Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2634988

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z dnia 13 grudnia 2018 r.
V ACa 64/18
Skutki uzupełnienia weksla in blanco poprzez wpisanie kwoty wyższej niż należna wierzycielowi. Przesłanki zastosowania i skutek rozłożenia zasądzonego świadczenia na raty.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Bogdan Świerczakowski (spr.).

Sędziowie: SA Marcin Strobel, SO del. Elżbieta Wiatrzyk-Wojciechowska.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2018 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przeciwko A. G. i M. G. (1) o zapłatę na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie z dnia 6 października 2017 r., sygn. akt II C 1210/14

I. oddala apelację;

II. zasądza od A. G. i M. G. (1) solidarnie na rzecz (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. kwotę 8.100 (osiem tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Elżbieta Wiatrzyk - Wojciechowska Bogdan Świerczakowski Marcin Strobel

Uzasadnienie faktyczne

Pozwem z dnia 5 sierpnia 2014 r. (...) sp. z o.o. w W. wniosła o orzeczenie nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym, by pozwani A. G. i M. G. (1) zapłacili solidarnie powodowi kwotę 203.214,76 zł z weksla wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 16 maja 2014 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania. Powódka wskazała, że jest remitentem weksla własnego wystawionego przez A. G. i poręczonego przez M. G. (1), zgodnie z treścią którego pozwani byli zobowiązani do zapłaty powodowej spółce kwoty 203.214,76 zł z tytułu umowy leasingu (pozew k.2-3). W dniu 20 sierpnia 2014 r. Sąd Okręgowy wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, w którym uwzględnił powództwo.

Pozwani złożyli zarzuty od nakazu zapłaty, domagając się jego uchylenia i oddalenia powództwa w całości. Podnieśli zarzuty niezgodności weksla z deklaracją wekslową tj. nieuzasadnienie wysokości zobowiązania pozwanych oraz nie dostarczenia powodowi przez pozwanych podstaw do wytoczenia powództwa i w związku z tym nieuzasadnione obciążenie pozwanych kosztami postępowania. Ponadto w uzasadnieniu podnieśli zarzut, iż przedmiot leasingu został po upływie roku od zakupu za 254.000 zł sprzedany za kwotę 154.000 zł tj. o 100.000 zł niższą niż w dacie zakupu. Powód cofnął powództwo co do kwoty 620,38 zł ze skutkiem prawnym.

Wyrokiem z dnia 6 października 2017 r. Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie uchylił w całości nakaz zapłaty z dnia 20 sierpnia 2014 r. i umorzył postępowanie w zakresie kwoty 620,38 zł i odsetek od tej kwoty oraz zasądził solidarnie od pozwanych na rzecz powoda kwotę 202.594,38 zł wraz ustawowymi odsetkami od dnia 16 maja 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty, a nadto obciążył solidarnie pozwanych obowiązkiem zwrotu całości kosztów procesu na rzecz powoda.

Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia jest następująca.

W dniu 22 lipca 2013 r. (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, jako finansujący i A. G. jako korzystający, zawarli umowę leasingu nr (...). Następnie w dniu 20 sierpnia 2013 r. zawarli aneks nr (...) do załącznika nr (...) do tej umowy. Przedmiotem leasingu był ciągnik rolniczy (...) oraz ładowacz czołowy (...) o wartości początkowej 254.065,05 zł netto. Datę fakturowania drugiej raty leasingowej określono na 15 sierpnia 2013 r., zaś ostatniej na 15 maja 2023 r. W punkcie 14 ust. 1 umowy leasingu określono, iż integralną częścią umowy są ogólne warunki umowy leasingu (k.6 umowa leasingu; k. 105 aneks nr (...); k.270 verte - 271 dowód z przesłuchania pozwanych).

