Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1716355

Wyrok
Sądu Okręgowego w Radomiu
z dnia 22 listopada 2013 r.
V Ka 806/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SO Maciej Gwiazda (sprawozdawca).

Sędziowie: SO Edyta Szymańska, SO Marcin Kobylski.

Protokolant: st. sekr. sąd. Damian Zieliński.

Sentencja

Sąd Okręgowy w Radomiu V Wydział Karny Odwoławczy przy udziale Prokuratora Urszuli Golus po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2013 r. sprawy P. K. oskarżonego o przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. na skutek apelacji wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Rejonowego w K. VII Zamiejscowego Wydziału Karnego z siedzibą w L. z dnia 9 września 2013 r. VII K 450/2013

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w K. do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

P. K. został oskarżony o to, że w dniu 14 lipca 2013 r. w Ś., gminy L., powiatu (...), województwa (...), znajdując się w stanie nietrzeźwości 1,15 mg/dm3 zawartości alkoholu w wydychanym powietrzu, po drodze publicznej kierował rowerem, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne,

tj. o przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w K. VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą w L. wyrokiem zaocznym z dnia 9 września 2013 r. w sprawie VII K 450/2013

orzekł:

I.

oskarżonego P. K. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to na podstawie art. 178a § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. skazał go, a na podstawie art. 178a § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. wymierzył mu karę 5 (pięciu) miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 60 (sześćdziesięciu) stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na 10 (dziesięć) złotych,

II.

na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. orzeczoną wobec oskarżonego P. K. karę pozbawienia wolności warunkowo zawiesił ustalając okres próby na 4 (cztery) lata,

III.

na podstawie art. 42 § 2 k.k. w zw. z art. 43 § 1 i 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego P. K. zakaz prowadzenia niemechanicznych pojazdów jednośladowych na okres 4 (czterech) lat, poczynając od daty uprawomocnienia się orzeczenia,

IV.

na podstawie art. 49 § 2kk w zw. z art. 39 pkt 7 k.k. orzekł od oskarżonego P. K. świadczenie pieniężne w kwocie 300 (trzysta) złotych na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym i Pomocy Postpenitencjarnej,

V.

nie obciążył oskarżonego P. K. kosztami procesu które przejmuje na rachunek Skarbu Państwa.

Apelację od powyższego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając go w części orzeczenia o karze na niekorzyść oskarżonego i zarzucając mu:

- obrazę przepisu prawa materialnego w postaci art. 71 § 1 k.k. polegającą na orzeczeniu grzywny w wymiarze 60 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na 10 zł obok kary pozbawienia wolności, gdy orzeczenie grzywny w tym przypadku było możliwe wyłącznie na podstawie cytowanego przepisu, tj. w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności;

- obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 413 § 1 pkt 6 k.p.k. przez zaniechanie wskazania w sentencji wyroku skazującego przepisu ustawy karnej, tj. art. 71 § 1 k.k., który winien być zastosowany przy orzeczeniu grzywny.

Wskazując na powyższe, wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez wskazanie w sentencji wyroku podstawy orzeczenia grzywny, tj. art. 71 § 1 k.k.

Uzasadnienie prawne

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Wniesiona w sprawie apelacja doprowadziła do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w K. jednak z innych względów niż podniesione w środku odwoławczym.

Z dniem 1 stycznia 2013 r. - na podstawie rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. w sprawie zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 1121) i z dnia 25 października 2012 r. w sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów okręgowych i sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r. poz. 1223) - zniesiono 79 sądów rejonowych, w tym Sąd Rejonowy w L., którego obszar właściwości miejscowej został objęty obszarem właściwości miejscowej Sądu Rejonowego w K.W tym Sądzie - na podstawie zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 listopada 2012 r. w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych wydziałów w sądach rejonowych (Dz. Urz. MS 2012 r. poz. 168) - został utworzony VII Zamiejscowy Wydział Karny z siedzibą w L. dla spraw karnych z obszaru właściwości miejscowej zniesionego Sądu Rejonowego w L. W tym Wydziale rozpoznana została sprawa oskarżonego, a orzekał w niej Sąd Rejonowy w jednoosobowym składzie w osobie sędziego, który - podobnie jak ok. 500 innych sędziów - został przeniesiony decyzją wydaną na podstawie art. 75 § 3 w związku z art. 75 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 427 - dalej: "Pr.u.s.p.") z uprzedniego miejsca służbowego, jakim był zniesiony Sąd Rejonowy w L., na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w K.

