Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 59037

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 24 października 1997 r.
V SA 607/97

UZASADNIENIE

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym:

Przewodniczący sędzia NSA - S. Goliszek

Sędziowie NSA - J. Zajda

- H. Rybińska (spr.)

Protokolant - M. Połowniak

po rozpoznaniu w dniu 24 października 1997 r.

sprawy ze skargi FAM-SIMADEX Sp. z o.o. w Pionkach

na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł

z dnia 27 lipca 1994 r. Nr DPC-3-460-488/94/10422

w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie zwrotu cła

1. Uchyla zaskarżoną decyzję.

2. Zasądza od Prezesa Głównego Urzędu Ceł na rzecz FAM-SIMADEX Sp. z o.o. kwotę 34,21 zł (trzydzieści cztery złote gr 21) tytułem zwrotu wpisu sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

We wniosku z dnia 16 czerwca 1994 r., adresowanym do Prezesa Głównego Urzędu Ceł, skarżąca Spółka z o.o. "FAM-SIMADEX" w P. wnosiła o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 4 sierpnia 1993 r. nr 14PC-456-1864/92 z powodu rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). W motywach powyższego wniosku skarżąca wywiodła, że uprzednim wnioskiem z dnia 22 grudnia 1992 r. wystąpiła o zwrot cła w kwocie 8 553 400,- zł, w trybie art. 80 ust. 1 Prawa celnego, w związku ze zużyciem przy produkcji eksportowanej amunicji importowanego polietylenu. Decyzją z dnia 4 sierpnia 1993 r. odmówiono skarżącej zwrotu cła objętego przedmiotowym wnioskiem, zarzucając, że odprawy celnej dokonał agent celny. Jak twierdziła skarżąca, "znamienne w tej sprawie było to, że przy tej przyczynie odmowy powołano podstawę prawną zarzutu naruszenia terminu złożenia wniosku o zwrot cła". Podnosząc zarzut naruszenia art. 116 i 117 Prawa celnego, skarżąca podniosła, że wniosek o zwrot należności celnych został złożony w dniu 23 grudnia 1992 r., tj. w ustawowym terminie. Odmawiając zwrotu należności celnych Dyrektor Urzędu Celnego stwierdził, że wniosek ten powinien być złożony w dacie zgłoszenia wyrobu gotowego do wywozu. Pogląd ten jest niesłuszny, a Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 września 1993 r. sygn. akt III AZP 10/93 zajął inne stanowisko. Stąd odmowa zwrotu cła nie znajduje podstaw prawnych.

Prezes Głównego Urzędu Ceł, po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia 27 lipca 1994 r. nr DPC-3-460-488/94/10422, na podstawie art. 157, art. 158 § 1 w zw. z art. 156 § 1 kpa, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia 4 sierpnia 1993 r. nr 14PC-456-1864/92. W uzasadnieniu swojej decyzji organ orzekający przedstawił następującą argumentację: zgodnie z art. 16 § 1 kpa, stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić w przypadkach przewidzianych w kodeksie. Przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji ustawodawca zawarł w art. 156 § 1 kpa. Z akt sprawy nie wynika, by decyzja organu celnego I instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem w dniu wydania decyzji obowiązywał podany w rozporządzeniu Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. termin składania wniosków o zwrot cła w trybie art. 80 Prawa celnego. Fakt dokonania wykładni przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 września 1993 r. nr III AZP 10/93 nie powoduje nieważności decyzji wydanej przed opublikowaniem cytowanej uchwały. Wyrażona w art. 16 kpa zasada trwałości decyzji ostatecznych ma na celu ochronę porządku prawnego i wymaga, by decyzje administracyjne w określonych warunkach stawały się trwałe. Rażące naruszenie prawa ma miejsce w przypadku, gdy treść pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność decyzji, gdy ma charakter rażący, to znaczy, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisach prawa. W konkluzji organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie opisana wyżej sytuacja nie ma miejsca.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka z o.o. "FAM-SIMADEX" wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa GUC lub o stwierdzenie jej nieważności z tej przyczyny, że organy celne, wydające decyzje w obu trybach, dopuściły się obrazy art. 116 i 117 Prawa celnego. Skarżąca powtórzyła w tym zakresie motywację zbieżną z podniesioną w jej wniosku z dnia 16 czerwca 1994 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes GUC wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podnosząc nadto, że § 2 cytowanego rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą nie został uchylony przez powołany do tego Trybunał Konstytucyjny oraz że strona miała możliwość złożenia odwołania do organu II instancji, jednakże z prawa tego nie skorzystała.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Niezgodność z ustawą aktu wykonawczego, a więc aktu niższego rzędu, który stanowił podstawę decyzji administracyjnej ma miejsce m.in. w sytuacji, gdy organ wydający taki akt ustanowił normę prawną, do ustanowienia której nie było upoważnienia w ustawie. Stosownie bowiem do przepisów art. 54 ust. 1, art. 55 ust. 3 i art. 56 ust. 3 Ustawy konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą a wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 84, poz. 426 z późn. zm.), Rada Ministrów, Prezes Rady Ministrów i minister wydają rozporządzenia jedynie w celu wykonania ustaw i na podstawie udzielonych w nich upoważnień.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalona została już linia, że w myśl zasady określonej w art. 62 Konstytucji RP sędziowie podlegają tylko ustawom. Zgodnie więc z tą zasadą, każdy sąd jest uprawniony do odmowy zastosowania w stanie faktycznym danej sprawy przepisu aktu wykonawczego (rozporządzenia, zarządzenia), który uzna za niezgodny z ustawą (por. uchwałę Składu Siedmiu Sędziów SN z dnia 20 września 1988 r. sygn. akt III AZP 14/87 opublik. w OSNCP zeszyt nr 3 z 1989 r. poz. 39; wyrok NSA z dnia 10 października 1996 r. sygn. akt SA - P 2619/95 nie publ.). Powyższy pogląd znajduje również potwierdzenie w powołanym wyżej postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 października 1996 r.