Jako zabezpieczenie roszczeń wynikających z umowy leasingu strony przewidziały weksel in blanco wystawiony przez korzystającego na zlecenie finansującego poręczony przez małżonkę korzystającego. Porozumienie wekslowe było załącznikiem nr (...) do umowy leasingu, w którym m.in przewidziano, iż (...) sp. z o.o. w W. będzie uprawniona do uzupełnienia treści weksla w razie nie wywiązywania się przez pozwanego z zobowiązań przewidzianych w umowie leasingu, poprzez wpisanie na wekslu miejsca wystawienia, daty wystawienia, remitenta, miejsca i terminu płatności oraz sumy wekslowej w wysokości pokrywającej całość roszczenia pieniężnego finansującego do korzystającego z tytułu nie wywiązywania się korzystającego z zobowiązań wynikających z umowy (k.6 verte załącznik nr (...) do umowy leasingu - porozumienie wekslowe.

W punkcie 12.1 ogólnych warunków umowy leasingu określono zdarzenia, które stanowią przyczyny do wypowiedzenia umowy leasingu. Zgodnie z punktem 12.1.1 Ogólnych Warunków Umowy Leasingu (OWUL) jeżeli korzystający dopuszczał się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty leasingowej i brak reakcji na wezwanie do zapłaty z wyznaczeniem dodatkowego terminu do spełnienia świadczenia uprawniały (...) sp. z o.o. do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. Po wypowiedzeniu umowy, korzystający zgodnie z punktem 12. 3 oraz 12.1-5 OWUL zobowiązany był do zwrotu przedmiotu leasingu i poniesienia kosztów jego zwrotu oraz do zapłaty na rzecz (...) sp. z o.o., w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu wezwania do zapłaty:

1) wszystkich wymagalnych, a niezapłaconych należności wraz z odsetkami,

2) wszystkich przewidzianych w umowie, a niezapłaconych rat leasingowych, pomniejszonych o dyskonto (w wysokości stopy oprocentowania z dnia wypowiedzenia z tytułu ich zapłaty przed terminem wynikającym z harmonogramu spłaty należności leasingowych)

3) szacunkowej wartości przedmiotu leasingu,

4) kosztów odzyskania przedmiotu leasingu (w szczególności kosztów obsługi prawnej, kosztów opłat sądowych oraz kosztów windykacji),

5) wszelkich kwot wymaganych od korzystającego na podstawie umowy bądź przepisów prawa, powiększonych o podatek VAT, jeśli taki będzie wymagalny (k.99-104 ogólne warunki umowy leasingu).

Strony przystąpiły do realizacji umowy leasingu nr (...). Finansujący przekazał korzystającemu przedmioty leasingu ciągnik rolniczy i ładowacz czołowy. Pozwany korzystający A. G. przekazał powodowi (finansującemu) podpisany przez siebie jako wystawcę oraz przez M. G. (1) jako poręczyciela weksel in blanco (k.5 weksel; niesporne). A. G. zaprzestał płacenia rat leasingowych (niesporne; k. 26 fakt przyznany przez pozwanego A. G.).

Pismem z dnia 14 stycznia 2014 r. (...) sp. z o.o. wypowiedział A. G. ze skutkiem natychmiastowym umowę leasingu nr (...) z dnia 22 lipca 2013 r. i wezwał do natychmiastowego wydania przedmiotów finansowanych na podstawie umowy. Pismo to zostało wysłane do pozwanego listem poleconym. W piśmie wskazano, iż pomimo wcześniejszego wyznaczenia dodatkowo terminu na zapłatę nie uregulowano należności (k.108 wypowiedzenie; k 109 dowód wysłania wypowiedzenia listem poleconym; k.432 opinia biegłego sądowego w zakresie księgowości i rachunkowości A. Z. co do zaległości kilku rat).

