Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 59108

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Rzeszowie
z dnia 13 października 1999 r.
SA/Rz 631/98

UZASADNIENIE

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie po rozpoznaniu w dniu 13 października 1999 r. na rozprawie sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej w S.W. na decyzję Izby Skarbowej w T. z dnia 23 marca 1998 r. Nr […] w przedmiocie określenia wysokości podatku dochodowego od osób prawnych za 1995 r.,

I. uchyla zaskarżoną decyzję,

II. zasądza od Izby Skarbowej w R. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej w S.W. kwotę 2.481,60 (dwa tysiące czterysta osiemdziesiąt jeden i 60/100 gr) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 26 marca 1998 r. - […] - Izba Skarbowa w T. na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.; art. 10 ust. 2, art. 19 ust. 2 i 3, art. 20 ust. 2, art. 25 ust. 1 pkt 4a, art. 27 ust. 4, ust. 5 i 6 ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.; art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym i o zmianie ustawy karnej skarbowej - Dz. U. Nr 137, poz. 640 - uchyliła decyzję inspektora kontroli skarbowej z 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia Spółdzielni Mieszkaniowej w S.W. zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące: styczeń, luty, marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, listopad i grudzień 1995 r. oraz ustalenia dodatkowego zobowiązania w wysokości 30% za miesiące styczeń, marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień, listopad i grudzień 1995 r. - w części dotyczącej określenia kwoty do przeniesienia za miesiąc styczeń i luty oraz określenia kwoty zobowiązania za marzec oraz w części ustalającej dodatkowe zobowiązanie za styczeń 1995 r. w ten sposób, że:

- za styczeń kwota podatku do przeniesienia wynosi 29.209,00 zł,

- za luty kwota podatku do przeniesienia wynosi 24.714,00 zł,

- za marzec kwota podatku do wpłaty wynosi 7.607,00 zł,

zaś

- ustalone dodatkowe zobowiązanie za styczeń wynosi 90,00 zł

natomiast w pozostałej części zaskarżoną decyzję utrzymała w mocy. W rezultacie tegoż rozstrzygnięcia wysokość zobowiązania podatkowego oraz dodatkowego zobowiązania wynoszą za pozostałe miesiące w kwotach następujących:

1. zobowiązanie podatkowe:

- za kwiecień do wpłaty 49.658,00 zł,

- za czerwiec do wpłaty 10.005,00 zł,

- za lipiec do wpłaty 14.528,00 zł,

- za sierpień do wpłaty 13.551,00 zł,

- za listopad do wpłaty 6.230,00 zł,

- za grudzień do wpłaty 7.741,00 zł

2. dodatkowe zobowiązanie sankcyjne:

- za kwiecień - 14.749,00 zł,

- za czerwiec - 20,00 zł,

- za lipiec - 24,00 zł,

- za sierpień - 251,00 zł,

- za listopad - 67,00 zł,

- za grudzień - 482,00 zł.

Przyczyną zmiany decyzji przez organ odwoławczy było nieprawidłowe rozliczenie przez inspektora kontroli skarbowej miesiąca stycznia 1995 r. przy rozliczeniu którego nie uwzględnił wykazanej w deklaracji VAT-7 korekty sprzedaży zwolnionej. Jednocześnie organy podatkowe stanęły na jednolitym stanowisku, że ustalenia kontroli wykazały w zakresie podatku od towarów i usług następujące nieprawidłowości:

1) w rozliczeniu podatku za miesiące styczeń, kwiecień, czerwiec obniżenie podatku należnego o podatek naliczony wynikający z rachunków uproszczonych w łącznej kwocie 16,84 zł. Kwota ta z mocy art. 19 ust. 2, art. 25 ust. 1 pkt 4 lit. "a" ustawy oraz § 35 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z 8 grudnia 1994 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym - Dz. U. Nr 133, poz. 688 nie stanowi podstawy do obniżenia podatku należnego.

2) w miesiącach styczeń, marzec, czerwiec, lipiec, grudzień spółdzielnia obniżyła podatek należny o podatek naliczony wynikający z faktur dokumentujących zakupy na rzecz pracowników na kwotę 704,96 zł podatku, a ponieważ zakupy te w całości zostały sfinansowane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych to zgodnie z § 47 ust. 1 pkt c cyt. wyżej rozporządzenia ich przekazanie zwolnione jest z opodatkowania podatkiem VAT. Tymczasem art. 20 ust. 2 ustawy zakazuje zmniejszania podatku należnego o podatek naliczony wynikający ze sprzedaży (przekazanie towaru) zwolnionej,

3) zawyżenie podatku naliczonego w miesiącach kwiecień, lipiec, sierpień, listopad i grudzień 1995 r. w łącznej kwocie 55.029,25 zł przez odliczenie go w miesiącach wcześniejszych niż miesiąc otrzymania faktury. Niezgodność ta wynika z art. 19 ust. 3 ustawy, który stanowi, że obniżenie podatku należnego przysługuje w rozliczeniu za miesiąc, w którym podatnik otrzymał fakturę albo w miesiącu następnym.