Bezsporne w sprawie niniejszej jest, że decyzje organów celnych obu instancji oparto na przepisie § 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą (Dz. U. Nr 64, poz. 383, ze zm. w 1994 r. Dz. U. Nr 53, poz. 219). Przepis ten przed nowelizacją stanowił, że "wniosek o zwrot cła powinien być złożony razem z wnioskiem, o którym mowa w art. 50 ust. 1 ustawy".

Zgodnie zaś z art. 50 ust. 1 w zw. z art. 52 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 75, poz. 445 z późn. zm.), podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą towarem, którego rodzaj lub ilość wskazują na przeznaczenie do działalności gospodarczej, był obowiązany do złożenia w formie pisemnej wniosku o wszczęcie postępowania celnego (zgłoszenia celnego) w dacie dostarczenia towaru do miejsca odprawy celnej albo z chwilą przystąpienia funkcjonariusza do kontroli celnej, w przypadku gdy zgłoszenie dotyczyło towaru wywożonego za granicę.

Przepis § 2 tego rozporządzenia został zmieniony nowelą z dnia 6 kwietnia 1994 r. (Dz. U. Nr 53, poz. 219), która weszła w życie z dniem 25 kwietnia 1994 r. i obowiązywała w dacie orzekania przez organ nadzoru. W brzmieniu nadanym nowelą wniosek o zwrot cła powinien być złożony nie później niż w terminie 14 dni od dnia wywozu towarów, o których mowa w § 1 ust. 1.

Dokonując oceny legalności zaskarżonych decyzji organów celnych w sprawie Sp. z o.o. "FAM-SIMADEX" - skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie stwierdza, że rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. wydane zostało z powołaniem się na upoważnienie ustawowe określone w art. 80 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (Dz. U. Nr 75, poz. 445 z późn. zm.; obecnie Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 z późn. zm.). W przepisie tym ustawodawca upoważnił Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą jedynie do określenia, w drodze rozporządzenia, trybu zwrotu należności celnych od towarów określonych w ust. 1. W myśl ust. 1 art. 80 ustawy, należności celne pobrane od towarów przywiezionych z zagranicy w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych, zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą, zwraca się producentowi tych towarów w terminie 30 dni od dnia wywozu. Z treści przytoczonego przepisu w żadnym razie nie można wywieść umocowania Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą do określenia w rozporządzeniu terminu do złożenia wniosku o zwrot należności celnych przez podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą w odniesieniu do towarów określonych w art. 80 ust. 1 Prawa celnego. Rozporządzenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. utraciło obowiązującą moc z dniem 12 lipca 1996 r., tj. z dniem wejścia w życie cytowanego rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19 czerwca 1996 r. W stanie prawnym obecnie obowiązującym w omawianym zakresie nadal brak jest przepisu ustawowego, na podstawie którego można by przyjąć, że Minister Współpracy Gospodarczej z Zagranicą uzyskał uprawnienie do określenia terminu, w jakim podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą zobowiązany został do złożenia wniosku o zwrot cła od towarów określonych w art. 80 ust. 1 Prawa celnego.

Powyższe względy dają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu podstawę do stwierdzenia, że § 2 w zw. z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 19 czerwca 1996 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą (Dz. U. Nr 71, poz. 344, ze zm. w 1996 r. Dz. U. Nr 96, poz. 449) określający, że termin do złożenia (przez producenta towarów) wniosku o zwrot należności celnych powinien być złożony nie później niż w terminie 30 dni od dnia wywozu towarów, które zostały przywiezione z zagranicy w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych, zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą i że termin ten ma zastosowanie do sytuacji z okresu poprzedzającego wejście w życie rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 30 lipca 1996 r. - został wydany z przekroczeniem upoważnienia ustawowego zawartego w art. 80 ust. 2 Prawa celnego.

W nawiązaniu do powyższych rozważań, co do terminu określonego w cytowanym rozporządzeniu z dnia 31 sierpnia 1990 r. w § 2 - wypowiedział się zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Sąd Najwyższy. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 lutego 1993 r. sygn. akt V SA 2287-2307/92 stwierdził, że art. 80 ust. 2 ustawy - Prawo celne nie upoważnia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą do określenia terminu, w jakim możliwe jest żądanie zwrotu należności celnych wymienionych w ust. 1 tego przepisu (§ 2 rozporządzenia tego Ministra z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą - Dz. U. Nr 64, poz. 383). Wniosek w tym względzie może być złożony po dokonaniu odprawy celnej wywozowej, a nawet po upływie terminu 30 dni od dnia wywozu towaru. Natomiast Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 23 września 1993 r. sygn. akt III AZP 10/93 stwierdził, że w świetle art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne wniosek o zwrot należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy w postaci surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych, zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą, może być zgłoszony nie później niż w terminie 30 dni od dnia wywozu.

W związku z powyższym, w świetle przytoczonych rozważań, organ celny powinien ponownie rozważyć, czy odmowa zwrotu cła z powodu uchybienia terminu do złożenia wniosku nie jest dotknięta wadą nieważności.

Z tych przyczyn, na podstawie art. 207 § 2 pkt 1 kpa, w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA (Dz. U. Nr 74, poz. 368), orzeczono jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.