Pismami z dnia 7 maja 2014 r. A. G., jako wystawca weksla oraz M. G. (2) jako poręczyciel wekslowy zostali poinformowani przez (...) sp. z o.o. o uzupełnieniu weksla in blanco w dniu 7 maja 2014 r., wystawionego na zabezpieczenie roszczeń z umowy leasingu nr (...) z dnia 22.07/2013 r., poprzez wpisanie jako sumy wekslowej bez protestu na kwotę 203.214,76 zł. Powód jednocześnie wezwał pozwanych do wykupu weksla do dnia 15 maja 2014 r., informując iż taki został wpisany termin płatności weksla (k.5 weksel, k.110-111 zawiadomienia o uzupełnieniu weksla; k.112 dowód wysłania zawiadomień listami poleconymi).

W zakreślonym terminie pozwani nie dokonali wykupu weksla (niesporne). Po wypowiedzeniu umowy pozwany zwrócił przedstawicielom powoda ciągnik rolniczy i ładowacz czołowy będące przedmiotem umowy leasingu miedzy stronami (niesporne)

(...) sp. z o.o. poniósł koszty windykacji w celu odbioru przedmiotów leasingowanych po wypowiedzeniu umowy w łącznej kwocie 3.650,80 zł (k.433 opinia biegłej sądowej w zakresie księgowości i rachunkowości A. Z.).

W dniu 28 kwietnia 2014 r. (...) sp. z o.o. dokonał rozliczenia umowy leasingu nr (...), określając w pisemnej nocie rozliczeniowej swoją wierzytelność według daty rozliczenia na dzień 14 stycznia 2014 r. wobec A. G. na kwotę 203.214,76 zł, która składała się z pozycji:

a) należności zafakturowane a niezapłacone na dzień wystawienia noty w kwocie 20.823,42 zł,

b) suma odsetek karnych od należności wymagalnych 1.472,56 zł,

c) suma przewidzianych w umowie a niezapłaconych rat leasingowych pomniejszonych o dyskonto na dzień rozliczenia w kwocie 332.667,14 zł,

d) wartość szacunkowa przedmiotu leasingu w kwocie 101,63 zł,

e) koszty windykacji w kwocie 3.650,80 zł,

f) wszystkie pozycje z pkt a)-e) pomniejszone o kwotę 155.500 zł uzyskaną ze sprzedaży przedmiotów leasingu tj. ciągnika rolniczego oraz ładowacza czołowego (k. 7 nota rozliczeniowa).

Powód zawyżył w tej nocie rozliczeniowej z umowy leasingu kwotę odsetek wskazanych powyżej w punkcie b) powinno być zamiast kwoty 1472,56 zł, kwota 1.158,40 zł. Wartość roszczenia (...) sp. z o.o. wobec pozwanego A. G. po wypowiedzeniu umowy leasingu wynosi zatem nie 203.214,76 zł, lecz 202.901,39 zł (k.435-436 opinia biegłej sądowej w zakresie księgowości i rachunkowości A. Z.; k.427-437 opinia główna oraz k. 503-511 opinia uzupełniająca biegłej sądowej w zakresie księgowości i rachunkowości A. Z.).

Po wypowiedzeniu umowy leasingu, (...) sp. z o.o. dokonując sprzedaży ciągnika rolniczego (...) za kwotę 140.000 zł netto oraz ładowacza czołowego (...) za kwotę 15.500 zł netto, sprzedał je za cenę rynkową i nie zaniżył ich wartości (k.106 i k.107 faktury VAT sprzedaży ładowacza czołowego i ciągnika rolniczego; k.294-316 opinia biegłego sądowego w zakresie wyceny wartości pojazdów D. W.; k.356-361 opinia uzupełniająca biegłego sądowego w zakresie wyceny wartości pojazdów D. W.).

Umorzenie postępowania w części Sąd uzasadnił treścią art. 496 k.p.c. W zakresie, w jakim było podtrzymywane po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty, Sąd uznał je za zasadne, z następujących względów.

