Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1619216

Wyrok
Sądu Najwyższego
z dnia 18 października 2012 r.
V CSK 486/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote.

Sędziowie SN: Marian Kocon (sprawozdawca), Maria Szulc.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa G. Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w K. przeciwko Agnieszce W., Ewie K. i Bartoszowi K. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 18 października 2012 r., skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 8 czerwca 2011 r. (...), uchyla zaskarżony wyrok w pkt 2 (drugim) odnośnie do apelacji strony pozwanej oraz w pkt 3 (trzecim) i w tym zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu w K. do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z dnia 8 czerwca 2011 r. oddalił apelację pozwanych Waldemara K. i Agnieszki W. - K. od wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 11 stycznia 2011 r. zasądzającego solidarnie od pozwanych na rzecz powodowej G. Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w K. kwotę 1365557,67 zł tytułem zwrotu części przekazanej dotacji na szkolenie osób bezrobotnych oraz chcących założyć własną działalność gospodarczą. U podłoża tego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że dotacja, pochodząca ze środków unijnych - z Funduszu Spójności, została przekazana pozwanej Agnieszce W. przez powódkę na podstawie umowy z dnia 3 sierpnia 2005 r. o dofinansowanie Projektu "Załóż firmę z nami", jako wynagrodzenie przeznaczone dla osób trzecich prowadzących szkolenia. Zgodnie z umową rozliczeniu w ramach Projektu podlegały tylko wydatki kwalifikowane. W przypadku, gdy beneficjent (pozwana) był zobowiązany do stosowania przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 19, poz. 177 z późn. zm.), wydatki mogły być uznane za kwalifikowane wyłącznie w przypadku, jeżeli zostały poniesione zgodnie z tymi przepisami. W przeciwnym przypadku nie podlegały rozliczeniu w ramach otrzymanej dotacji i były pokrywane przez beneficjenta ze środków własnych. Pozwana przy realizacji objętego umową Projektu naruszyła przepisy tej ustawy, co w ocenie Sądu Apelacyjnego uzasadniało uwzględnienie żądania pozwu, a tym samym oddalenie apelacji pozwanych.

Skarga kasacyjna pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego - oparta na podstawie pierwszej z art. 3983 k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 405 i 5 k.c., i zmierza do uchylenia tego wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazania sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarżący pominęli, zarzucając naruszenie art. 405 k.c., że jeżeli zasądzenie dochodzonej kwoty nastąpiło na podstawie ważnej czynności prawnej w postaci umowy stron, zatem - nie bez podstawy prawnej, to nie stosuje się przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Na gruncie wiążących Sąd Najwyższy ustaleń faktycznych ma miejsce taki właśnie stan rzeczy, a to oznacza, że wskazany zarzut okazał się bezzasadny.

Natomiast za słuszne należało uznać zarzuty skarżących dotyczące niedostatecznie wnikliwego rozważenia, czy w stosunkach między stronami nie doszło do nadużycia prawa podmiotowego w wyniku dochodzenia przez powódkę od skarżących w pełnej wysokości zakwestionowanych wydatków.

Sąd Apelacyjny w istocie uznał, że możliwość skorzystania przez skarżących z konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego wyłącza okoliczność, iż skarżąca jest przedsiębiorcą z doświadczeniem, w tym w realizacji projektów objętych dofinansowaniem pomocowym.

W doktrynie prawa cywilnego oraz w judykaturze Sądu Najwyższego dominuje pogląd, iż nie ma podstaw do czynienia jakichkolwiek wyłączeń w zakresie stosowania art. 5 k.c. (poprzednio - art. 3 p.o.p.c.). Przestrzeganie zasad współżycia społecznego powinno być zatem immanentnym czynnikiem każdego zachowania się w każdej sytuacji (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 1962 r. 4 CO 9/62 OSNCP 1963/1 poz. 7 lub uzasadnienie uchwały Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - zasady prawnej - z dnia 7 czerwca 1971 r. III CZP 87/70 OSNCP 1972/3 poz. 42). Wprawdzie w niektórych, nielicznych wypadkach Sąd Najwyższy wyłączył stosowanie art. 5 k.c., np. w sprawach o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub w sprawach o ustalenie nieważności czynności prawnej (por. wyroki z dnia 22 września 1987 r. III CRN 265/87 OSNCP 1989/5 poz. 80, z dnia 8 października 1965 r. I CR 265/65 OSNCP 1966/7-8 poz. 123 i z dnia 10 października 2002 r. V CK 370/2002 OSNP 2004/2 poz. 21), a w innych dopuścił stosowanie tego przepisu tylko w sytuacjach szczególnie wyjątkowych, np. w sprawach o prawa stanu cywilnego (por. uchwała Składu Siedmiu Sędziów - zasada prawna - z dnia 7 czerwca 1971 r. III CZP 87/70 OSNCP 1972/3 poz. 42, lub wyrok z dnia 4 lutego 1985 r. IV CR 557/84 OSNCP 1985/11 poz. 181), to jednak dyrektywa powszechnego respektowania zasad współżycia społecznego nie została podważona.

W świetle powyższego powołana przez Sąd Apelacyjny okoliczność, że skarżąca jest przedsiębiorcą z doświadczeniem nie wyłącza sama przez się możliwości skorzystania przez skarżących z przewidzianej w art. 5 k.c. konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego, zwłaszcza gdy cel łączącej strony umowy obejmującej Projekt został osiągnięty, a przeprowadzony przez skarżącą cykl szkoleń dla osób bezrobotnych oraz osób chcących rozpocząć działalność gospodarczą na własny rachunek został oceniony wysoko. Tym bardziej, że w trakcie realizacji Projektu powódka nie stwierdziła nieprawidłowości w przeprowadzonych przez skarżącą przetargach, i że dopiero po około dwóch latach jego realizacji nieprawidłowość stwierdził Prezes Urzędu Zamówień Publicznych. A przecież w tym okresie każdorazowo po złożeniu przez skarżącą wniosku o płatność powódka przekazywała dokumenty do Urzędu Wojewódzkiego, który dokonywał ich weryfikacji i dopiero jego akceptacja tej dokumentacji powodowała uruchomienie przez niego środków, które za pośrednictwem Urzędu Marszałkowskiego były przekazywane na konto powódki, a ta przekazywała je skarżącej.

Na koniec, rację ma Sąd Apelacyjny, że wytyczne Ministerstwa Rozwoju Regionalnego pt. "Wymierzanie korekt finansowych za naruszenie prawa zamówień publicznych związane z realizacją projektów współfinansowanych ze środków UE" wprowadzone pismem Ministerstwa Rozwoju Regionalnego z dnia 17 kwietnia 2007 r. nie mają mocy powszechnie obowiązującej i nie stanowią źródła prawa, niemniej, co wymaga podkreślenia, wskazują na istnienie pewnej praktyki odnośnie do wymiaru sankcji za formalne naruszenia umów, w tym, takich jakich dopuściła się skarżąca.

Skoro Sąd Apelacyjny odmawiając całkowicie udzielenia ochrony prawnej skarżącym na podstawie art. 5 k.c. nie rozważył tych okoliczności uznając je za nieistotne w świetle tego przepisu, to zaskarżony wyrok nie mógł się ostać. Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.