Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 647396

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 23 marca 2010 r.
V SA/Wa 1888/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Tomasz Zawiślak (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) października 2009 r. Nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Uzasadnienie faktyczne

K. K. w odpowiedzi na wezwanie do wskazania wartości przedmiotu sporu złożył wniosek (uzupełniony na urzędowym formularzu PPF z 8 lutego 2010 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną oraz trójką małoletnich dzieci, posiada dom o powierzchni 90 m2 (mieszkanie o pow. 48 m2) i nieruchomość rolną o powierzchni 7,50 ha, utrzymuje się z dochodów z działalności gospodarczej w wysokości 2.000 złotych miesięcznie. Oświadczył, iż nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych.

Postanowieniem z 27 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę K. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z (...) października 2009 r.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 4 marca 2010 r. wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów.

W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 16 marca 2010 r., w którym wyjaśnił, iż gospodarstwo rolne o powierzchni 7,54 ha prowadzi wspólnie z żoną. Wskazał, iż otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, które za 2009 rok wynosiły łącznie 7.606,50 złotych. Stwierdził, iż miesięcznie ponosi następujące wydatki: woda, energia elektryczna, gaz - 500 złotych; koszty utrzymania rodziny - 3.000 złotych. Wyjaśnił także, że ponosi koszty związane z prowadzeniem tartaku, tj. zakup drzewa, ubezpieczenie społeczne, podatki. Do pisma załączył dowód ubezpieczenia gospodarstwa, wyciąg dzienny z rachunku bankowego, informację o przychodach podatnika PIT 28A za 2007 i 2008 rok oraz PIT 28 za 2008 rok, decyzje o przyznaniu płatności do gruntów rolnych, decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego (podatek rolny i od nieruchomości) określającego zobowiązanie na kwotę 225 złotych rocznie, decyzję w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego na dziecko.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym - na podstawie art. 256 p.p.s.a. - rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności:

1)

odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;

2)

wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;

3)

wypisy z rejestrów urzędowych;

4)

odpisy aktualnych bilansów;

5)

zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;

6)

zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy.

W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się - z uwagi na stan sprawy - iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Jednakowoż podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu PPF z 8 lutego 2010 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), został wezwany do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jego oraz jego rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. Ustalenia wymagało bowiem, czy skarżący uzyskuje jakiekolwiek dochody, w szczególności z prowadzonej działalności gospodarczej oraz posiadanej nieruchomości rolnej o pow. 7,54 ha, a jeśli tak to w jakiej wysokości, jak przedstawiają się wydatki jego związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem, czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób i majątek ruchomy znacznej wartości.

W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawca - na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy - winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że pisma procesowego z 16 marca 2010 r., złożonego na wezwanie do udzielania konkretnych informacji, nie sposób uznać za odpowiedź na zadane pytania. Wnioskodawca nie podaje czy posiada lokaty bankowe, oszczędności pieniężne, przedmioty wartościowe np. samochód oraz nie nadsyła wskazanych w zarządzeniu dokumentów, tj. wyciągu z rachunku bankowego za okres trzech miesięcy, zaświadczenia z urzędu gminy wskazującego wysokość uzyskiwanych dochodów z gospodarstwa rolnego.

Analizując złożone przez stronę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku możliwości weryfikacji złożonych oświadczeń poprzez posiadane ewentualnie środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, posiadany majątek. Należy bowiem zauważyć, iż skarżący został wezwany do nadesłania wyciągu z rachunku bankowego za okres trzech miesięcy. Nadesłał natomiast dwa wyciągi dzienne z 18 i 24 lutego 2010 r., z saldem na rachunku odpowiednio w wysokości 1.159,01 złotych i 1.139,01 złotych. Ponadto nie nadesłał rachunku bankowego o nr 16 9582...0001, na który przelewane są przyznane płatności do gruntów. W związku z powyższym należy zauważyć, iż skarżący posiada co najmniej dwa rachunki bankowe, których stanów za okres trzech miesięcy, mimo wezwania nie ujawnia. Zażądano od wnioskodawcy dokumentu, którego uzyskanie nie wiązało się z nadmierną uciążliwością i to zarówno finansową jak i czasową, gdyż zasadą jest, że każdy posiadacz rachunku otrzymuje miesięcznie co najmniej jeden wyciąg z prowadzonego rachunku.

Przypomnieć trzeba, iż w orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (w szczególności oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07).

Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż same oświadczenia skarżącego budzą poważne wątpliwości z dwóch powodów. Po pierwsze skarżący wskazał, iż miesięcznie ponosi wydatki na utrzymanie rodziny oraz wodę, energię elektryczną i gaz w wysokości 3.500 złotych. Natomiast ujawnił, iż jego dochód miesięczny wynosi 2.000 złotych. W związku z tym należy przyjąć, iż skarżący posiada inne źródło dochodów którego nie ujawnił. Ponadto sama kwota ponoszonych wydatków wydaje się znacznie zawyżona. Trudno bowiem sobie wyobrazić, iż przy trudnej sytuacji materialnej, jak twierdzi skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponosi wydatki na utrzymanie rodziny w tak wysokiej kwocie, która to kwota w żaden sposób również nie została udokumentowana.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.