Podstawą prawną żądania pozwu jest art. 47 ustawy - Prawo wekslowe, określający, iż wystawca i poręczyciel weksla ponoszą solidarną odpowiedzialność wobec posiadacza weksla, a także art. 32 ww. ustawy, przewidujący iż poręczyciel wekslowy odpowiada tak samo, jak ten, za kogo poręczył. Jest poza sporem, że A. G. podpisał jako wystawca weksel in blanco, a M. G. (2) poręczyła za A. G. jako wystawcę weksla własnego in blanco. Poręczenie to spełnia wszystkie wymogi ważności poręczenia wekslowego, określone w art. 31 prawa wekslowego, a sam weksel in blanco został uzupełniony w sposób spełniający wymogi ważności weksla własnego (art. 101 ustawy). Weksel przedstawiony przez powoda był wekslem in blanco o charakterze gwarancyjnym - miał zabezpieczać wierzytelności (...) sp. z o.o. wobec A. G. z tytułu umowy leasingu, co wynikało z treści deklaracji wekslowej.

Zgodnie z art. 10 prawa wekslowego, jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza zasłaniać się zarzutem, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Ponieważ powód jest remitentem, pozwani nie byli ograniczeni w możności skutecznego podnoszenia zarzutu uzupełnienia weksla niezgodnie z porozumieniem wekslowym. Zarzut taki formułowali, wskazując iż w dacie wypełnienia weksla wierzytelność powoda wobec pozwanego z tytułu umowy leasingu istniała w mniejszej wysokości niż kwota wpisana na wekslu, gdyż powód po wypowiedzeniu umowy miał zaniżyć wartość sprzedanych przedmiotów leasingu. Tej treści zarzuty pozwanych skutkowały przeniesieniem sporu na płaszczyznę tzw. stosunku podstawowego, czyli umowy leasingu zawartej przez powoda z pozwanym. Zarzut ten okazał się niezasadny, bowiem powołany biegły rzeczoznawca do spraw wyceny pojazdów jednoznacznie w opinii oraz w opinii uzupełniającej wskazał, iż wartość ciągnika rolniczego i ładowacza czołowego odpowiadała cenom rynkowym.

Zgodnie z OWUL pkt 12.1.1) jeżeli korzystający dopuszczał się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty leasingowej i brak było jego reakcji na wezwanie do zapłaty z wyznaczeniem dodatkowego terminu do spełnienia świadczenia, to (...) sp. z o.o. był uprawniony do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. Pozwany zalegał ze zapłatą rat leasingowych, otrzymał wcześniejsze dodatkowe wyznaczenie terminu na spłatę zaległych rat, na które nie zareagował. Wypowiedzenie zgodnie z punktem 12.1.1 było skuteczne, bowiem powód zalegał z więcej niż jedną ratą.

