Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2238091

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 21 września 2016 r.
V SA/Wa 173/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Krajewska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 173/16, o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia (...) października 2015 r., nr (...) w przedmiocie nałożenia kary porządkowej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 173/16, o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych

Uzasadnienie faktyczne

S. K. (dalej jako: "Skarżąca" lub "Strona") wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł, wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i córką, nie posiada nieruchomości, oszczędności pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. W rubryce nr 10 wniosku oświadczyła, iż otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 600 zł miesięcznie. Dodatkowo wskazała w rubryce nr 8 wniosku, iż jej mąż nie pracuje, zaś córka jest uczennicą szkoły podstawowej. Wnioskodawczyni przedstawiła swoje miesięczne zobowiązania i stałe wydatki, do których zaliczyła: energię elektryczną - 526,59 zł oraz raty kary grzywny - 250 zł.

W dodatkowym oświadczeniu z dnia... kwietnia 2016 r. Strona wyjaśniła, iż mieszka w domu należącym do teściów, jest zatrudniona na stanowisku pracownika biurowego, zaś jej mąż jest rolnikiem. Wskazała, iż wraz z mężem posiadają gospodarstwo rolne, które zostało "zajęte przez Urząd Celny w P.". Oświadczyła także, iż ani ona ani jej mąż nie otrzymują świadczeń alimentacyjnych, nie korzystają z pomocy społecznej ani pomocy rodziny. Skarżąca podała, iż ponosi wydatki na energię elektryczną, opłaty za odpady komunalne, jak również za wodę. Wnioskodawczyni i jej mąż nie posiadają rachunków bankowych. Dodatkowo oświadczyła, iż nie prowadzi z teściami wspólnego gospodarstwa domowego i nie wie czy posiadają oni rachunki bankowe. Do pisma załączyła zaświadczenia o wysokości zarobków z okresu od września 2015 r. do lutego 2016 r. w wysokości 676,08 zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza sądowego, Skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny swojej sytuacji majątkowej, co uniemożliwiło dokonanie oceny, czy spełnia ona ustawowe przesłanki udzielenia prawa pomocy i w konsekwencji spowodowało nieuwzględnienie jej wniosku.

Od powyższego orzeczenia starszego referendarza sądowego Skarżąca wniosła sprzeciw, domagając się ponownego rozpatrzenia wniosku i przyznania jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych z powodu trudnej sytuacji finansowej.

W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że referendarz nie wziął pod uwagę całości materiału dostarczonego do Sądu. Skarżąca po ośmiu latach nie jest w stanie odnaleźć postanowienia o zajęciu majątku przez Urząd Celny w P. W związku z tym Strona wniosła o to by "Sąd poprosił Urząd Celny o udzielenie informacji na potwierdzenie jej słów".

Skarżąca wskazała też, iż nie prowadzi gospodarstwa domowego wraz z teściami. Prowadzi je tylko i wyłącznie z mężem, który nie osiąga dochodów, a ponadto małżeństwo ma jeszcze na wychowaniu dziecko. Zdaniem Strony, wykazała ona w pierwszym piśmie kierowanym do Sądu wszelkie dochody jakie uzyskuje, a także wszelkie wydatki jakie ponosi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść art. 246 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia zatem wątpliwości, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. W interesie strony leży przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Rozstrzygnięcie bowiem będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę.

Ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny.

Zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo uznał, że Skarżąca nie wykazała spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli poprzez zwolnienie od obowiązku poniesienia kosztu wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Skarżąca nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, przez co uniemożliwiła porównanie obciążeń finansowych, z jakimi winna się liczyć w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W zaskarżonym orzeczeniu referendarz sądowy słusznie wskazał, iż analiza zgromadzonego materiału budzi poważne wątpliwości już z tego powodu, że na niektóre pytania Strona w ogóle nie udzieliła odpowiedzi bądź udzieliła odpowiedzi niepełnych, a ponadto nie przedstawiła wszystkich dokumentów źródłowych, o które się do niej zwracano, a które mogłyby pozwolić na weryfikację składanych oświadczeń.

