Orzeczenia sądów
Opublikowano: OSNC 2015/12/146

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 20 listopada 2014 r.
V CSK 9/14
Odpis decyzji poświadczonej za zgodność z oryginałem przez notariusza jako podstawa do dokonania wpisu w księdze wieczystej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski.

Sędziowie SN: Maria Szulc, Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca).

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "P.S.E." S.A. w K.-J. (poprzednio: "P.S.E.O." S.A. w K.-J.) przy uczestnictwie Zbigniewa R. o wpisanie w dziale III księgi wieczystej ograniczonego sposobu korzystania z nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 20 listopada 2014 r. skargi kasacyjnej wnioskodawcy od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2013 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Krzyków we Wrocławiu - po rozpoznaniu wniosku "P.S.E.O." S.A. w K.-J. o wpisanie w księdze wieczystej, prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej własność Zbigniewa R., ograniczenia sposobu korzystania z niej, oddalił wniosek o dokonanie wpisu.

Zdaniem Sądu, zachodzi w rozumieniu art. 6269 k.p.c. przeszkoda do dokonania wpisu w postaci niedołączenia do wniosku oryginału decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W. z dnia 1 października 1963 r., wydanej na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (jedn. tekst: Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm. - dalej: "ustawa z dnia 12 marca 1958 r."), albo odpisu decyzji z potwierdzeniem organu, który decyzję wydał, zgodności odpisu z oryginałem. Dołączony do wniosku odpis wymienionej decyzji z poświadczeniem jej zgodności z oryginałem przez notariusza nie czyni zadość przewidzianemu w art. 6262 § 3 k.p.c. wymaganiu dokumentu stanowiącego podstawę wpisu w księdze wieczystej, ponieważ nie jest oryginałem dokumentu ani jego odpisem poświadczonym przez organ, który go wydał.

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił apelację wnioskodawcy. Nie podzielił zarzutu, że Sąd pierwszej instancji z naruszeniem art. 129 § 2 k.p.c. uznał, iż dołączony do wniosku odpis decyzji nie może stanowić podstawy wpisu w księdze wieczystej. Powołując się na orzecznictwo, stwierdził, że w wypadku dokumentów urzędowych podstawę wpisu może stanowić - poza oryginałem dokumentu - urzędowo poświadczony przez organ, który wydał dokument, odpis lub wyciąg z dokumentu. Podniósł również, że z treści decyzji z dnia 1 października 1963 r. wynika, iż poprzednik prawny wnioskodawcy uzyskał jedynie zezwolenie na przeprowadzenie linii energetycznej, tymczasem wnioskodawca domaga się wpisania ograniczenia korzystania z nieruchomości w zakresie utrzymania posadowionej na niej linii energetycznej.

W skardze kasacyjnej wnioskodawca zarzucił naruszenie art. art. 35 ust. 2 w związku z art. 4 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. oraz art. 244 k.p.c., art. 129 § 2 w związku art. 13 § 2 k.p.c. i art. 6269 k.p.c. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Ocena zarzutu skarżącego, mająca rozstrzygające znaczenie dla oceny zasadności skargi kasacyjnej, że Sąd z naruszeniem art. 129 § 2 w związku z art. 13 § 2 k.p.c., uznał, iż decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 1 października 1963 r., poświadczona za zgodność z oryginałem przez notariusza, nie stanowi podstawy do dokonania wpisu w księdze wieczystej, zależy od rozstrzygnięcia, czy po nowelizacji art. 129 k.p.c., dokonanej ustawą z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz.U. Nr 216, poz. 1676 ze zm. - dalej: "ustawa nowelizacyjna"), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2010 r., dołączona do wniosku decyzja może stanowić podstawę żądanego wpisu w księdze wieczystej.

Ustawa nowelizacyjna nadała art. 129 k.p.c. nowe brzmienie; zgodnie z § 2, zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, a według § 3, zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej ma charakter dokumentu urzędowego. W § 3 nie wymieniono notariusza, ponieważ czynnościom notarialnym, dokonanym przez notariusza, charakter dokumentu urzędowego nadaje art. 2 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (jedn. tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 164 ze zm.).

