Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1656500

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z dnia 11 grudnia 2014 r.
V ACa 559/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Artur Lesiak.

Sędziowie: SA Teresa Sobolewska, SO del. Arkadiusz Kuta (spr.).

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - Wydział V Cywilny po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. przeciwko Firmie (...) S. B. - (...) spółce jawnej w K., S. B., J. W. (1), S. M., I. M. B., M. W. i I. M. o zapłatę na skutek apelacji pozwanych S. B., J. W. (1), S. M., I. B., M. W. i I. M. od wyroku Sądu Okręgowego w T. z dnia 9 września 2013 r. sygn. akt I C 1217/13:

I.

prostuje zaskarżony wyrok w ten sposób, że nazwę powoda F. ujmuje w cudzysłów oraz zastępuje słowa " Firma (...). (...), J.W., S. (...) Spółka jawna w K." słowami " Firma (...) S. B. - (...) spółka jawna w K." w odpowiednim przypadku;

II.

zmienia zaskarżony wyrok:

a)

w punkcie 2 (drugim) w ten sposób, że zasądzoną kwotę 33.776,55 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 listopada 2012 r. do dnia zapłaty obniża do kwoty 18.989,85 zł (osiemnaście tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt dziewięć złotych i osiemdziesiąt pięć groszy) z ustawowymi odsetkami od dnia 27 listopada 2012 r. do dnia zapłaty, a w pozostałym zakresie oddala powództwo,

b)

w punkcie 4 (czwartym) w ten sposób, że zasądza od powoda na rzecz pozwanych solidarnie kwotę 5.686 zł (pięć tysięcy sześćset osiemdziesiąt sześć złotych) w miejsce kwoty 4.045 zł;

III.

oddala apelację w pozostałym zakresie;

IV.

zasądza od powoda na rzecz pozwanych solidarnie kwotę 1.008 zł (jeden tysiąc osiem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;

V.

nakazuje pobrać od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w T. kwotę 945,84 zł (dziewięćset czterdzieści pięć złotych i osiemdziesiąt cztery grosze) tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie faktyczne

(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w T. domagała się wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym zasądzającego od Firmy (...) S. B. - (...) spółki jawnej w K., S. B., J. W. (1), S. M., I. B., M. W. i I. M. solidarnie kwoty 113.726,55 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 27 listopada 2012 r. do dnia zapłaty oraz kosztami postępowania.

Nakazem zapłaty z dnia 20 grudnia 2012 r. Sąd Okręgowy w T. nakazał pozwanym aby zapłacili solidarnie z weksla na rzecz powódki kwotę 113.726,55 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27 listopada 2012 r. do dnia zapłaty i kwotą 5039 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zarzuty od powyższego nakazu zapłaty złożyli pozwani. Domagali się uchylenia nakazu zapłaty z dnia 20 grudnia 2012 r. i oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania.

W odpowiedzi na zarzuty powódka wniosła o ich oddalenie w całości. Domagała się jednak zasądzenia od pozwanych tylko kwoty 33.776,55 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 27 listopada 2012 r. do dnia zapłaty. W toku postępowania wyjaśniono, że ograniczono w ten sposób żądanie pozwu.

Sąd Okręgowy w T., wyrokiem z dnia 9 września 2013 r., uchylił nakaz zapłaty z dnia 20 grudnia 2012 r., zasądził solidarnie od pozwanych S. B., J. W. (1), S. M., Firmy (...) S. B. - (...) spółki jawnej w K., I. B., M. W. i I. M. na rzecz powoda (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. kwotę 33.776,55 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 listopada 2012 r. do dnia zapłaty, umorzył postępowanie w pozostałym zakresie oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanych solidarnie kwotę 4.045 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Ustalił Sąd Okręgowy, że w dniu 19 kwietnia 2011 r. (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w T. zawarła z Firmą (...) S. B. - (...) spółką jawną w K. umowę leasingu operacyjnego. Powódka prowadzi działalność polegającą na finansowaniu zakupu określonych rzeczy stanowiących przedmiot późniejszych umów leasingowych. Przedmiotem umowy zawartej między stronami była koparka L. Do umowy zostały dołączone ogólne warunki umowy i harmonogram opłat leasingowych. Zgodnie z umową zabezpieczeniem opłat i innych należności wynikających z umowy był weksel gwarancyjny in blanco podpisany przez pozwaną i poręczony przez S. B., I. B., J. W. (1), M. W. , S. M. i I. M.

