębiorstw rzutował na nierozważenie, czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie mieć wpływu na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Jednocześnie podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku badając stan majątkowy skarżącej w związku ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wezwał do nadesłania dodatkowych dokumentów. Pełnomocnik Spółki podniósł, iż nie rozważono wpływu skutków globalnego kryzysu na stan majątkowy skarżącej, na które powołała się skarżąca. Wskazał, iż nie uwzględniono także audytu księgowo-rachunkowego za rok 2008 r., które zostało przyjęte przez KRS.

Rozwijając zarzuty naruszenia przepisów prawa unijnego wskazał, iż wydane postanowienie uniemożliwia Spółce dostęp do wymiaru sprawiedliwości poprzez stawianie nierealnych progów finansowych.

Zakwestionował także powołanie się w postanowieniu na rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 z uwagi na fakt, iż orzeczenie sądu apelacyjnego powstało w odmiennej sytuacji finansowej skarżącej jak i kondycji światowej gospodarki. Ponadto zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie zasady dwuinstancyjności.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), dalej: p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.

Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPPr z 4 listopada 2009 r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu fakt zaciągnięcia kredytu przez skarżącą w wysokości (...) złotych oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości (...) złotych nie stanowią okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy w we wnioskowanym przez spółkę zakresie, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej spółka przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 ma wynieść (...) złotych.

Zatem oceniając możliwości majątkowe i finansowe strony i biorąc pod uwagę stan środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na rachunkach bankowych oraz porównując ich wysokość z ciążącymi na skarżącej kosztami wpisu od skargi, nie sposób jest przyjąć stwierdzenie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych skarżącej w walucie krajowej wynoszą ((...) złote), zaś w walutach obcych odpowiednio w EUR w łącznej wysokości (...) EUR (tj. przy kursie 4,14 PLN/EUR -(...) zł) oraz USD w wysokości (...) USD (tj. przy kursie (...) PLN/USD - (...) zł). Mając powyższe na uwadze, na rachunkach bankowych spółki znajdują się środki przekraczające kwotę 500.000 złotych. Trudno w tej sytuacji uznać, iż uiszczenie przez skarżącą wpisu w wysokości 3.366 złotych we wszystkich wszczętych przez nią postępowaniach jest możliwe tylko hipotetycznie.

Wskazać ponadto należy, iż konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania związane z obrotem handlowym nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego.

Odnosząc się do podnoszonych przez pełnomocnika Spółki argumentów mających przemawiać za uznaniem jej trudnej sytuacji majątkowej jako wypełniającej przesłanki udzielenia prawa pomocy, przywołać należy ugruntowane już orzecznictwo wskazujące na równorzędny charakter kosztów sądowych z innymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot. Przede wszystkim wpis sądowy (w tym wpis od skargi) jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Spółka będąc podmiotem działającym na rynku gospodarczym, może swobodnie dysponować własnymi środkami, w tym przeznaczyć je na pokrycie kosztów sądowych we wszczętych przez nią postępowaniach sądowych. Wskazać należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach. Zauważyć należy wreszcie, iż wykazywane przez stronę skarżącą trudności finansowe spowodowane jej zdaniem skutkami globalnego kryzysu gospodarczego nie są spowodowane działaniem "siły wyższej", czy nie dających się przewidzieć okoliczności. Prowadzenie działalności gospodarczej związane jest z ryzykiem w tym z możliwością wystąpienia dekoniunktury gospodarczej, które to ryzyko skarżąca jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą w sposób profesjonalny powinna uwzględniać.

Reasumując, jeżeli wnioskująca Spółka dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi winna partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Ubiegając się o pomoc ze strony państwa wnioskodawca winien wykazać, iż mimo poczynionych oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania nie jest w stanie uczestniczyć w obowiązkowych opłatach sądowych. Skoro zatem Spółka - jak sama wskazuje - posiada na rachunkach bankowych środki pieniężne w kwocie przekraczającej 500.000 zł, to w ocenie Sądu nie można mówić o wykazaniu braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast twierdzenie, iż powyższe środki przeznaczone są na inne wydatki nie może zostać uwzględnione, bowiem opłaty sądowe winny być przez stronę skarżącą traktowane na równi z pozostałymi wydatkami i nie można ich uznać za wypełniające przesłankę o której mowa w omawianym przepisie.

Na marginesie należy wskazać, iż referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 423/09 rozpoznając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanowieniem z dnia 12 listopada 2009 r. odmówił przyznania prawa pomocy w uzasadnieniu postanowienia wskazując, iż wobec wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem prawa pomocy. W tym aspekcie podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące ograniczenia prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy należy uznać za nieuzasadnione. Jak już wyżej wykazano skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe związane z jej udziałem w postępowaniu. W tej sytuacji odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy nie spowoduje ograniczenia jej prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu oraz nie naruszy stosownych postanowień prawa krajowego i unijnego w tym zakresie.

Odnosząc się do ogólnie sformułowanych zarzutów naruszenia przepisów gwarantujących "prawo do sądu" (powołane w sprzeciwie postanowienia Traktatu Konstytucyjnego UE oraz Konstytucji RP), zaznaczyć należy, iż stosownie do regulacji art. 199 p.p.s.a., zainicjowanie własną skargą postępowania przed sądem administracyjnym wymaga poniesienia związanych z tym kosztów sądowych. Realizując zasadę "dostępu do sprawiedliwego osądzenia sprawy", ustawa procesowa (p.p.s.a.) wprowadziła szczególną instytucję prawa pomocy. Nie oznacza to jednak, że prawo pomocy jest udzielane wszystkim zwracającym się o nie stronom. Warunkiem jego przyznania poprzez zwolnienie od kosztów sądowych jest wykazanie przez wnioskującą stronę, iż spełnia ustawowe przesłanki w tym zakresie. Literalna wykładnia art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. W tym zakresie Sąd - analizując oświadczenia złożone we wniosku - uznał, iż Spółka nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślenia jeszcze raz wymaga, iż w ocenie Sądu wnioskująca Spółka jest w stanie partycypować w kosztach postępowania na jego obecnym etapie, bowiem posiada środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych, znacznie przekraczające łączną wysokość wpisów sądowych w sprawach ze skarg Spółki, jakie obecnie toczą się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie.

Za chybione uznać należy podniesienie zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, którego strona skarżąca nie precyzuje. Należy wyjaśnić, iż od postanowień wydanych przez referendarzy sądowych w trybie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. służy sprzeciw zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., z którego to środka prawnego strona skarżąca skorzystała. Należy wskazać, iż gdy wniosek o przyznanie prawa pomocy zostanie rozpoznany przez Sąd wówczas od takiego postanowienia służy środek odwoławczy w postaci zażalenia zgodnie z art. 260 p.p.s.a. Wymaga podkreślenia, iż jedynie w przypadku, gdy prawo pomocy nie przysługuje stronie z uwagi na oczywistą bezzasadność jej skargi referendarz sądowy ma obowiązek przekazania wniosku do rozpoznania sądowi. W związku z powyższym zarzut podniesiony w sprzeciwie dotyczący naruszenia art. 258 § 1 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny.

W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.