Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 72572

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Szczecinie
z dnia 28 września 2000 r.
SA/Sz 667/00

UZASADNIENIE

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w S. po rozpoznaniu w dniu 28 września 2000 r. sprawy ze skargi "P.-P." Spółki z o.o. w S. na decyzję Izby Skarbowej w S. z dnia 21 lutego 2000 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych

I. uchyla zaskarżoną decyzję,

II. zasądza od Izby Skarbowej w S. na rzecz skarżącego kwotę 2.281,10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Inspektor Kontroli Skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej w S. wydał decyzję z dnia 28 czerwca 1999 r. Nr [...] określającą Spółce z o.o. "P.-P." wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1996 r. w kwocie 20.767,70 zł oraz zaległość podatkową w tym podatku w kwocie 12.967,70 zł. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, iż Spółka nieprawidłowo zaliczyła do kosztów uzyskania przychodów wydatki w łącznej kwocie 39.609,71 zł w tym wydatki udokumentowane fakturami VAT wystawionymi przez firmę Usługi Projektowe i Handel "K.J.N." na kwotę 9.609,71 zł. W ocenie Inspektora, wydatki te nie stanowią kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 1993 r. Nr 106, poz. 482 z późn. zm.) ponieważ usługi wyszczególnione w tych fakturach nie zostały faktycznie wykonane przez firmę J. N. ani też sprzedane przez Spółkę, a kwota 30.000 zł ujęta w kosztach nie dotyczyła roku podatkowego 1996.

Izba Skarbowa w S. w wyniku rozpatrzenia odwołania Spółki, postanowieniem Nr [...] przekazała sprawę w trybie art. 230 § 1 Ordynacji podatkowej Inspektorowi w celu zmiany jego decyzji, z uwagi na to, iż zobowiązanie z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1996 r. zostało określone w kwocie niższej niż to wynikało z przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Inspektor Kontroli Skarbowej wydał decyzję Nr [...] z dnia 8 listopada 1999 r. zmieniającą decyzję Nr [...] z 28 czerwca 1999 r. i określił zobowiązanie podatkowe Spółki za 1996 r. w kwocie 21.704 zł oraz zaległość podatkową w kwocie 13.904 zł. W uzasadnieniu decyzji Inspektor Kontroli Skarbowej stwierdził, iż Spółka z o.o. "P.-P." bezpodstawnie obciążyła koszty uzyskania przychodów wydatkami powstałymi w związku z prowadzoną przez J. N. na własny rachunek działalnością gospodarczą pod firmą Usługi Projektowe i Handel "K.J.N." o charakterze zbliżonym do przedmiotu działania Spółki. Z tego względu Inspektor UKS, kierując się treścią art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego, stwierdził, iż obciążenie kosztów uzyskania przychodów Spółki z o.o. "P.-P." wydatkami wynikającymi z faktur VAT wystawionych przez firmę J. N. za montaż i naprawę dźwigów towarowych i osobowych stanowiło obejście przepisów art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, a w konsekwencji zawyżenie kosztów uzyskania przychodów, skutkujące zaniżeniem podstawy opodatkowania i należnego podatku.

W odwołaniu z dnia 15 lipca 1999 r. Spółka wniosła o uchylenie decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej z 8 listopada 1999 r. zmieniającej decyzję z dnia 28 czerwca 1999 r. podnosząc zarzut naruszenia art. 120, 121 § 1 i 122 Ordynacji podatkowej, naruszenie art. 63 § 1 Ordynacji podatkowej przez błędne zaokrąglenie podstawy opodatkowania i podatku, naruszenie art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, a także błędną ocenę faktów, poprzez pominięcie w rozstrzygnięciu uchwały Spółki z o.o. "P.-P." z dnia 29 grudnia 1995 r. wyrażającą zgodę na kontynuowanie przez J. N. własnej działalności gospodarczej.

Izba Skarbowa w następstwie podjętego postępowania odwoławczego, decyzją z dnia 21 lutego 2000 r. Nr [...] uchyliła w części decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej i określiła wysokość zobowiązania podatkowego z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1996 r. w kwocie 21.703 zł oraz wysokość zaległości podatkowej z tytułu tego podatku w kwocie 13.903 zł.

W ocenie Izby Skarbowej, zarzuty odwołania nie znajdowały potwierdzenia w stanie faktycznym i prawnym sprawy, ponieważ J. N. prowadząc działalność gospodarczą na własny rachunek w zakresie takim samym jak Spółka "P.-P.", w której pełnił funkcję Prezesa Zarządu dopuścił się naruszenia art. 204 § 1 i 2 Kodeksu handlowego a przez to doprowadził do nieuzasadnionego obciążenia kosztów uzyskania przychodów Spółki, w której ponadto był udziałowcem. W ocenie Izby Skarbowej umowa Spółki jednoznacznie zakazywała Członkom Zarządu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek. Zakaz ten wynikał także z postanowień Kontraktu Menedżerskiego, zawartego przez Spółkę z o.o. "P.-P.", a J. N. Załączona do odwołania uchwała Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z dnia 29 grudnia 1995 r. [...] wyrażająca zgodę na kontynuowanie przez J. N. sprawującego jednoosobowy zarząd w Spółce z o.o. "P.-P." własnej działalności gospodarczej pod firmą Usługi Projektowe i Handel "K.J.N." w zakresie zbliżonym do działalności Spółki, w ocenie Izby Skarbowej nie dokonuje zmiany umowy Spółki, co jest niezbędne dla usankcjonowania jego konkurencyjnej działalności.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca domagała się uchylenia decyzji Izby Skarbowej w S. i poprzedzającej ją decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej zarzucając wydanym przez te organy decyzjom naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej w związku z art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego i w związku z art. 204 § 1 Kodeksu handlowego. Naruszenie art. 121 Ordynacji podatkowej, poprzez manipulowanie "nieważnością" w taki sposób, iż przyjmuje się ją tylko wtedy, gdy jest to na niekorzyść podatnika oraz naruszenie art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Nadto strona podniosła zarzut naruszenia art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez całkowicie niezgodne z dowodami przyjęcia, iż usługi, których kosztu wykonania nie uznano za koszt uzyskania przychodów, nie zostały wykonane przez J. N. lecz przez Spółkę z o.o. "P.-P.".

