Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 647383

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 28 stycznia 2010 r.
V SA/Wa 1867/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Tomasz Zawiślak (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) października 2009 r. Nr (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Uzasadnienie faktyczne

G. S. - wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi - wystąpiła z wnioskiem (uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF z 28 grudnia 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Wnioskodawczyni wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem, posiada dom o pow. 90 m2, nieruchomość rolną o pow. 7 ha, którą oddała w dzierżawę oraz samochód osobowy, wzięty na kredyt. Wyjaśniła, iż utrzymuje się z dochodów z tytułu pracy w wysokości 1.300 złotych brutto oraz dochodów męża z tytułu pracy dorywczej w wysokości 500-700 złotych. Oświadczyła, iż nie posiada innych nieruchomości i zasobów pieniężnych, gdyż gospodarstwo, które posiadała utraciła w postępowaniu egzekucyjnym. Podała również, iż wspólnie z mężem mieszkają w domu, który został przekazany przez rodziców w stanie surowym. W związku z tym została zmuszona do jego wykończenia i na ten cel zostały zaciągnięte kredyty.

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, zarządzeniem z 4 stycznia 2010 r. wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty.

W odpowiedzi na powyższe, skarżąca złożyła pismo procesowe z 18 stycznia 2010 r. (data nadania), w którym przedstawiła swoją sytuację życiową oraz wskazała, iż rozbieżności pomiędzy danymi z wniosku o przyznanie prawa pomocy, a aktami administracyjnymi dotyczącymi wielkości gospodarstwa rolnego wynikały z tego, iż gospodarstwo, które posiadała dzierżawiła i następnie nieruchomość ta została zlicytowana. Natomiast we wniosku wskazała grunty męża o pow. 7 ha. Wyjaśniła, iż jej miesięczne wydatki związane z utrzymaniem i opłatami wynoszą ok. 1.800 złotych. Oświadczyła, iż jej miesięczne wynagrodzenie wynosi od 900 złotych do 1.300 złotych, natomiast męża skarżącej z tytułu pracy dorywczej ((...)) 500-700 złotych. Dodatkowo stwierdziła, iż nie posiada majątku znacznej wartości (samochód osobowy (...) o wartości ok. 1.800 złotych), oszczędności i nie uzyskuje dopłat do gruntów rolnych. Do pisma załączyła umowy kredytowe z harmonogramem spłat, wyciąg z jednego rachunku bankowego z saldem 0 złotych, fakturę za wodę i ścieki za okres od 31 lipca do 3 listopada 2009 r. w wysokości 111,16 złotych, dowody wpłat za energię elektryczną w wysokości 294,06 zł, 369,16 zł i 938,91 zł. dowody wpłat za telefon komórkowy w kwotach od 230,48 złotych do 269,99 złotych, dowodu uiszczenia rat kredytów (3 kredyty) w stałej miesięcznej wysokości 253,31 zł, 66,64 zł, 510 zł oraz dowody uiszczenia opłat za telewizję (...) (37,90 zł.) oraz Internet (59 zł.). Skarżąca mimo wezwania nie załączyła, bez podania przyczyn, wyciągu z rachunku bankowego męża, zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach oraz zaświadczenia z właściwego urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego.

Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest - stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. - ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności.

Powyższy przepis znajduje swoje rozwinięcie w wydanym - na podstawie art. 256 p.p.s.a. - rozporządzeniu Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r., w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnym oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia, dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności:

1)

odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe;

2)

wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy;

3)

wypisy z rejestrów urzędowych;

4)

odpisy aktualnych bilansów;

5)

zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat;

6)

zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy.

W tym miejscu zauważyć należy również, iż zawarte w omawianym przepisie określenie "w szczególności", wskazuje na to, iż wymienione w jego kolejnych punktach dokumenty źródłowe, stanowią katalog otwarty, który może być rozszerzony, jeśli okaże się - z uwagi na stan sprawy - iż niezbędne jest złożenie innych dokumentów. Jeżeli chodzi natomiast o "dodatkowe oświadczenie", o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., to wnioskodawcę można wezwać do podania takich informacji, które pozwolą na ocenę jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, by można było ustalić w sposób rzetelny i odpowiadający istniejącemu stanowi rzeczy, czy w sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Podkreślić bowiem należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone.

Wobec tego, iż oświadczenia złożone przez wnioskodawczynię na urzędowym formularzu PPF z 28 grudnia 2009 r., okazały się niewystarczające do oceny czy nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jako warunku udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie), została wezwana do podania informacji pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej jej oraz jej rodziny oraz do złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, w jakiej wysokości skarżąca i jej mąż uzyskują dochody z tytułu pracy, jak przedstawiają się wydatki jej rodziny związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem, czy posiadają rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób.

W tym miejscu przypomnieć należy, iż wnioskodawczyni - na której spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy - winna z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winna wyjaśnić przyczyny takiego braku.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że pisma procesowego z 18 stycznia 2010 r., złożonego na wezwanie do udzielania konkretnych informacji, nie sposób uznać za odpowiedź na zadane pytania. Wnioskodawczyni przedstawiła w sposób ogólny swoją sytuację życiową, jednakże nie nadesłała żądanych dokumentów i nie wskazała przyczyn dla których tego nie czyni. Skarżąca nadesłała wyciąg ze swojego rachunku bankowego, jednakże nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego męża, z którego m.in. dokonywana jest spłata kredytu oraz nie nadesłała wskazanych w zarządzeniu dokumentów.

Analizując złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez nią kosztów sądowych w sprawie, w szczególności wobec braku potwierdzenia stosownym dokumentem uzyskiwanych dochodów (zaświadczenie pracodawcy, wpływ wynagrodzenia na rachunek itp.). W orzecznictwie podnosi się, że kwestia posiadania środków pieniężnych (oszczędności zgromadzonych na rachunku bankowym) jest istotna dla oceny możliwości finansowych strony ubiegającej się o prawo pomocy, wobec czego wyjaśnienia w tym zakresie winny być zgodne ze stanem rzeczywistym i wyczerpujące, tj. w pełni obrazować stan jej pieniężnego posiadania (por. postanowienie NSA z 24 stycznia 2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07).

Mając zatem na uwadze, iż wezwanie nie zostało przez wnioskodawczynię wykonane w zakreślonym terminie, uznać należało, iż nie wykazała ona, że w odniesieniu do jej osoby wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania.

Na koniec warto przypomnieć, jak to słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej się wnioskodawca znajduje nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji - w razie nie wykazania omawianego uprawnienia - próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

Niezależnie od powyższego warto również wskazać, iż części ponoszonych przez skarżącą wydatków nie można zaliczyć do wydatków koniecznych np. opłat za telewizję (...), Internet, rachunku za telefon w kwotach (powyżej 230 złotych) znacznie przekraczających przeciętne użytkowanie telefonu, kosztów obsługi samochodu. Wskazać bowiem należy, iż o ile posiadanie samochodu, Internetu, telewizji satelitarnej, telefonu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu i korzystanie z pozostałych usług (w przypadku telefonu w sposób ponad standardowy) w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Ponadto konieczność spłacania kredytów bankowych nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania prywato - prawne nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie również formę kredytu udzielonego ze Skarbu Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach.

Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.