Zgodnie z ogólnymi warunkami umowy powódka jako finansujący, po uzyskaniu od zamawiającego pierwszej wpłaty początkowej, zobowiązała się do zamówienia i dostarczenia przedmiotu leasingu. Pozwana spółka uiściła opłatę początkową, a powódka nabyła koparkę i dostarczyła zamawiającemu w ustalonym terminie.

Pozwana spółka zaprzestała uiszczania rat leasingowych. Pismem z dnia 31 sierpnia 2012 r. powódka zażądała uiszczenia zaległych dwóch rat leasingowych, na które wystawiła faktury VAT na łączną kwotę 8363,55 zł, płatną do dnia 7 września 2012 r. W piśmie zastrzeżono, że w przypadku braku wpłaty umowa leasingu zostanie rozwiązana ze skutkiem natychmiastowym w oparciu o art. 709 k.c. Powódka poinformowała także pozwaną spółkę, że wypowiedzenie umowy daje jej prawo do dochodzenia odszkodowania w wysokości pozostałych opłat okresowych przewidzianych w umowie. Pismem z dnia 10 października 2012 r. powódka, z uwagi na bezskuteczny upływ terminu do dokonania spłaty zaległych rat, wypowiedziała umowę leasingu operacyjnego nr (...) roku z dnia 19 kwietnia 2011 r. ze skutkiem natychmiastowym w oparciu o pkt 4.4 Ogólnych Warunków Umowy Leasingu. Pismo doręczono pozwanej w dniu 15 października 2012 r. Pozwana spółka dostarczyła przedmiot umowy we wskazane miejsce.

Wskazuje dalej Sąd Okręgowy, że ogólne warunki umowy leasingu przewidywały w pkt 4.4, że w przypadku zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty okresowej, lub w razie niewywiązywania się korzystającego z obowiązków wynikających z zawartej umowy, finansującemu służy prawo rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym i prawo żądania zwrotu przedmiotu leasingu, a nadto daje prawo finansującemu do natychmiastowej zapłaty wszystkich zaległych opłat wraz z odsetkami i kosztami windykacyjnymi.

Przypomniano dalej normy regulujące przebieg postępowania nakazowego. Sąd wydaje nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla należycie wypełnionego, którego prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości. W zarzutach od nakazu należy przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór oraz pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie.

Pozwani, kwestionując nakaz zapłaty, podnieśli dwa zarzuty mające skutkować uchyleniem nakazu i oddaleniem powództwa. Po pierwsze weksel wypełniono sprzecznie z deklaracją wekslową. Powódka nie miała prawa żądania zapłaty rat niezafakturowanych, gdyż nie doszło do skutecznego wypowiedzenia umowy leasingu. Po drugie - odszkodowanie należne ewentualnie z tytułu zawartej umowy winno zostać pomniejszone o dwa rodzaje korzyści jakie uzyskała powódka: z uwagi na zwrot przedmiotu leasingu - o rynkową wartość koparki oraz z uwagi na zapłatę rat przed terminem określonym w umowie leasingu - o część przyszłych rat obejmujących odsetki. Skoro powódka nie kredytuje pozwanej brak jest podstawy naliczania odsetek.

W ocenie Sądu pierwszej instancji zarzuty te były bezzasadne.

Za bezsporne przyjęto związanie stron umowa leasingu operacyjnego, której przedmiotem była koparka L. Umowa leasingu należy do kategorii umów nazwanych uregulowanych w Kodeksie cywilnym. Zgodnie z art. 7091 k.c. przez umowę leasingu (operacyjnego) finansujący zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony, a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne, równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. Umowa powinna być zawarta w formie pisemnej pod rygorem nieważności (art. 7092 k.c.). Zabezpieczeniem zawartej umowy był weksel in blanco podpisany przez korzystającego i poręczony przez pozostałych pozwanych.