W doktrynie i orzecznictwie od dawna kwestionowana jest zgodność z Konstytucją nie tylko art. 20 pkt 1 Pr.u.s.p., upoważniającego Ministra Sprawiedliwości do tworzenia i znoszenia sądów, ale także art. 75 § 3 Pr.u.s.p., upoważniającego go do wydawania decyzji przenoszącej sędziego bez jego zgody na nowe miejsce służbowe w razie między innymi zniesienia sądu. Przyjmuje się trafnie, że uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do zniesienia nieograniczonej liczby sądów, a następnie przeniesienia znacznej liczby sędziów na inne miejsca służbowe bez ich zgody, stanowi ingerencję czynnika administracyjnego w zakres władzy sądowniczej, co w sposób oczywisty narusza zasady podziału władz, odrębności i niezależności sądów oraz niezawisłości sędziów i stabilności stanowiska sędziego (art. 10 ust. 1, art. 173 i art. 180 ust. 2 i 5 Konstytucji). Tymczasem jedną z konstrukcyjnych, fundamentalnych zasad ustroju sądów, zagwarantowanych w Konstytucji (art. 45 ust. 1), jest wykonywanie przez sędziego władzy sądowniczej w tym sądzie, w którym ma on swoje miejsce służbowe. Powołując do pełnienia urzędu na stanowisku sędziowskim, Prezydent RP wyznacza miejsce służbowe sędziego, które jest jednym z czynników kształtujących status sędziego i może być zmienione tylko w wyjątkowych wypadkach i ściśle określonym trybie. Z art. 180 ust. 2 Konstytucji i art. 75 Pr.u.s.p. wynika, że przez miejsce służbowe sędziego należy rozumieć konkretny sąd stanowiący określony obszar jurysdykcyjny należący do właściwego sądu, w którym sędzia może sprawować władzę sądowniczą. Miejsce służbowe wyznacza zakres władzy sądowniczej rozumiany jako obszar działania sędziego oraz rodzaj spraw, które może rozstrzygać, określony w przepisach prawa procesowego o właściwości rzeczowej. Miejsce służbowe jest więc istotnym elementem władzy sądowniczej sensu stricto i każda ingerencja dotycząca tego miejsca jest ingerencją w zakres władzy sądowniczej, przy czym jest oczywiste, że sędzia orzekający poza sądem, w którym ma siedzibę, staje się sędzią (sądem) niewłaściwym w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz przepisów prawa procesowego, podobnie jak niewłaściwy jest sąd, w którego siedzibie zasiadają sędziowie innego sądu. Zasada wykonywania przez sędziego władzy sądowniczej tylko w tym sądzie, do którego został powołany, łączy się nierozerwalnie z podstawowymi zasadami demokratycznego państwa prawa: przywiązania sędziego do urzędu, nieusuwalności i nieprzenoszalności i jest jednym z elementów określających istotę i funkcję niezawisłości sędziowskiej. Z tego względu powierzenie Ministrowi Sprawiedliwości wydawania decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe słusznie uważane jest za naruszające wskazane zasady i przepisy Konstytucji. W związku z tym przepisy przyznające Ministrowi Sprawiedliwości to uprawnienie wymagają wykładni ścisłej, a nawet zwężającej, stanowią bowiem wyjątek od zasady nieingerencji władzy wykonawczej w władzę sądowniczą (por.m.in. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2007 r. III CZP 81/2007 OSNC 2007/10 poz. 154, oraz uzasadnienia zdań odrębnych do uchwały Pełnego Składu Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2007 r. BSA I-4110/2007 OSNC 2008/4 poz. 42). Z tych względów w orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że miejsce służbowe sędziego nie stanowi tylko kwestii pracowniczej w rozumieniu m.in. art. 29 § 1 pkt 2 k.p. ani kwestii związanej z organizacją wymiaru sprawiedliwości, jak również z żadnym innym problemem natury administracyjnej, a uprawnienie Ministra Sprawiedliwości do przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe nie należy do zakresu władzy wykonawczej i nie jest decyzją administracyjną (por.m.in. uchwała Pełnego Składu Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 12 października 2004 r. III PZP 2/2004 OSNP 2005/9 poz. 121 oraz wyroki z dnia 12 stycznia 2006 r. III PO 11/2004 OSNP 2006/17-18 poz. 285, z dnia 8 lutego 2006 r. III PO 11/2004 OSNP 2006/17-18 poz. 286, z dnia 16 lutego 2006 r. 7 III PO 18/2004 nie publ., z dnia 8 marca 2006 r. III PO 41/2004 OSNP 2006/17-18 poz. 288, z dnia 12 marca 2006 r. III PO 39/2004 nie publ. i z dnia 16 marca 2006 r. III PO 57/2004 nie publ.).