Podstawą prawną roszczenia powoda jest art. 70915 k.c. oraz punkty 12.3 do 12.4 ogólnych warunków umowy leasingu. Powód wykazał wysokość zobowiązania pozwanego z tytułu umowy leasingu w nocie rozliczeniowej (k.7) i załączonych dokumentach. Zasadność tych rozliczeń potwierdził biegły sądowy do spraw księgowości i rachunkowości, z wyjątkiem kwoty 1.472,56 zł z tytułu odsetek, które powinny wynosić 1.158,40 zł. Dlatego zasadna była nie kwota 203.214,76 zł, lecz 202.901,39 zł. Do takiej kwoty zasadne było wpisanie kwoty zobowiązania jako sumy wekslowej na wystawionym przez pozwanego i poręczonym przez pozwaną, wekslu in blanco mającym zabezpieczać wierzytelności z opisanej umowy.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 496 k.p.c., Sąd Okręgowy orzekł o uchyleniu w całości nakazu zapłaty oraz o zasądził należną kwotę 202.594,38 zł oraz odsetki ustawowe za opóźnienie od następnego dnia po upływie terminu płatności oznaczonego w wekslu. O kosztach procesu (w tym sądowych) Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. z art. 105 § 2 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz art. 113 ust. 1 i art. 83 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Pozwani wnieśli apelację, skarżąc wyrok w części zasądzającej. Zarzucili naruszenie art. 10 prawa wekslowego, art. 233 k.p.c., art. 102 k.p.c. i art. 320 k.p.c. Wnieśli o zmianę wyroku i oddalenie powództwa a na wypadek nieuwzględnienia tego żądania o rozłożenie należności na raty, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanych kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sformułowany jako pierwszy w apelacji, zarzut naruszenia art. 10 prawa wekslowego przez błędną wykładnię oparty jest na tezie, że wypełnienie weksla na kwotę wyższą niż wynikająca z deklaracji wekslowej powoduje nieważność weksla. Jest to stanowisko dowolne, którego nie da się wywieść z art. 10, ani z żadnego innego przepisu ustawy - Prawo wekslowe. Kwestia wypełnienia weksla in blanco zgodnie z porozumieniem dotyczącym jego uzupełnienia nie stanowi przesłanki formalnej. Wypełnienie weksla na kwotę wyższą powoduje taki jedynie skutek, że dłużnik odpowiada do wysokości umówionej kwoty (por. I. Heropolitańska, Komentarz do art. 10 prawa wekslowego, Lexis Nexis 2014 i powołane tam: orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 1931 r., Rw. 123/31, OSP 1932, poz. 150 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 2001 r., II CKN 25/00, OSN 2001, nr 7-8, poz. 117). W konsekwencji więc sąd ma w takim wypadku obowiązek - uwzględniając zarzut oparty na art. 10 prawa wekslowego - ograniczyć odpowiedzialność dłużnika do wysokości zgodnej z treścią porozumienia wekslowego. Innymi słowy, mimo że zobowiązanie wekslowe istnieje w zakresie wyrażonym w wekslu, skuteczne podniesienie zarzutu zmodyfikuje odpowiedzialność dłużnika (por. M. Kaliński, Glosa do wyroku SN z 24 października 2000 r. V CKN 136/00, s. 32). Tożsame stanowisko prezentowane jest także w aktualnym orzecznictwie sądów powszechnych (por. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 22 lutego 2017 r., V ACa 916/16: "Uzupełnienie weksla in blanco poprzez wpisanie kwoty wyższej niż należna wierzycielowi nie prowadzi do nieważności weksla, lecz jedynie - w razie skutecznego podniesienia zarzutu przez dłużnika wekslowego - do zasądzenia na rzecz wierzyciela takiej kwoty, jaka mu się należy zgodnie z zawartym porozumieniem.").

Zarzut naruszenia art. 496 k.p.c. nie przystaje do treści zaskarżonego orzeczenia, ponieważ Sąd Okręgowy w całości uchylił w wyroku nakaz zapłaty, orzekając następnie w sposób przewidziany tym przepisem (częściowo umorzył postępowanie a częściowo orzekł o żądaniu pozwu).

W ramach zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. (z jego treści wynika, że chodzi o § 1) poruszone zostały trzy zagadnienia. Przede wszystkim należy jednak zauważyć, że Sąd Okręgowy zasadnie posiłkował się wiadomościami specjalnymi dla ustalenia wysokości wierzytelności powoda, bez których nie mogłoby być mowy o zweryfikowaniu prawidłowości wyliczenia wartości dyskonta pomniejszającego sumy wszystkich przewidzianych w umowie a nie zapłaconych rat leasingowych. W uzasadnieniu apelacji znalazło się stwierdzenie sugerujące, że kwoty rat leasingowych nie powinny zawierać odsetek (k. 572). Jest to uwaga nietrafna, gdyż ze swej istoty rata leasingowa składa się z części kapitałowej i części odsetkowej, przy czym część odsetkowa jest kosztem kredytu rzeczowego, zaciągniętego przez korzystającego u finansującego (opinia uzupełniająca - k.504-505). Wobec wcześniejszego rozwiązania umowy należało jedynie raty zdyskontować, co wymagało zastosowania wzoru matematycznego. Biegła wyliczyła wartość dyskonta na kwotę 41.618,15 zł (k.508-509) a skarżący nie przedstawili jakichkolwiek argumentów, które dawałyby podstawy do podważenia tego wyliczenia.