Strony zawarły umowę leasingu na piśmie. Do umowy dołączone zostały dwa załączniki zawierające ogólne warunki umowy leasingu i tabelę opłat leasingowych. Zgodnie z pkt 4.3 ogólnych warunków umowy w przypadku przekroczenia terminu wpłaty kolejnej opłaty okresowej, korzystający ma obowiązek bez dodatkowego wezwania wpłacić zaległą opłatę wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę. W przypadku zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty okresowej lub w razie niewywiązywania się korzystającego z obowiązków wynikających z umowy (...) finansującemu służy prawo do rozwiązania ze skutkiem natychmiastowym umowy leasingu i prawo do żądania zwrotu przedmiotu leasingu do miejsca wskazanego przez finansującego. Rozwiązanie umowy daje finansującemu prawo do żądania natychmiastowej zapłaty wszystkich zaległych rat z odsetkami (...). Powyższe uregulowanie umowne jest częściowo sprzeczne z dyspozycją art. 70913 § 2 k.c. Zgodnie z tym przepisem korzystający obowiązany jest płacić raty w terminach umówionych. Jeżeli korzystający dopuszcza się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty, finansujący powinien wyznaczyć na piśmie korzystającemu odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym, chyba że strony uzgodniły termin wypowiedzenia. Postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne (§ 2). W tej sytuacji zapisy ogólnych warunków umowy pozwalające finansującemu na żądanie bez dodatkowego wezwania zapłaty zaległej raty wraz z odsetkami są nieważne. Pomimo sprzeczności uregulowania z ogólnych warunków umownych z przepisem art. 70913 k.c. powódka zgodnie z dyspozycją zawartą w przepisach k.c. prawidłowo wezwała pozwaną do zapłaty dwóch zaległych rat w wyznaczonym dodatkowym terminie i pouczyła ją o skutkach niedotrzymania terminu. Zgodnie z pismem z dnia 31 sierpnia 2012 r. pozwana spółka została zobowiązana do zapłaty zaległych rat leasingowych objętych dwoma fakturami (...) na łączną kwotę 8.363,55 zł do dnia 7 września 2012 r. Wobec braku wpłaty w wyznaczonym terminie i zwłoki w zapłacie kolejnych rat powódka pismem z dnia 10 października 2012 r. skutecznie i prawidłowo wypowiedziała umowę. Pismo doręczono pozwanej w dniu 15 października 2012 r. W tej sytuacji zarzuty pozwanych o niewłaściwym wypowiedzeniu umowy uznał Sąd Okręgowy za niezasadny. Wskazywano dalej, że ogólne warunki umowy w pkt 4.4 przewidują prawo finansującego do żądania zapłaty odszkodowania w wysokości pozostałych opłat okresowych przewidzianych w umowie. W tej sytuacji powódka, zgodnie z zawartą umową leasingową, zażądała zapłaty pozostałej części rat leasingowych. Stąd uznano w pierwszej instancji, że także zarzut sprzecznego z deklaracją wekslową wypełnienia weksla był niezasadny.

Zgodnie z art. 70915 k.c. w razie wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu na skutek okoliczności, za które korzystający ponosi odpowiedzialność, finansujący może żądać od korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie a niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści, jakie finansujący uzyskał wskutek ich zapłaty przed umówionym terminem i rozwiązania umowy leasingu. Powyższy przepis pozwala korzystającemu na żądanie obniżenia dochodzonych przez finansującego należności o korzyści jakie uzyskał finansujący w związku z wypowiedzeniem umowy. Zauważa Sąd Okręgowy, że leasing operacyjny, w przeciwieństwie do leasingu finansowego nie przewiduje przeniesienia własności rzeczy będącej przedmiotem leasingu na własność korzystającego po zakończeniu umowy leasingu. W omawianej sprawie powódka była właścicielem przedmiotu leasingu i nie miała żadnego obowiązku przeniesienia własności na rzecz korzystającego. Przepis art. 70915 k.c. pozwala na obniżenie należności odszkodowawczych powoda o uzyskane przez niego rzeczywiste korzyści. W omawianej sprawie powód sprzedał koparkę i ograniczył żądanie o kwotę uzyskaną ze sprzedaży (cofnął w tym zakresie pozew). W ocenie Sądu zmniejszenie odszkodowania wynikającego z cytowanego przepisu może nastąpić w oparciu o rzeczywiście uzyskaną przez powoda korzyść. Za nietrafne uznano stanowisko pozwanego, że obniżenie odszkodowania winno nastąpić w oparciu o cenę rynkową. Wartość rynkowa jest zawsze hipotetyczna. Może różnić się znacząco od rzeczywiście uzyskanej ceny ze sprzedaży. Do wypowiedzenia umowy doszło na skutek okoliczności zawinionych przez pozwanego (niepłacenia rat leasingowych zgodnie z umową). W takiej sytuacji finansujący nie może ponosić ryzyka związanego ze sprzedażą rzeczy po ustalonej hipotetycznej cenie rynkowej. Niewykonanie zobowiązania następuje na skutek zaniechań korzystającego i co do zasady to on powinien ponosić ciężary wynikające z nienależytego wykonania zobowiązania. Odmienna interpretacja przepisu art. 70915 k.c. przenosiłaby na finansującego ciężar i koszt związany z nienależytym wykonaniem umowy przez korzystającego. Sprzedaż rzeczy w cenie odbiegającej od hipotetycznie ustalonej wartości rynkowej obciążałaby finansującego. Stąd uznał Sąd Okręgowy, że powołanie biegłego z zakresu szacowania ruchomości i maszyn było bezzasadne. Nie uwzględniono również zarzutu obniżenia należności powódki o odsetki od rat niezafakturowanych. Postanowienia łączącej strony umowy przewidywały w pkt 4.4 możliwość żądania zapłaty wszystkich niezapłaconych rat leasingowych w przypadku wypowiedzenia umowy leasingowej na skutek nienależytego wykonywania zobowiązania przez korzystającego. W ocenie Sądu pierwszej instancji regulacja ta nie narusza żadnych przepisów k.c. regulujących umowę leasingu i mieści się w granicach swobody zawierania umów. Skoro umowa przewidywała możliwość żądania zapłaty wszystkich należnych rat to brak jest podstaw do żądania obniżenia powyższej należności o odsetki od każdej raty. Finansujący jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, czyli działalność z definicji nastawioną na osiągnięcie zysku. Zawierając umowę leasingu finansujący nabył własność określonego przedmiotu umowy i przekazał go do korzystania pozwanej spółce. Istota umowy sprowadzała się do przekazania przedmiotu umowy do korzystania w zamian za uiszczanie określonych rat leasingowych. Umowa leasingu jest w pewien sposób podobna do kredytu udzielanego na zakup określonej rzeczy. Nie jest jednak równoznaczna z kredytem, szczególnie w przypadku leasingu operacyjnego, w którym finansujący pozostaje właścicielem przedmiotu leasingu także po zakończeniu trwania umowy. Skoro strony umowy przewidywały możliwość żądania uiszczenia wszystkich należnych opłat leasingowych w przypadku nienależytego wykonania umowy, to za bezprzedmiotowe uznać należy rozważania o konieczności obniżenia tych rat o zawarte w nich odsetki jako korzyści, które uzyskał powód. Z powyższych względów Sąd pierwszej instancji pominął dowód z opinii biegłego z dziedziny rachunkowości na okoliczność ustalenia wysokości odsetek w poszczególnych ratach opłat leasingowych.