Analizując złożone przez Stronę oświadczenia, w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż Wnioskodawczyni nie wykonała należycie zarządzenia z dnia 18 marca 2016 r., którym została wezwana do udzielenia informacji czy jej mąż osiąga dochody, a jeśli tak to z jakiego tytułu i w jakiej miesięcznej wysokości. Zauważać należy, iż w piśmie z dnia... kwietnia 2016 r. wskazała, iż jej mąż nie jest osobą bezrobotną, ponieważ jest rolnikiem, a nadto oświadczyła, iż wraz z mężem posiadają gospodarstwo rolne. Skarżąca wskazała wprawdzie, iż gospodarstwo to zostało "zajęte", jednakże informacja ta nie została poparta żadnymi dokumentami, z których wynikałoby, że w rzeczywistości mąż Wnioskodawczyni nie ma możliwości prowadzenia działalności rolniczej, a co za tym idzie, że nie osiąga żadnych dochodów z tytułu rolnictwa. Ponadto nie jest jasne, co Wnioskodawczyni rozumie przez pojęcie "posiadania gospodarstwa rolnego" skoro nie wskazuje we wniosku, że posiada nieruchomości rolne, nie przedstawia również żadnych dokumentów, z których wynikałaby wielkość gospodarstwa rolnego (zaświadczenie z urzędu gminy), a nadto - jak już wyżej zauważono - żadnych dokumentów potwierdzających wskazane przez nią "zajęcie" gospodarstwa "przez Urząd Celny w P.". Skoro zatem nie można ustalić tego, czy mąż Wnioskodawczyni osiąga dochody z posiadanego gospodarstwa rolnego, to niemożliwe staje się dokonanie oceny możliwości majątkowych Skarżącej. Wyjaśnić bowiem należy, iż w przypadku, gdy Skarżąca wraz z rodziną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, nie można ograniczyć się do sytuacji majątkowej i dochodów jej samej, ale należy uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, ponieważ zwolnienie od kosztów postępowania jest uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (vide: postanowienie NSA z 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 322/08; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W dalszej kolejności stwierdzić należy, iż Wnioskodawczyni nie wykonała należycie wezwania do wskazania wydatków swojej rodziny związanych z niezbędnym utrzymaniem (opłaty za mieszkanie, wyżywienie, ubranie, leczenie). W piśmie z dnia... kwietnia 2016 r. Skarżąca oświadczyła jedynie, iż ponosi wydatki na energię elektryczną, opłatę za odpady komunalne, jak również za wodę, jednakże nie wskazała ich miesięcznej wysokości, a nadto milczeniem pominęła inne wydatki, które z natury rzeczy jej rodzina musi ponosić aby egzystować, takie jak wydatki na wyżywienie, ubranie, czy leczenie. Przypomnieć zatem należy, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Skoro zatem Wnioskodawczyni nie wskazuje wysokości ponoszonych wydatków, które uznać można za niezbędne dla utrzymania, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, staje się niemożliwe. Stanowisko takie jest tym bardziej zasadne, że gdyby uwzględnić jedynie wydatki oświadczone przez Skarżącą w rubryce nr 11 formularza PPF - rachunek za energię elektryczną w wysokości 526,59 zł oraz raty kary grzywny w wysokości 250 zł - to łączna wysokość tylko tych wydatków skarżącej (776,59 zł) przekracza wysokość jej miesięcznego dochodu (676,08 zł), co sprawia, że oświadczenia takie uznać należałoby za niewiarygodne.

W konsekwencji, wobec tego, iż Wnioskodawczyni nie przedstawiła w sposób pełny i niebudzący wątpliwości sytuacji majątkowej swojej rodziny, wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04). W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż nie można zaakceptować sytuacji, kiedy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15). Należy również podkreślić, iż referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13).

W sprzeciwie wskazano, ażeby Sąd zwrócił się do Urzędu Celnego z prośbą o udzielenie informacji "na potwierdzenie słów Skarżącej" odnośnie odebrania gospodarstwa rolnego przez funkcjonariuszy celnych. Pomijając już wyżej wskazaną nieścisłość, a mianowicie sprzeczne twierdzenia Skarżącej, że jej mąż jest rolnikiem, a następnie, iż nie ma ona już gospodarstwa rolnego, a mąż nie osiąga żadnych przychodów, wskazać należy, iż nie jest rolą Sądu zwracanie się do urzędów państwowych o wydawanie odpowiednich zaświadczeń/dokumentów na rzecz stron postępowania. Na marginesie wskazać można, iż z kontekstu sprawy wynika, iż gospodarstwo rolne Skarżącej stanowiło przed laty jej główne źródło dochodu. Tym bardziej dziwić mogą nieścisłości w relacjach dotyczących okoliczności jego odebrania czy też zupełny brak potwierdzenia ww. faktów w jakichkolwiek dokumentach źródłowych. Sąd w takiej sytuacji nie może wyręczyć Strony, ponieważ na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy, to jej zadaniem jest wiarygodne i rzetelne przedstawienie Sądowi swojej sytuacji ekonomicznej.

Wnosząc sprzeciw Skarżąca nie przedłożyła żadnych nowych dokumentów dotyczących jej aktualnej sytuacji majątkowej, w tym dokumentów, o które była wzywana zarządzeniem referendarza sądowego na podstawie art. 255 p.p.s.a. Również argumentacja sprzeciwu, która w zasadzie powiela ogólne informacje, przedstawione na wcześniejszych etapach postępowania, nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego sprzeciwu.

Reasumując, należało przyjąć, że Skarżąca nie przedstawiła istotnych dla oceny wniosku dokumentów, co czyni niemożliwym porównanie obciążeń finansowych, z jakimi winna liczyć się w postępowaniu sądowym, z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11).

Z tych względów, zdaniem Sądu, orzeczenie starszego referendarza sądowego o odmowie przyznania Skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.