Orzeczenia sądów
Opublikowano: OTK-B 2012/3/296

Postanowienie
Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 29 maja 2012 r.
Ts 131/11

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Trybunał Konstytucyjny w składzie:

Adam Jamróz - przewodniczący,

Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz - sprawozdawca,

Małgorzata Pyziak-Szafnicka.

Sentencja

Po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Katarzyny i Jacka B.,

postanawia:

nie uwzględnić zażalenia.

Uzasadnienie faktyczne

W skardze konstytucyjnej z 26 kwietnia 2011 r. Katarzyna i Jacek B. (dalej: skarżący) zarzucili niezgodność art. 503 § 1 oraz art. 504 § 1 i 2 w związku z art. 840 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) "w zakresie, w jakim przepisy te nie przewidują możliwości rozpoznania przez sąd zarzutów wobec roszczenia uwzględnionego w nakazie zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym, nieobjętych sprzeciwem od nakazu zapłaty lub objętych spóźnionym sprzeciwem od nakazu zapłaty, w szczególności w postępowaniu o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności", z art. 32 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z preambułą, art. 2, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Zdaniem skarżących konieczność przedstawienia wszystkich zarzutów oraz okoliczności faktycznych i dowodów na ich poparcie w sprzeciwie od nakazu zapłaty oraz brak możliwości podniesienia nowych zarzutów po upływie terminu do wniesienia takiego sprzeciwu narusza prawo do sądu i obrony lub dochodzenia przed sądem swoich praw oraz do bezstronnego i sprawiedliwego rozpoznania ich sprawy. W przekonaniu skarżących prawa te naruszone są również przez uproszczony charakter postępowania upominawczego i brak uzależnienia możliwości wydania nakazu zapłaty w tym postępowaniu od wartości przedmiotu sporu.

W postanowieniu z 30 stycznia 2012 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. W odniesieniu do zarzutu niezgodności art. 503 § 1 oraz art. 840 § 1 k.p.c., zaskarżonego w skardze jako przepis związkowy wobec art. 504 § 1 i 2 k.p.c., z powołanymi wzorcami kontroli powodem wydania takiego rozstrzygnięcia było ustalenie, że zaskarżone przepisy nie stanowiły podstawy wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżących. Z treści załączonych do skargi konstytucyjnej orzeczeń w sprawie skarżących wynika bowiem, że z uwagi na wniesienie przez skarżących sprzeciwu od nakazu zapłaty po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia, sądy nie rozpoznawały merytorycznie zasadności tego sprzeciwu. Nie zastosowały więc również przepisów dotyczących utraty niepodniesionych w tym piśmie zarzutów. Zainicjowane przez skarżących postępowanie o pozbawienie wykonalności wydanego przeciwko nim nakazu zapłaty, w którym mógłby znaleźć zastosowanie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.k. było natomiast w momencie wniesienia skargi konstytucyjnej nadal w toku. W tym zakresie skarżący nie spełnili więc wymogu wyczerpania drogi prawnej. Podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie zarzutu niezgodności art. 504 § 1 i 2 k.p.c. z powołanymi przez skarżących wzorcami kontroli było ustalenie, że skarżący nie wykazali naruszenia swoich konstytucyjnych wolności i praw, a sformułowane przez nich zarzuty były oczywiście bezzasadne. Skarżący - mimo wezwania do tego przez sędziego Trybunału Konstytucyjnego - nie wskazali sposobu naruszenia przez art. 504 § 1 i 2 k.p.c. praw i wolności zawartych - ich zdaniem - w preambule, art. 2, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji. Zarzut naruszenia praw gwarantowanych w art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji jest natomiast - zdaniem Trybunału - oczywiście bezzasadny. Wskazane przepisy Konstytucji nie uniemożliwiają bowiem wprowadzenia w przepisach proceduralnych terminów na dokonanie poszczególnych czynności procesowych oraz przewidujących odrzucenie środków odwoławczych wniesionych po terminie.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego wniósł zażalenie, zaskarżając to postanowienie w zakresie zarzutu niezgodności art. 504 § 1 i 2 k.p.c. z art. 32 ust. 1 i 2 i art. 45 ust. 1 w związku z preambułą, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Zdaniem pełnomocnika skarżących Trybunał, wydając zaskarżone postanowienie, zaniechał zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i błędnie przyjął, że skarga jest oczywiście bezzasadna lub że skarżący nie wskazali praw i wolności, które zostały w ich sprawie naruszone. Pełnomocnik uznał również, że Trybunał nie zebrał i nie rozważył materiału dowodowego w sprawie, w tym nie zbadał czy stabilność stosunków prawnych uzasadniała brak możliwości uruchomienia przez skarżących procedury sądowej po upływie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty oraz czy w innych państwach demokratycznych nakaz zapłaty wydany w postępowaniu upominawczym korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Ponadto pełnomocnik skarżących stwierdził, że Trybunał niesłusznie przyjął w postanowieniu z 30 stycznia 2012 r., że stabilność stosunków prawnych stanowi wartość większą i ważniejszą niż wskazane w preambule i art. 2 Konstytucji wartości i zasady, takie jak prawda, sprawiedliwość, dobro, pomocniczość, czy sprawiedliwość społeczna, a także prawa obywateli określone w art. 32, art. 45 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Wskazał również na rozwiązania niemieckiego kodeksu cywilnego, który - jego zdaniem - lepiej urzeczywistnia zasady demokratycznego państwa prawnego. W przekonaniu pełnomocnika skarżącego w takim państwie niedopuszczalne jest, aby wydane w postępowaniu upominawczym rozstrzygnięcie uwzględniające niesłuszne roszczenie korzystało z powagi rzeczy osądzonej tylko dlatego, że nie zostało zaskarżone w ustawowym terminie. Ponadto w zażaleniu wskazano, że orzeczenia cytowane przez Trybunał w zakwestionowanym postanowieniu dotyczyły innych kwestii niż zaskarżalność nakazu zapłaty i sformułowane w nich tezy nie są adekwatne do oceny zaskarżonych w niniejszej sprawie przepisów.