W konsekwencji Sąd Okręgowy, uwzględniając oświadczenie powoda o ograniczeniu żądania do kwoty 33776,55 zł, uchylił nakaz zapłaty z dnia 20 grudnia 2012 r. i orzekł jak w pkt 2 wyroku.

O kosztach orzeczono w myśl art. 100 k.p.c. Wobec częściowego uwzględnienia żądań stosunkowo rozdzielono koszty postępowania, uwzględniając stopień w jakim każda ze stron wygrała sprawę.

Apelację od tego wyroku złożyli S. B., I. B., J. W. (2), M. W., S. M. i I. M. domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, z pozostawieniem temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.

Zarzucili skarżący naruszenie prawa procesowego, to jest art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. oraz art. 217 § 1 k.p.c., art. 227 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c. przez nieuzasadnione oddalenie wniosków dowodowych pozwanych, które zmierzały do ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i w konsekwencji oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, co przełożyło się na dokonanie ustaleń nieprawidłowych w zakresie wysokości zadłużenia pozwanych względem powódki, a w konsekwencji prawidłowości wypełnienia weksla. Dojść miało także do naruszenia prawa materialnego, to jest art. 10 Prawa wekslowego przez niewłaściwe jego zastosowanie i przyjęcie, że weksel wypełniony został zgodnie z deklaracja wekslową, podczas gdy wypełniony został na sumę, co do której pozwani nie byli dłużnikami powódki. Uchybienie art. 709" k.p.c. polegać miało na jego niewłaściwym zastosowaniu i błędnej wykładni polegającej na uznaniu, że od sumy rat leasingowych do końca trwania umowy należnych powódce w przypadku rozwiązania umowy, nie należy odejmować uzyskanych przez nią korzyści związanych z przedterminowym rozwiązaniem umowy, wymienionych w tym przepisie, a w konsekwencji wydanie wyroku prowadzącego do nieuzasadnionego wzbogacenia powódki. Sąd Okręgowy miał nadto nie rozpoznać istoty sprawy nie przeprowadzając postępowania zmierzającego do zweryfikowania zarzutów pozwanych.