W ugruntowanym orzecznictwie ukształtowanym przed wejściem w życie ustawy nowelizacyjnej przyjmowano, że przewidziana w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst: Dz.U. z 2013 r., poz. 707 ze zm. - dalej: "u.k.w.h.") zasada notarialnego poświadczania podpisu na dokumencie, który ma stanowić podstawę wpisu, nie odnosi się do dokumentów urzędowych w rozumieniu art. 244 k.p.c., dokumenty te bowiem są sporządzane w innej formie przewidzianej przez przepisy szczególne. Takimi dokumentami niewątpliwie są orzeczenia sądowe i decyzje administracyjne, spełniające wymagania określone przepisami regulującymi ich wydanie. W konsekwencji przyjmowano, że w wypadku dokumentów urzędowych podstawę wpisu w księdze wieczystej stanowił oryginał tego dokumentu albo jego urzędowy odpis sporządzony zgodnie z art. 250 k.p.c. (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 30 października 1984 r., III CZP 62/84, OSNCP 1985, nr 7, poz. 88, oraz postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1994 r., II CKN 216/97, OSNC 1998, nr 1, poz. 7, z dnia 9 marca 2004 r., V CK 448/03, nie publ., z dnia 9 marca 2005 r., III CK 132/04, nie publ., i z dnia 23 kwietnia 2008 r., III CSK 335/07, nie publ.).

Przepis art. 129 k.p.c. ma służyć - jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizacyjnej - odformalizowaniu postępowania cywilnego przez racjonalizację obowiązku dołączania do akt sprawy dokumentów oryginalnych lub ich odpisów notarialnych, a jego istota polega na szerszym niż dotychczas umożliwieniu uwierzytelniania odpisów dokumentów przez profesjonalnych pełnomocników. Według stanu prawnego sprzed dnia 1 stycznia 2010 r., uprawnienie takie przysługiwało tym podmiotom w postępowaniu cywilnym jedynie wyjątkowo, w celu wykazania pełnomocnictwa lub spełnienia wymagań przewidzianych w postępowaniu nakazowym (art. 485 § 4 k.p.c. w brzmieniu przed dniem 1 stycznia 2010 r.) i w postępowaniu upadłościowym (art. 239). W orzecznictwie przepisy uprawniające pełnomocników do poświadczania dokumentów były wykładane ściśle (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08, OSNC 2009, nr 6, poz. 83, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2004 r., III CZP 21/04, OSNC 2005, nr 7-8, poz. 118, i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2008 r., III CSK 182/07, nie publ.).

Po wejściu w życie art. 129 k.p.c. w piśmiennictwie i w orzecznictwie dopuszczono możliwość stosowania przewidzianego w nim poświadczenia w stosunku do dokumentów urzędowych niezbędnych do wykazania następstwa prawnego przewidzianego w art. 788 k.p.c. W uchwałach Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2010 r., III CZP 94/10 (OSNC 2011, nr 9, poz. 91) i z dnia 21 grudnia 2010 r., III CZP 98/10 (OSNC 2011, nr 9, poz. 92) wyjaśniono, że poświadczony przez pełnomocnika odpis dokumentu ma charakter urzędowy w tym znaczeniu, iż potwierdza się w nim z mocą dokumentu urzędowego istnienie dokumentu "źródłowego" o treści takiej samej jak odpis. W uchwale z dnia 21 grudnia 2010 r., III CZP 98/10, wskazano, że brzmienie art. 129 § 2 i 3 k.p.c. nie daje podstaw do stwierdzenia jakichkolwiek różnić w odniesieniu do dokumentów urzędowych i prywatnych. Na takie różnice nie wskazuje także funkcja tego przepisu. Wskazano, że wykładnia znowelizowanego art. 485 § 4 k.p.c. przemawia za tezą, iż art. 129 § 2 k.p.c. dotyczy dokumentów urzędowych, skoro jego funkcją było zastąpienie m.in. wcześniej obowiązującej wersji art. 485 § 4 k.p.c., przewidującego możliwość wydania nakazu zapłaty na podstawie odpisu dokumentu urzędowo poświadczonego za zgodność, np. przez adwokata lub radcę prawnego.