Jeśli chodzi o koszty ubezpieczenia przedmiotu leasingu, to opinia biegłej miała w istocie charakter pomocniczy, bowiem obowiązek zapłaty przez korzystającego na rzecz finansującego opłaty równej wydatkom związanym z opłaceniem składki ubezpieczeniowej (powiększonej o koszty administracyjne oraz podatek VAT) wynika wprost z pkt 11.2 OWUL (k.445), co biegła odnotowała w opinii (k.431) i opinii uzupełniającej (k.509), odwołując się do dokumentacji księgowej. Należy uściślić, że chodzi o objętą należnością wekslową, kwotę 1.949 zł określoną jako refaktura polisy ubezpieczeniowej z terminem płatności 30 września 2013 r., i przypomnieć, że to właśnie biegła zwróciła uwagę na zwrot części składki ubezpieczeniowej w kwocie 620,38 zł - na rachunek bankowy powoda w dniu 14 maja 2014 r. (k.509), co skłoniło powoda do cofnięcia powództwa w tej części (k.536) i w konsekwencji spowodowało uchylenie przez Sąd nakazu zapłaty i umorzenie postępowania co do kwoty 620,38 zł. Zarazem biegła wyjaśniła, że raty leasingowe, zarówno zafakturowane jak i niezafakturowane, nie zawierają żadnych kosztów ubezpieczenia (k.509). Tak też przyjmuje Sąd Apelacyjny, nie znajdując podstaw do zaaprobowania twierdzenia przeciwnego, zawartego w apelacji, nie popartego żadnymi argumentami. W tej sytuacji nie było oczywiście możliwe odejmowanie od rat leasingowych kosztów ubezpieczenia przedmiotu leasingu.

Wbrew stanowisku skarżących w rozliczeniu należało uwzględnić (na korzyść powoda) szacunkową wartość przedmiotu leasingu w kwocie 101,63 zł. Obowiązek zapłaty tej kwoty w przypadku wypowiedzenia umowy wynika wprost z pkt 12.3.3 OWUL i został wyczerpującą uregulowany właśnie w punkcie 12.3, bez potrzeby sięgania do innych postanowień umownych, w tym zawartych w punkcie 14., zawartym w rozdziale pt. "Przeniesienie Własności Przedmiotu Leasingu". Punkt ten w całości reguluje obowiązki stron po zakończeniu "Podstawowego Okresu Umowy Leasingu", a więc zakończeniu okresu, na jaki umowa została zawarta (definicja z pkt 2.1 OWUL - k.441).

Ostatnia postać zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. dotyczy doliczenia do kwoty roszczenia kosztów windykacji. Podstawa naliczenia tychże kosztów tkwi w pkt 12.3.4. OWUL, gdzie jako "koszty związane z odzyskaniem Przedmiotu Leasingu" w szczególności wymieniono: koszty obsługi prawnej, koszty opłat sądowych i koszty windykacji (k.446). Poszczególne pozycje z tego tytułu zostały wymienione w nocie rozliczeniowej (k.9) i w odpowiedzi na zarzuty (k. 91v.92) a ich poniesienia dowodzą faktury dołączone do odpowiedzi na zarzuty. Poniesienie kosztów windykacji (w wysokości 3.650,80 zł) potwierdziła nadto opinia biegłej, z powołaniem na dokumenty źródłowe (k.433 i 108,124,126,129,132,136). Wydatki te zostały więc dowiedzione. Trzeba podkreślić, że zarzuty pozwanych do opinii biegłej nie dotyczyły materii związanej z kosztami windykacji (k. 484-486), wobec czego nie objęła jej też opinia uzupełniająca. Zatem i ten zarzut okazał się niezasadny.