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Organ odwoławczy, jak wynika ze stanowiska zawartego w zaskarżonej decyzji przyjął co do zasady, że nie jest możliwe uznanie za koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez Spółkę z o.o. "P.-P." w związku z zamówionymi usługami w sytuacji kiedy usługi te zostały wykonane przez firmę prowadzoną na własny rachunek przez J. N. będącego członkiem Zarządu Spółki z o.o. "P.-P.". Jako podstawę prawną przyjętego stanowiska organ odwoławczy powołał art. 204 Kodeksu handlowego, który stanowi, że członek zarządu nie może bez zezwolenia Spółki zajmować się interesami konkurencyjnymi ani też uczestniczyć w spółce konkurencyjnej jako wspólnik jawny lub członek władz.

Wskazując na zbieżny zakres działalności Spółki oraz firmy prywatnej J. N. organ odwoławczy wykazał, że J. N. jako członek zarządu Spółki z o.o. "P.-P." naruszył art. 204 Kodeksu handlowego przez to, że prowadził wbrew ustawie, postanowieniu Spółki oraz kontraktu menedżerskiego działalność gospodarczą na własny rachunek. Działalność J. N. jako podjęta wbrew postanowieniom art. 204 Kodeksu handlowego w ocenie organu odwoławczego z uwagi na treść art. 58 Kodeksu cywilnego była sprzeczna z ustawą czyli nieważna. Konsekwencją powyższego stanowiska było uznanie przez organ odwoławczy, że nieważne są koszty uzyskania przychodu Spółki z o.o. "P.-P." wynikające z faktur wystawionych za usługi wykonane przez firmę prowadzoną na własny rachunek przez J. N. Dodatkowo, według stanowiska organu odwoławczego doszło również do obejścia przez Spółkę "P.-P." przepisu art. 15 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Takie obejście art. 15 ustawy było możliwe zdaniem organu odwoławczego przez to, że Spółka dopuściła do obejścia przepisów, które stanowią jakie wydatki nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodu.

Ze stanowiskiem zaprezentowanym przez organ odwoławczy nie sposób się zgodzić. Podstawę prawną oceny kosztów ponoszonych przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych są artykuły 15 i 16 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 1992 r. Nr 106, poz. 482 ze zm.). Przy czym pierwszy z wymienionych przepisów zawiera generalną zasadę stanowiącą, że kosztami uzyskania przychodów są wszelkie koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, zaś drugi z wymienionych wyżej przepisów zawiera ustawowe wyliczenie tych kosztów, które choćby były poniesione zgodnie z regułą zawartą w art. 15, nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. W rozpatrywanej przez Sąd sprawie nie wykazano, że koszty poniesione przez Spółkę nie pozostają w związku z uzyskanym przychodem. Nie wykazano też, że faktury wystawione przez firmę J. N. nie odzwierciedlały faktycznych zdarzeń, innymi słowy, że były pozorne co uzasadniałoby przywołanie art. 58 Kodeksu cywilnego. Nie wykazano też w sprawie, że umowy dotyczące bezpośrednio usług wykonanych następnie przez firmę J. N. były nieważne jako sprzeczne z ustawą lub mające na celu obejście ustawy. Wszelkie wywody organu odwoławczego w zakresie "nieważności" odnoszą się wyłącznie do faktu naruszenia przez J. N. art. 204 Kodeksu handlowego. Tymczasem przepisy prawa podatkowego, a w szczególności artykuły 15 i 16 in fine ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych z naruszeniem art. 204 Kodeksu handlowego nie wiążą żadnych skutków negatywnych dla podatnika. Przyjęta przez Izbę Skarbową konstrukcja nieważności umów w zakresie usług zleconych przez skarżącą Spółkę firmie J. N. z powodu naruszenia art. 204 Kodeksu handlowego nie znajduje żadnego oparcia w przepisach podatkowych. Nieważności tych umów, rodzących koszty uzyskania przychodu w żaden sposób nie wykazano jako konsekwencji naruszenia art. 204 Kodeksu handlowego. Jest to z resztą bez znaczenia, skoro przepisy podatkowe nie odwołują się w tym zakresie do odrębnych przepisów jak to czynią np. w art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Niezrozumiałe jest stanowisko organu odwoławczego w kwestii obejścia przez Spółkę art. 15 ustawy o podatku dochodowym poprzez wystawienie przez firmę J. N. faktur za usługi wykonane na rzecz Spółki z uwagi na zaistnienie okoliczności określonych w art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego. Wbrew temu twierdzeniu organ odwoławczy nie wykazał, że umowy na podstawie których wykonano usługi były sprzeczne z ustawą lub miały na celu obejście ustawy. Wykazanie nieważności czynności prawnych bezpośrednio rodzących koszty po stronie podatnika dawałoby podstawę do wyłączenia na podstawie nieważnych umów wydatków z kosztów uzyskania przychodu. Jedynie w takim bowiem wypadku organy podatkowe mogłyby pominąć zasady zawarte w art. 15 i 16 ustawy o podatku dochodowym dowodząc, że wobec zawarcia umów sprzecznych z ustawą lub mających na celu obejście ustawy nie mogą być one kosztem uzyskania przychodu.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza prawo i z tej przyczyny Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.