Rozpoznając odwołanie stwierdzono, że (spółdzielnia kwestionowała tylko nieprawidłowości z pkt 3) obniżenie podatku należnego o kwotę podatku naliczonego jest uprawnieniem podatnika i jako takie może być zrealizowane w sposób i na warunkach określonych przepisami ustawy. Organy podatkowe nie mogą ingerować w stan faktyczny ustawy w chwili wszczęcia postępowania podatkowego. Podatnik bowiem po złożeniu deklaracji podatkowych mógł złożyć ich korektę jednakże do chwili wszczęcia postępowania podatkowego. Inne działanie organu - za podatnika - oznaczałoby bezpodstawne dokonywanie zmian stanu faktycznego na podstawie którego podatnik dokonał samoobliczenia podatku.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego - spółdzielnia przyznała, że istotnie przepis art. 19 ust. 3 ustawy o VAT stwierdza, że "rozliczenie faktur za dostawę ciepła, gazu oraz usług telekomunikacyjnych winno nastąpić w miesiącu ich otrzymania", to jednak inne uregulowanie w tym zakresie wprowadzają przepisy ustawy o rachunkowości oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 15 marca 1995 r. w sprawie rozliczenia dotacji z budżetu państwa na pokrycie kosztów utrzymania spółdzielczych zasobów mieszkaniowych. Przepisy te wyraźnie określają, że koszty powinny być rozliczane w miesiącach, których dotyczą.

Powołując się ponadto na specyfikę działalności spółdzielni mieszkaniowej zobowiązanej do zapewnienia mieszkańcom bloków nieprzerwanej dostawy gazu, ciepła i wody wskazano, że wymagało to wyjątkowego potraktowania takiego podatnika. Ponadto skarżąca wskazała, że niezasadność wymierzonych spółdzielni sankcji albowiem nie można jej zarzucić nierzetelności, a ustalone w postępowaniu nieprawidłowości to drobne błędy możliwe do skorygowania w wydanych decyzjach. Zarzucono organom podatkowym "wybiórcze określenie podatku za niektóre miesiące 1995 r. Wprawdzie jest to podatek miesięczny to jednak naliczany narastająco przez co ograniczenie się w decyzji tylko do niektórych miesięcy roku 1995 godzi w podstawę i zasadę tego podatku".

W odpowiedzi na skargę izba skarbowa wniosła o jej oddalenie. Ustosunkowując się zaś do zarzutów skargi podkreślono, że decyzja izby skarbowej jak i poprzedzająca ją decyzja inspektora kontroli skarbowej dokonują określenia i ustalenia zobowiązania w podatku od towarów i usług w rozliczeniu za poszczególne miesiące 1995 r., a zatem zarzut iż winny one objąć cały rok jest niezasadny.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona aczkolwiek z innych przyczyn niż to w niej wywiedziono.

Zgodnie z art. 21 i art. 51 ustawy z 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm. sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi, a więc zarówno granicami podstaw jak i zarzutów. Oznacza to w konsekwencji uprawnienie sądu do badania w pełnym zakresie zgodności decyzji z prawem, a nie tylko zgodności jej z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze. Zatem sąd może wydać orzeczenie o innej treści niż to, o które wnosił skarżący (Witold Olszowy - Decyzja podatkowa, podejmowanie i kontrola K. i K. Warszawa 1997 r., s. 199).

Stosownie zatem do tych zasad kontroli sądowoadministracyjnej zakresem rozpoznania NSA objęte są wszystkie rozstrzygnięcia wydane w danej sprawie niezależnie od tego w jakim stadium postępowania zostały wydane.

Oznacza to w rezultacie także obowiązek sądu poddania kontroli sądowoadministracyjnej także takiego środka zaskarżenia jakim jest odwołanie. Postępowanie odwoławcze, którego końcowym efektem jest decyzja organu odwoławczego, jest oparte w pełni na zasadzie skargowości. Zatem odwołanie jest uprawnieniem strony do żądania uruchomienia określonego rodzaju postępowania weryfikacyjnego, a w żadnym razie niedopuszczalnym jest uruchomienie takiego postępowania z urzędu. Skoro więc jest to uprawnienie strony, a w niniejszej sprawie jest nią osoba prawna to kwestią istotną w sprawie jest jej zdolność procesowa, a więc także sposób reprezentowania takiej strony w postępowaniu administracyjnym. Przepisy art. 29 i 30 § 1 i 3 kpa odwołują się w tym zakresie do postanowień przepisów prawa cywilnego. Otóż z art. 38 kc wynika, że zasady reprezentowania osób prawnych określa ustawa i statut. W niniejszej sprawie zgodnie z art. 48 § 1 w zw. z art. 54 § 1 ustawy z 16 września 1992 r. Prawo spółdzielcze - Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 oraz statutu Spółdzielni Mieszkaniowej w S.W., wedle którego spółdzielnię zarejestrowano, a według stanu na dzień wniesienia odwołania uprawnieni do jej reprezentowania byli - dwaj członkowie zarządu lub jeden członek zarządu i pełnomocnik. Tymczasem odwołanie zostało wniesione przez jednego członka zarządu bez udziału pełnomocnika. W konsekwencji więc strona w postępowaniu odwoławczym nie była należycie reprezentowana.

Uchybienie tym przepisem postępowania powoduje wadliwość zaskarżonej decyzji, albowiem strona bez swej winy nie brała udziału w postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 4 kpa; B. Adamiak i J. Borkowski - kpa - Komentarz Wyd. C.H. Beck, s. 207.

W takim przypadku wadliwość ta ma charakter czysto formalny i sam fakt braku udziału strony w postępowaniu bez jej winy stanowi dostateczny powód do wznowienia postępowania. Oczywiście brak taki może być w trybie art. 64 § 2 kpa konwalidowany. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o NSA zobligowany jest do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto zgodnie z art. 55 ust. 1 tej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.