Uzasadnienie prawne

Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643; dalej: ustawa o TK), skarżącym przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy wydając zaskarżone postanowienie, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Znaczy to, że Trybunał Konstytucyjny poddaje analizie zarzuty zażalenia, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego postanowienia i do tego ogranicza rozpoznanie tego środka odwoławczego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego treść zażalenia nie dostarcza żadnych argumentów podważających przedstawione w zaskarżonym postanowieniu przesłanki odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności Trybunał zauważa, że wniesione w niniejszej sprawie zażalenie dotyczy jedynie tej części zaskarżonego postanowienia, która dotyczy zarzutu niezgodności art. 504 § 1 i 2 k.p.c. z art. 32 ust. 1 i 2 i art. 45 ust. 1 w związku z preambułą, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skarżący nie kwestionują prawidłowości postanowienia Trybunału z 30 stycznia 2012 r. w pozostałym zakresie.

Trybunał stwierdza, że w zakwestionowanym postanowieniu prawidłowo przyjęto, że skarżący nie wskazali ani w skardze konstytucyjnej, ani we wniesionym w celu jej uzupełnienia piśmie z 16 czerwca 2011 r. sposobu naruszenia przez zaskarżony art. 504 § 1 i 2 k.p.c. praw i wolności zawartych - ich zdaniem - w preambule, art. 2, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji. Art. 79 ust. 1 Konstytucji kształtuje skargę konstytucyjną jako środek ochrony praw i wolności jednostki, i daje prawo wniesienia skargi jedynie tym podmiotom, których konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone. Przedmiotem skargi konstytucyjnej nie może być każdy zarzut naruszenia Konstytucji przez zakwestionowane unormowanie, a jedynie zarzut naruszenia tych jej norm, które mają charakter konstytucyjnych praw lub wolności (szerzej zob. np. wyrok TK z 13 stycznia 2004 r., SK 10/03, OTK ZU nr 1A/2004, poz. 2). W konsekwencji art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK wymaga, aby skarżący w kierowanej do Trybunału skardze wskazali, jakie przysługujące im konstytucyjne wolności lub prawa zostały, ich zdaniem, naruszone i w jaki sposób. Z art. 32 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy o TK wynika natomiast, że skarżący mają obowiązek uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów. Jak słusznie wskazał Trybunał w zaskarżonym postanowieniu, skarżący w niniejszej sprawie nie wskazali sposobu naruszenia praw gwarantowanych ich zdaniem przez preambułę do Konstytucji oraz art. 2, art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji. Nie wyjaśnili przede wszystkim, jakie prawa lub wolności miałyby wynikać z preambuły oraz art. 2 Konstytucji. Uzasadniając zarzut niezgodności art. 504 § 1 i 2 k.p.c. odwołali się jedynie ogólnie do zasady demokratycznego państwa prawnego oraz zasady pomocniczości i wartości wyrażonych w preambule. Również we wniesionym zażaleniu powołali się na naruszenie przez zaskarżony przepis wymienionych zasad oraz wskazanych w preambule wartości takich jak prawda, sprawiedliwość i dobro. Tak sformułowane zarzuty nie mają charakteru zarzutów naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności i nie mogą być przedmiotem rozpoznania w procedurze inicjowanej wniesieniem skargi konstytucyjnej. Także w zakresie zarzutu naruszenia art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji i art. 64 ust. 2 Trybunał zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący nie wskazali sposobu naruszenia tych przepisów. Jedyna argumentacja zawarta w skardze i odnosząca się do praw podmiotowych skarżących jest bowiem związana z zarzutem naruszenia przez art. 504 § 1 i 2 k.p.c. prawa do sądu, prawa dochodzenia przed sądem swoich praw oraz bezstronnego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy, które skarżący wywodzą z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji.

Prawidłowe są również ustalenia poczynione w postanowieniu z 30 stycznia 2012 r. odnośnie do oczywistej bezzasadności zarzutu naruszenia przez art. 504 § 1 i 2 k.p.c. art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego zarzuty sformułowane w tym zakresie w zażaleniu stanowią w istocie częściowe powtórzenie stanowiska skarżącej zawartego w skardze konstytucyjnej. Zastosowanie znajdują więc tu uwagi wyrażone przez Trybunał w zaskarżonym postanowieniu. Trybunał zasadnie wskazał w nim, że ustanowienie terminu do wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty, po którego upływie nakaz ten staje się prawomocny, przy jednoczesnym istnieniu możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności, nie budzi wątpliwości co do zgodności z art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji. Przedstawiona w zażaleniu argumentacja nie podważa tego ustalenia. Co więcej, w zasadniczej części odnosi się ona nie do niezgodności zaskarżonego przepisu z normami konstytucyjnymi, lecz do porównania tego przepisu z treścią przepisów procedury cywilnej obowiązujących w Republice Federalnej Niemiec, które to przepisy - zdaniem skarżących - lepiej urzeczywistniają zasady demokratycznego państwa prawnego. Poczynione w tym zakresie przez skarżących uwagi nie mogą być więc uznane za uzasadniające zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji.

Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia wniesionego na postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.