Strona powodowa słusznie zwraca uwagę w odpowiedzi na apelację, że pozwani ani w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, ani w apelacji, nie wykazali istnienia konkretnych przesłanek, które usprawiedliwiałyby żądanie rozłożenia świadczenia na raty. "Rozłożenie zasądzonego świadczenia na raty na podstawie art. 320 k.p.c. ma ten skutek - wskazany w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1970 r., III PZP 11/70 (OSNCP 1971, Nr 4, poz. 61) - że wierzycielowi nie przysługują odsetki od ratalnych świadczeń za okres od daty wyroku do daty płatności poszczególnych rat" (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2006 r., III CZP 126/06, OSNC 2007/10/147). Ustanowiona w art. 320 k.p.c. norma ma charakter wyjątkowy i powinna być wykorzystywana jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach, z uwzględnieniem interesów obu stron kontraktu. Takie wypadki zachodzą, jeżeli ze względu na stan majątkowy niezwłoczne lub jednorazowe spełnienie zasądzonego świadczenia przez pozwanego byłoby niemożliwe lub bardzo utrudnione albo narażałoby go na niepowetowane szkody. Nic takiego nie zostało wykazane przez pozwanych. Ogólne powołanie się na trudną sytuację majątkową, czy przyszłe możliwości płatnicze w związku z przewidywaną spłatą innego kredytu (bez podania szczegółów), nie przekonuje. Nie wskazuje na istnienie szczególnie uzasadnionego wypadku. Trzeba też zaznaczyć, że zarzut naruszenia art. 320 k.p.c. podniesiony "na wypadek oddalenia apelacji", nie został nawet uściślony poprzez wskazanie liczby i wysokości postulowanych rat, co dodatkowo osłabia jego merytoryczną wartość, wręcz uniemożliwia pozytywną weryfikację tezy o możliwości spełnienia świadczenia w ratach.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. Z art. 98 § 1 k.p.c. wynika zasada, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Stosownie do art. 102 k.p.c. w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Artykuł 102 k.p.c. ma charakter dyskrecjonalny, co ogranicza zakres kontroli instancyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2013 r., III CZ 75/12, Lex nr 1353220). Eksponowana w ramach zarzutu dysproporcja pomiędzy stanem majątkowym stron i silniejsza pozycja rynkowa pozwanego nie stanowią okoliczności skłaniających do zastosowania zasad słuszności. Za uwzględnieniem apelacji co do rozstrzygnięcia o kosztach nie przemawia też charakter tej sprawy, w istocie dość typowej, której wytoczenie było z punktu widzenia powoda konieczne, wobec braku dobrowolnego spełnienia świadczenia przez pozwanych.

Z przedstawionych względów, przyjmując za swoje ustalenia Sądu Okręgowego, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 385 k.p.c. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego również zapadło na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). I w tym przypadku nie było podstaw do zastosowania art. 102 k.p.c. Kontynuując przegrany w pierwszej instancji proces strona powinna liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów obrony strony przeciwnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2011 r., II CZ 51/11, Lex nr 949023). W tym przypadku zwraca jeszcze uwagę fakt, że zakres sporu merytorycznego, poza kwestią ważności zobowiązania ze względu na wypełnienie weksla ponad należną kwotę (o nieco ponad 600 zł), został w apelacji ograniczony do kilku zagadnień, łącznie związanych z zasądzeniem niewielkiej zaledwie części zasądzonej należności. Mogli pozwani w tej sytuacji bardziej wnikliwie rozważyć zakres zaskarżenia wyroku. Koszty postępowania apelacyjnego poniesione przez stronę powodową sprowadzają się do wynagrodzenia adwokata w stawce minimalnej (8.100 zł).

Marcin Strobel Bogdan Świerczakowski Elżbieta Wiatrzyk - Wojciechowska

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.