W uzasadnieniu przypisywano pierwszorzędne znaczenie ustaleniu zakresu zastosowania art. 70915 k.c. Charakter umowy wiążącej strony określano jako leasing finansowy. W sytuacji, w której powódka przejęła przedmiot leasingu nie może twierdzić, że doznaje szkody w wysokości wszystkich niezafakturowanych rat. Odszkodowanie nie może przewyższać szkody. Należy uwzględniać uzyskane korzyści, jeżeli szkoda i korzyść są następstwem tego samego zdarzenia. Stąd w art. 70915 k.c. przewidziano pomniejszenie odszkodowania odpowiadającego kwocie umówionych, a nie zapłaconych rat o korzyści jakie finansujący uzyskał wskutek zapłaty rat przed umówionym terminem i rozwiązania umowy leasingu. Korzyścią może być wartość zwróconego przedmiotu leasingu. Finansujący robi z niego użytek np. przez dalszą sprzedaż. Ponadto od niezapłaconych rat powinny być odliczone odsetki bowiem z chwilą rozwiązania umowy odpadł obowiązek finansującego kredytowania korzystającego, a więc finansującemu nie należy się z tego tytułu wynagrodzenie. W rozstrzyganej sprawie, wobec zwrotu przedmiotu leasingu powódce, uzyskała ona korzyść odpowiadającą wartości rynkowej przedmiotu leasingu w dacie jego zwrotu (pomniejszoną ewentualnie o wartość, za którą pozwana spółka mogłaby wykupić przedmiot leasingu po jego zakończeniu) oraz korzyść wynikającą z wcześniejszego uzyskania wszystkich rat leasingu i kosztów takiego finansowania - na co wskazuje porównanie ceny nabycia przez finansującego przedmiotu umowy z sumą umówionych rat. Wartość przedmiotu leasingu wyniosła 137.000 zł netto (168.510 zł brutto), zaś suma rat leasingowych miała wynieść 183.413,28 zł netto (225.598,33 zł brutto). Zatem różnica pomiędzy wartością przedmiotu leasingu, a sumą opłat leasingowych wynosi 46.413,28 zł netto (57.088,33 zł brutto). W ocenie pozwanych powyższą kwotę należy traktować jako koszt kredytu. Z uwagi na wcześniejsze zakończenie umowy należy odliczyć co najmniej lA tej kwoty - z uwagi na rozwiązanie umowy w połowie czasu jej obowiązywania. Szczegółowe rozliczenie mogło nastąpić tylko przez wywołanie opinii biegłego. Korzyści uzyskane przez powódkę z wcześniejszego zwrotu maszyny przewyższają kwotę dochodzoną pozwem. Stąd wypełnienie weksla nastąpiło z naruszeniem postanowień deklaracji wekslowej. Pominięcie dowodu z opinii biegłego i zobowiązania powódki do przedstawienia rozliczenia sposobu finansowania przedmiotu leasingu doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy.

(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w T. nie zajęła stanowiska w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja S. B., I. B., J. W. (1), M. W., S. M. i I. M. okazała się po części zasadna i doprowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku i obniżenia świadczenia zasądzonego powódce. Uwzględnienie apelacji pociągało za sobą dalej idące skutki, w postaci zmiany wyroku także na rzecz Firmy (...) S. B. - (...) spółki jawnej w K., która apelacji nie wniosła, ale będący przedmiotem zaskarżenia obowiązek świadczenia na rzecz powódki był wspólny dla spółki (...) i apelantów. Według art. 378 § 2 k.p.c. sąd drugiej instancji może z urzędu rozpoznać sprawę także na rzecz współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli, gdy będące przedmiotem zaskarżenia prawa lub obowiązki są dla nich wspólne. Spółka (...) pozostawała w takiej sytuacji procesowej, a więc wyrok Sądu odwoławczego zapadł także na jej korzyść.

Węzłowy dla apelacji wywód prawny polega na twierdzeniu, że Spółka (...) nie poniosła szkody, a więc weksel wypełniono niewłaściwie, a w zasadzie nie było w ogóle podstaw aby weksel wypełnić. Nie stawiano zarzutów dotyczących formalnej poprawności weksla koncentrując się na stosunku podstawowym, który leżał u podstaw wystawienia weksla gwarancyjnego. Spór prowadzili remitent z wystawcą i poręczycielami co oznaczało, że weksel nie został puszczony w obieg i nie było przeszkód natury jurydycznej dla stawiania i rozpoznawania zarzutów wynikających z postanowień umowy leasingu. W konsekwencji powódka nie mogła uzyskać na podstawie zobowiązania jakie wynika z weksla więcej niż jego wystawca jest zobowiązany ze stosunku obligacyjnego, który leżał u podstaw wystawienia weksla. Spółka (...) nie prezentowała zresztą odmiennego stanowiska. Cofnęła pozew o kwotę równą cenie uzyskanej ze sprzedaży przedmiotu leasingu, co oznaczało nawiązanie do postanowień umowy łączącej strony.