Stanowisko to jest trafne. Decyzją wydawaną na podstawie art. 75 § 3 Pr.u.s.p. Minister Sprawiedliwości nie realizuje nadzoru administracyjnego nad sądami (art. 9 p.u.s.p.), który nie obejmuje sfery jurysdykcyjnej przyznanej konkretnemu sędziemu w ramach inwestytury (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 stycznia 2009 r. K. 45/2007 OTK ZU 2009/1A poz. 3). Przeniesienie sędziego z powodu zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych - ze względu na wagę tego aktu i wynikające z niego odstępstwo od przewidzianej w art. 180 ust. 2 Konstytucji zasady nieprzenoszalności sędziów - zostało uregulowane na poziomie konstytucyjnym (art. 180 ust. 5 Konstytucji), a jego konkretyzacja zawarta jest w przepisach ustrojowych, w których czynności w tym zakresie powierzono Ministrowi Sprawiedliwości. Kompetencja przyznana Ministrowi Sprawiedliwości w art. 75 § 3 Pr.u.s.p. nie mieści się więc w sferze administracyjnej, a jej realizacja w postaci wydania decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe nie stanowi wykonywania uprawnień z zakresu administracji publicznej, wykracza poza kompetencję obejmującą kierowanie działem administracji rządowej "sprawiedliwość" (art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej, tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 z późn. zm.), a zatem nie jest decyzją administracyjną, lecz swoistym aktem władczym, właściwym procedurom obowiązującym wewnątrz władzy sądowniczej i kształtującym jej zakres terytorialny. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podkreślano, że konstytucyjna zasada stabilizacji statusu sędziego wyłącza możliwość powierzania władzy wykonawczej jakichkolwiek samodzielnych rozstrzygnięć dotyczących sytuacji prawnej sędziego (por.m.in. wyroki z dnia 24 czerwca 1998 r. K. 3/98 OTK ZU 1998/4 poz. 52 i z dnia 15 stycznia 2009 r. K. 45/2007 OTK ZU 2009/1A poz. 3 oraz postanowienie z dnia 11 lipca 2000 r. K. 28/99 OTK ZU 2000/5 poz. 150). Z tych względów, jak wskazano, powierzenie Ministrowi Sprawiedliwości wydawania decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe uważane jest za naruszenie konstytucyjnych zasad demokratycznego państwa prawa, co tym bardziej musi odnosić się do sytuacji, w których decyzję o stałym przeniesieniu sędziego bez jego zgody na inne miejsce służbowe wydaje organ pomocniczy Ministra Sprawiedliwości, niebędący jego zastępcą i niezaliczany nawet do organów administracji rządowej.

Przewidziane w art. 75 § 3 p.u.s.p. uprawnienie Ministra Sprawiedliwości nie należy do zakresu władzy wykonawczej i nie jest decyzją administracyjną, nie mają więc do niego zastosowania art. 37 ust. 1 i ust. 5 u.R.M. ani przepisy ustawy o działach administracji rządowej, gdyż dotyczą tylko działań ministrów jako organu administracji publicznej w sprawowaniu władzy wykonawczej. Nie mogą mieć zatem zastosowania do omawianej kompetencji Ministra Sprawiedliwości, należącej ściśle do zakresu władzy sądowniczej; w takich przypadkach Minister Sprawiedliwości działa nie jako organ administracji publicznej, lecz występuje w roli organu władzy publicznej, w której - zgodnie z art. 36 u.R.M. - zastąpić go może jedynie Prezes Rady Ministrów lub inny wskazany przez niego członek Rady Ministrów i tylko wtedy, gdy stanowisko Ministra Sprawiedliwości nie zostało obsadzone lub w razie czasowej niezdolności Ministra do wykonywania obowiązków. Kompetencje organu administracji publicznej - przyznane mu na podstawie przepisu szczególnego, nienależące jednak do sfery administracji publicznej - nie mogą być przekazywane innej osobie (por.m.in. uchwały z dnia 27 września 1991 r. III CZP 61/91 OSNCP 1992/4 poz. 49, z dnia 22 grudnia 1980 r. III CZP 38/80 OSNCP 1981/7 poz. 121, z dnia 10 października 1979 r. III CZP 65/79 OSNCP 1980/3 poz. 46 i z dnia 9 lutego 1974 r. III CZP 64/73 OSNCP 1974/7-8 poz. 121 oraz wyrok z dnia 19 marca 1982 r. III CRN 35/82 niepubl.).