Kwestia, czy dołączony do wniosku o dokonanie żądanego wpisu odpis decyzji odpowiada wymaganiom, jakie powinien spełniać dokument stanowiący podstawę wpisu w księdze wieczystej, nie podlega ocenie na podstawie art. 31 ust. 1 u.k.w.h., ponieważ zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem doktryny i judykatury przewidziane w nim wymaganie co formy dokumentu nie odnosi się do dokumentów urzędowych. Podstawy do oceny tej kwestii nie stanowi także art. 6262 § 3 k.p.c., gdyż zobowiązując do dołączenia do wniosku o dokonanie wpisu dokumentów stanowiących podstawę wpisu, nie określa ich formy, przewidziana zaś w nim forma dokumentu dotyczy jedynie wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej na podstawie tytułu wykonawczego, o którym mowa w art. 783 § 4 k.p.c. Wymagań co do formy dołączonego przez wnioskodawcę dokumentu stanowiącego podstawę wpisu nie zawiera także rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych (Dz.U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.). W postępowaniu wieczystoksięgowym nie ma zatem przepisu określającego formę dokumentu stanowiącego podstawę wpisu, uzasadniającego odmowę dokonania żądanego przez wnioskodawcę wpisu z powodu formy złożonego dokumentu w postaci przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.c. odpisu decyzji poświadczonej za zgodność z oryginałem przez notariusza.

Za odmową dokonania wpisu ze względu na formę dołączonego do wniosku o wpis dokumentu nie przemawia także charakter postępowania wieczystoksięgowego i zakres kognicji sądu. W literaturze i w orzecznictwie przyjmuje się zgodnie, że określona w art. 6268 § 2 k.p.c. kognicja sądu wieczystoksięgowego obejmuje także badanie materialnoprawnej skuteczności czynności stanowiących podstawę wpisu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2003 r., III CZP 79/02, OSNC 2003, nr 11, poz. 142). Ograniczeniu podlegają jedynie środki dowodowe, jakimi może dysponować sąd w postępowaniu o wpis. Nie można zakładać, że przedłożenie dokumentu mającego stanowić podstawę wpisu w postaci odpisu poświadczonego zgodnie z art. 129 § 2 k.p.c. stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa obrotu i dokonywanych wpisów, gdyż poświadczenia te mają charakter dokumentu urzędowego, co według ustawodawcy daje odpowiednie gwarancje. W razie zaś wątpliwości co do istnienia podstawy wpisu sąd wieczystoksięgowy może - zgodnie z art. 129 § 4 k.p.c. - z urzędu zażądać od strony składającej odpis dokumentu przedłożenia oryginału tego dokumentu. Postawą wpisu jest dokument "źródłowy", a poświadczony zgodnie z art. 129 § 2 k.p.c. odpis tego dokumentu zaświadcza jedynie w sposób urzędowy o istnieniu podstawy wpisu.

W sprawie, w której rozpoznawana jest skarga kasacyjna, nie bez znaczenia jest również pominięta przez Sąd okoliczność, że w archiwach Starostwa Powiatowego i Urzędu Wojewódzkiego w W. nie ma akt sprawy, w której została wydania decyzja z dnia 1 października 1963, co uniemożliwia uzyskanie jej odpisu sporządzonego zgodnie z art. 250 k.p.c. W tej sytuacji uzasadniona jest konkluzja, że dołączony do wniosku o dokonanie wpisu przewidziany w art. 129 § 2 k.p.c. odpis decyzji poświadczonej za zgodność z oryginałem przez notariusza może stanowić podstawę dokonania żądanego wpisu w księdze wieczystej. Argumentem wspierającym ją jest także pogląd wyrażony w najnowszej literaturze, że do dokonania wpisu w księdze wieczystej może być wystarczające przedstawienie dokumentu prawidłowo poświadczonego przez występującego w sprawie pełnomocnika, jeżeli dokument "źródłowy" stanowi przewidzianą przepisami prawa podstawę wpisu.

Z przedstawionych powodów zarzuty wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem art. 129 § 2 w związku z art. 13 § 2 i art. 6269 k.p.c. należało uznać za uzasadnione i uwzględnić skargę kasacyjną. Dla oceny skargi kasacyjnej nie mają znaczenia zarzuty naruszenia prawa materialnego, nie dotyczą one bowiem wadliwie przyjętej przeszkody do dokonania wpisu w postaci złożenia w niewłaściwej formie odpisu decyzji, wskazanej jako podstawa wpisu.

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 39815 § 1 k.p.c.).