Sąd odwoławczy przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione w pierwszej instancji, a zatem nie ma potrzeby ich ponownego, całościowego powtarzania. Przytoczyć można tylko podstawowe ustalenia, ważące jednocześnie na treści orzeczenia reformatoryjnego Sądu Apelacyjnego. Umowa leasingu, którą zawarły strony w dniu 19 kwietnia 2011 r., przewidywała obowiązek Spółki (...) przekazania przedmiotu leasingu, co uczyniono. Poza pierwszą opłatą w wysokości 34.440 zł (28.000 zł netto) powinności pozwanej Spółki (...) polegały na uiszczaniu stałych miesięcznych opłat okresowych w wysokości 5.263,15 zł (4.278,98 zł netto) począwszy od maja 2011 r. do kwietnia 2014 r. Pozwana Spółka nie uiściła rat za lipiec i sierpień 2012 r. i wezwana została do ich uiszczenia pod rygorem rozwiązania umowy. Pismem z dnia 10 października 2012 r., doręczonym 15 października 2012 r., rozwiązano umowę. Raty zapadłe i nieuiszczone do chwili rozwiązania umowy, za okres od lipca do października 2012 r., zamykały się kwotą 18.989,85 zł (w tym 100 zł opłaty manipulacyjnej za wystawienie wezwania do zapłaty naliczonej na podstawie pkt 4.11 ogólnych warunków umowy leasingu operacyjnego, stanowiących część umowy wiążącej strony - karta 20). Składa się ona na należność wymienioną w pozwie. Pozostała część dochodzonego pozwem świadczenia to odszkodowanie równe sumie pozostałych opłat okresowych (tzw. raty niezafakturowane) - 94.736,70 zł. Kwota ta stanowi iloczyn osiemnastu opłat okresowych brutto, począwszy od należności płatnej w listopadzie 2012 r. W dniu 24 grudnia 2012 r. sprzedano przedmiot umowy leasingu, zwrócony przez pozwaną po wygaśnięciu kontraktu. Suma opłat okresowych, które stały się natychmiast wymagalne po wypowiedzeniu umowy, uległa pomniejszeniu o korzyść jaką ze sprzedaży przedmiotu leasingu odniosła powodowa Spółka, to jest do kwoty 14.786,70 zł (33.776,55 zł - 18989,85 zł = 14.786,70 zł - kwota ostatecznie dochodzona przez powódkę z tytułu "niezafakturowanych rat ").

Powodowa Spółka postępowała w sposób znajdujący oparcie w art. 70913 i 70915 k.c. Korzystający z rzeczy oddanej w leasing obowiązany jest płacić raty w terminach umówionych. Jeżeli korzystający dopuszcza się zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty, finansujący powinien wyznaczyć na piśmie korzystającemu odpowiedni termin dodatkowy do zapłacenia zaległości z zagrożeniem, że w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmiastowym. W razie wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu na skutek okoliczności, za które korzystający ponosi odpowiedzialność, finansujący może żądać od korzystającego natychmiastowego zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie a niezapłaconych rat, pomniejszonych o korzyści Jakie finansujący uzyskał wskutek ich zapłaty przed umówionym terminem i rozwiązania umowy leasingu.