Z tych względów należy stwierdzić, że przewidziane w art. 75 § 3 w związku z art. 75 § 2 pkt 1 p.u.s.p. uprawnienie do przeniesienia sędziego na inne miejsce służbowe przysługuje wyłącznie Ministrowi Sprawiedliwości, w związku z czym nie może być przekazane innej osobie, w tym sekretarzowi lub podsekretarzowi stanu. Sprzeciwia się temu także zasada równorzędności między przedstawicielami władzy wykonawczej i sądowniczej. Jest oczywiste, że sędzia, którego status wywodzi się bezpośrednio z Konstytucji oraz decyzji Prezydenta RP, opartej na uchwale organu konstytucyjnego, jakim jest Krajowa Rada Sądownictwa, pozostaje na wyższej pozycji ustrojowej niż sekretarz oraz podsekretarz stanu - urzędnicy niewchodzący w skład Rady Ministrów i niezaliczani do organów administracji rządowej. Stanowią oni element struktury politycznej (kierowniczej) ministerstwa jako pomocnicy ministra, pomagający w kierowaniu resortem; są najbliższymi współpracownikami ministra i najwyższymi urzędnikami ministerstwa, ale nie można przypisać im funkcji organów państwowych, gdyż swoje zadania wykonują w imieniu i z upoważnienia ministra. Także z tych zatem względów decyzja bezpośrednio dotycząca statusu sędziego oraz terytorialnego zakresu władzy sądowniczej - ingerującą głęboko w zasadę podziału władz (art. 10 ust. 1 Konstytucji) - nie może być przez Ministra Sprawiedliwości przenoszona na inne osoby. Podejmując ją, Minister Sprawiedliwości ponosi osobistą odpowiedzialność prawną i ustrojową, której nie może się wyzbyć ani scedować na inne osoby.

W tej sytuacji decyzja o przeniesieniu na inne miejsce służbowe podjęta przez inną osobę, także "z upoważnienia" Ministra Sprawiedliwości, jest wadliwa (bezprawna), a sędzia, którego ona dotyczy, nie może wykonywać władzy jurysdykcyjnej w sądzie (na obszarze jurysdykcyjnym), do którego został "przeniesiony." Skład orzekający z jego udziałem jest zatem sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Okoliczności powodujące nieważność postępowania sąd bierze zaś pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy, bada zatem także, czy skład sądu jest zgodny z prawem, tj. w tym wypadku również to, czy decyzja o przeniesieniu na nowe miejsce służbowe sędziego zasiadającego w składzie sądu została podjęta zgodnie z prawem, a w szczególności we właściwym trybie i przez uprawniony podmiot (por. uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 2013 r. III CZP 46/2013). Biorąc zatem po uwagę, że decyzję DSO-IV-1302-849/12/2 o przeniesieniu sędziego biorącego udział w rozstrzyganiu niniejszej sprawy podjął nie Minister Sprawiedliwości, lecz - działający z jego upoważnienia - Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. należało uchylić zaskarżony wyrok, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w K.

Na marginesie wskazać należy, że zgodnie z art. 4 § 1 k.k. jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy. Ustawa nowa ma zastosowanie w szczególności w razie depenalizacji, a więc uchylenia przez nową ustawę karalności czynu stanowiącego przedmiot orzekania, z którą to sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Art. 12 pkt 3 ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. Nr 1247) w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks Karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) wprowadził zmiany m.in. poprzez uchylenie § 2 art. 178a k.k., z którego zakwalifikowany został czyn zarzucony oskarżonemu. Ustawa ta we wskazanym zakresie obowiązuje od dnia 9 listopada 2013 r. Zatem obecnie czyn z dawnego art. 178a § 2 k.k. nie stanowi już przestępstwa. Z uwagi na brzmienie art. 2 § 1 k.w. w stosunku do oskarżonego nie znajdzie również zastosowania nowowprowadzony wyżej powołaną ustawą art. 87 § 1a k.w. Rozważeniu przez Sąd Rejonowy winna zaś podlegać możliwość zakwalifikowania czynu zarzuconego P. K. z art. 87 § 2 k.w., który obowiązywał zarówno w dacie popełnienia czynu, jak i obowiązuje nadal w dacie orzekania.

W stosunku do zarzutów apelacji prokuratora sąd odwoławczy skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 436 k.p.k., zgodnie z którą sąd może ograniczyć rozpoznanie środka odwoławczego tylko do poszczególnych uchybień, podniesionych przez stronę lub podlegających uwzględnieniu z urzędu, jeżeli rozpoznanie w tym zakresie jest wystarczające do wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub bezprzedmiotowe dla dalszego postępowania.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.