Założyć należy, że norma wyprowadzona z art. 70915 k.c. określa obowiązek pomniejszenia niezapłaconych rat o korzyści w niej wymienione i ma charakter imperatywny (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 maja 2008 r. zapadłego w sprawie II CSK 31/08 w związku z wykładnią art. 709' § 3 k.c., który w interesującym zakresie zawiera treść jednaką z art. 70915 k.c., a nadto dotyczy również przypadku wygaśnięcia umowy z przyczyn leżących po stronie korzystającego). Sąd Okręgowy uważał tymczasem, że postanowienia łączącej strony umowy przewidywały w pkt 4.4 możliwość żądania zapłaty wszystkich niezapłaconych rat leasingowych w przypadku wypowiedzenia umowy leasingowej na skutek nienależytego wykonywania zobowiązania przez korzystającego, co wykluczać miało żądanie obniżenia powyższej należności o odsetki od każdej raty. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie dochodziło w ten sposób do naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego regulujących umowę leasingu. Strony działać miały w granicach swobody umów. Niezależnie od kolizji tego stanowiska z imperatywnym charakterem art. 70915 k.c., nie ma podstaw aby w postanowieniach ogólnych warunków umowy leasingu operacyjnego, stanowiących część umowy wiążącej strony, doszukiwać się regulacji sprzecznej z kodeksową. Wynikające z punktu 4.4 o.w.u. uprawnienie finansującego do rozwiązania umowy leasingu z przyczyn leżących po stronie korzystającego pociąga za sobą prawo do natychmiastowej zapłaty wszystkich zaległych opłat wraz z odsetkami. Jak widać postanowienie to nie dotyczy w ogóle omawianego zagadnienia tzw. rat niezafakturowanych, to jest tych, których termin zapłaty przypadał po wypowiedzeniu umowy. W ostatnim zdaniu punktu 4.4 o.w.u. wskazano natomiast, że finansujący ma ponadto prawo żądania odszkodowania w wysokości pozostałych opłat okresowych przewidzianych w umowie. Przy wykładni art. 70915 k.c. także przyjmuje się, że pełni on funkcję odszkodowawczą i daje prawo żądania zapłacenia wszystkich przewidzianych w umowie, a niezapłaconych rat. Różnice redakcyjne w cytowanej części o.w.u. nie mają istotnego znaczenia. Według punktu 4.5 o.w.u. kwota dochodzonego odszkodowania może być pomniejszona o ile korzystający zwróci przedmiot leasingu. Nie określa o jakie wartości pomniejszone zostanie odszkodowanie.

Według art. 70913 k.c. korzyści kompensują się z ratami (opłatami okresowymi), które na skutek wypowiedzenia umowy przez finansującego stają się natychmiast wymagalne. Jak wyżej wspomniano nie dotyczy to świadczeń zapadłych przed wypowiedzeniem umowy. Zapłata przed umówionym terminem opłat okresowych, których natychmiastowa wymagalność jest konsekwencją wypowiedzenia umowy, oznacza odpadnięcie podstawy dla żądania odsetek. W opłatach, poza stosowną częścią ceny przedmiotu leasingu mieści się także wynagrodzenie finansującego, wynikające z rozciągniętego w czasie zwrotu zaangażowanych przez niego środków. Natychmiastowa wymagalność przyszłych rat czyni uzyskanie takiego wynagrodzenia bezpodstawnym. W toku procesu żąda się od tych rat odsetek za opóźnienie.

Sposób ustalenia wysokości opłat okresowych, w tym stanowiących tzw. raty niezafakturowane, nie został przez Spółkę (...) jasno określony, również po przedstawieniu przez pozwanych zastrzeżeń w tej materii. Sądząc choćby po treści punktu 4.7 o.w.u. nie może jednak budzić wątpliwości, że składa się na nie także wynagrodzenie za korzystanie z kapitału powódki. Już w zarzutach od nakazu zapłaty wskazywali pozwani, że korzyści uzyskane przez powódkę w związku z rozwiązaniem umowy równoważą wartość dochodzonego roszczenia. Stąd żądanie pozwanych przedstawienia dokumentów dotyczących sposobu finansowana przedmiotu leasingu. Dokumentów takich nie złożono. W piśmie procesowym z dnia 12 sierpnia 2013 r. pozwani wskazywali, że wartość przedmiotu leasingu wyniosła 137.000 zł netto, czyli 168.510 zł brutto, zaś suma rat leasingowych miała wynieść 183.413,28 zł netto (225.598,33 zł brutto). Wyliczono stąd, że różnica pomiędzy wartością przedmiotu leasingu, a sumą opłat leasingowych wynosi 46.413,28 zł netto (57.088,33 zł brutto). W ocenie pozwanych powyższą kwotę należało traktować jako koszt kredytu. Z uwagi na wcześniejsze zakończenie umowy należy odliczyć co najmniej Vi tej kwoty - z uwagi na rozwiązanie umowy w połowie czasu jej obowiązywania. Z wyliczeniami tymi powodowa Spółka także nie polemizowała, otwierając pole do czynienia rozważań na podstawie dostępnego materiału dowodowego. Nie było zatem powodu aby twierdzić, że rozstrzygnięcie wymagało zasięgnięcia wiadomości specjalnych i dopuszczenia dowodu z opinii biegłego. Kwota 14.786,70 zł, ostatecznie dochodzona przez Spółkę (...) z tytułu " niezafakturowanych rat ", była bez wątpienia równa lub niższa od sumy odsetek i innych należności przypadających od każdej z opłat do końca umówionego okresu leasingu. Umowę wypowiedziano w połowie okresu trwania leasingu, a tymczasem kwota stanowiąca różnicę pomiędzy wartością przedmiotu leasingu, a sumą opłat leasingowych przekraczała 46.000 zł. Wystarczające jest założenie, że dla uwzględnienia zarzutów pozwanych, z podlegającej rozliczeniu kwoty 14.786,70 zł na każdą z osiemnastu natychmiast wymagalnych rat przypadać powinno około 821 zł. Tymczasem w kwocie 4.278,98 zł stanowiącej wartość netto każdej z tych rat na wynagrodzenie powódki (inne należności niż sama cena koparki rozłożona na raty) przypada około 25%, czyli około 1.070 zł. Wartość netto koparki wyniosła bowiem 137.000 zł, a suma netto opłat leasingowych, wynikających z harmonogramu spłat, to 182.043,28 zł, a zatem właśnie o około 25% wyższa. Stąd trafne jest założenie, że popierane przez powódkę roszczenie o zapłatę kwoty 14.786,70 zł obejmowało w rzeczywistości należność podlegająca kompensacji na podstawie art. 70915 k.c. i powództwo w tym zakresie należało oddalić.

Bezsporne było, że korzyści z rozwiązania umowy leasingu wynikały także ze sprzedaży przedmiotu leasingu po jego zwrocie finansującemu. Spór wiedziono o sposób określenia rozmiaru uzyskanej w ten sposób korzyści. Z przyczyn wyżej opisanych zagadnienie to utraciło istotne znaczenie. Po zmianie wyroku Sądu Okręgowego, powódce przypadają ostatecznie tylko raty zapadłe przed wypowiedzeniem umowy, a te nie podlegają kompensacji na podstawie art. 70915 k.c. Wyjaśnić należy jedynie, że ogólnie trafne jest stanowisko Sądu Okręgowego, że decydujące znaczenie ma cena uzyskana ze sprzedaży rzeczy oddanej uprzednio w leasing i zwróconej. Do wypowiedzenia umowy doszło przecież z przyczyn leżących po stronie pozwanej Spółki, która nie dotrzymała postanowień kontraktu. Kompensata odszkodowania o inną kwotę niż rzeczywiście uzyskana przez powódkę prowadziłaby do przerzucenia na nią finansowego ryzyka nielojalności pozwanej.

W tym stanie rzeczy, na mocy art. 386 § 1 k.p.c., apelację uwzględniono i zmieniono zaskarżony wyrok w sposób określony w punkcie Dla sentencji.

W konsekwencji zmianie podlegało także orzeczenie o kosztach procesu (punkt IIb sentencji). Z dochodzonej pozwem kwoty 113.726,55 zł, zasądzono powódce 18.989,85 zł, co stanowi około 17% roszczenia. Na kwotę 12.922 zł sumy kosztów poniesionych przez strony składają się: opłata od pozwu - 1.422 zł, wynagrodzenie pełnomocnika wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa - 3.617 zł (powódka), opłata od zarzutów - 4.266 zł i wynagrodzenie pełnomocnika wraz z opłatą skarbową od pełnomocnictwa - 3.617 zł (pozwani). Obciążająca pozwanych część tych kosztów (17%) to 2.197 zł, a ponieśli koszty o 5.686 zł wyższe i taka kwota przypada na ich rzecz w wyniku stosunkowego rozdziału kosztów procesu, dokonanego na podstawie art. 100 k.p.c.

O kosztach procesu za drugą instancję postanowiono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. (powódka nie złożyła wniosku o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego). Pozwani ostali się ze swoimi żądaniami w postępowaniu apelacyjnym w części (w 56%). Wysokość poniesionych kosztów określono na podstawie § 6 pkt 6 i 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity z 2013 r. Dziennik Ustaw pozycja 461) na kwotę 1.800 zł - równą wynagrodzeniu pełnomocnika. Podlegająca zasądzeniu kwota 1.008 zł odpowiada zakresowi wygranej w drugiej instancji.

Apelanci zwolnieni byli od opłaty należnej od wywiedzionego środka odwoławczego. Wysokość opłaty wynosiła 1.689 zł i obciąża powódkę na podstawi art. 113 ust. 1 u.k.s.c. - w części odpowiedniej do zakresu w jakim uległa ona w postępowaniu apelacyjnym.

Na podstawie art. 350 § 3 k.p.c. Sąd Apelacyjny w Gdańsku z urzędu sprostował niedokładności występujące w wyroku Sądu pierwszej instancji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.