Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 72585

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Białymstoku
z dnia 10 maja 2001 r.
SA/Bk 691/00

UZASADNIENIE

Sentencja

Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w B. po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2001 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Izby Skarbowej w B. z dnia 26 kwietnia 2000 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok

- skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 31 stycznia 2000 r. Urząd Skarbowy w S. określił G. M. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1996 rok w kwocie 4.026,30 zł w miejsce deklarowanej kwoty 80 zł, zaległość podatkową w kwocie 3.946,30 złotych oraz wysokość odsetek od tej zaległości. Organ ustalił, że podatniczka prowadząc działalność gospodarczą w sklepie spożywczym i barze ze sprzedażą alkoholu rażąco zaniżała wysokość marż handlowych. Z prowadzonych przez podatniczkę ksiąg podatkowych wynika, że osiągnęła ona w sklepie marżę w wysokości 1,58% a w barze w wysokości 18,9%. Na podstawie dowodów zebranych w toku postępowania kontrolnego, w tym oświadczeń G. M., organ ustalił, iż podatniczka uzyskiwała znacznie wyższe marże a prowadzona przez nią podatkowa księga przychodów i rozchodów była nierzetelna. Świadczy o tym również fakt niezaewidencjonowania wszystkich wystawionych przez podatniczkę faktur VAT i rachunków uproszczonych. Urząd Skarbowy w oparciu o przepis art. 193 § 4 Ordynacji podatkowej nie uznał za dochód prowadzonych przez podatniczkę ksiąg podatkowych i podstawę opodatkowania określił na podstawie art. 23 tej Ordynacji, przyjmując szacunkowo marżę w wysokości 10% od sprzedaży w sklepie i w wysokości 30% od obrotu w barze. Organ podatkowy wyliczył przychód niezaewidencjonowany netto w wysokości 20.494,55 zł (to jest 12.986,79 zł ze sprzedaży sklepu i 7.507,76 zł ze sprzedaży w barze) oraz łączny przychód z obu punktów w wysokości 292.097,11 zł. Ustalił też, iż podatniczka zawyżyła wysokość kosztów uzyskania przychodów o 375,55 zł. Na tej podstawie została ustalona wysokość jej dochodu za 1996 rok, kwota podatku i wysokość zaległości podatkowej.

W odwołaniu wniesionym od tej decyzji G. M. zarzuciła naruszenie art. 2 Konstytucji RP oraz art. 23 § 1, 121, 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej przez bezpodstawne przyjęcie, iż wykazana przez nią marża handlowa była "rażąco niska". Odrzucenie wartości dowodowej ksiąg podatkowych może nastąpić na podstawie analizy treści zawartych w nich zapisów a nie na podstawie porównania ich z wyjaśnieniami podatniczki złożonymi w toku postępowania kontrolnego czy podatkowego. Kontrolujący powinien też dokonać porównania marż i obrotów sklepu skarżącej z innymi, sąsiadującymi sklepami. Skarżąca podniosła, iż organ podatkowy dokonał szacunkowego ustalenia podstaw opodatkowania w oderwaniu od realiów. Zarzuciła też, że organ nie wyjaśnił przyczyn powodujących niezachowanie kolejności numeracji faktur i rachunków sprzedaży i bezpodstawnie przyjął, iż pozostałe dowody nie zostały przez nią ujawnione.

Po rozpoznaniu tego odwołania Izba Skarbowa w B., decyzją z dnia 26 kwietnia 2000 r. uchyliła częściowo zaskarżoną decyzję i zmniejszyła należne zobowiązanie w podatku dochodowym za 1996 rok z kwoty 4.026,30 zł do kwoty 2.157,10 złotych, zaległość podatkową zmniejszyła z kwoty 3.946,30 zł do kwoty 2.077,10 zł a nadto odpowiednio zmniejszyła zaległość z tytułu niewpłaconych terminowo zaliczek i odsetek. Za bezpodstawny uznała Izba Skarbowa zarzut dotyczący dokonania ustaleń faktycznych na podstawie składanych przez podatniczkę oświadczeń w postępowaniu kontrolnym i podatkowym. Za dowód należy bowiem przyjąć wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Składając w dniu 1 kwietnia 1997 r. oświadczenie o marżach uzyskanych w 1996 r. podatniczka znała już stan faktyczny zaistniały w okresie, który minął. Odnośnie niezachowania kolejności faktur i rachunków Izba stwierdziła, że dokumenty te winy być wystawione w sposób określony w § 38 ust. 1 i 51 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 154, poz. 797 ze zmianami). Organ odwoławczy wskazał, iż podatniczka nie żądała porównania wykazanych przez nią marż z innymi placówkami handlowymi a Urząd Skarbowy dysponował wystarczającymi dowodami na ustalenie marż rzeczywiście uzyskanych. W tej sytuacji ustalenie podstaw opodatkowania w drodze szacunkowej było w pełni uzasadnione. Izba Skarbowa uznała jednak, iż niezasadne było przyjęcie marży w wysokości 30% do wyliczenia przychodu z baru, gdyż nie znajdowało to żadnego uzasadnienia w materiale sprawy. W związku z tym organ odwoławczy obniżył wysokość łącznego dochodu podatniczki i wysokość podatku, przyjmując wysokość przychodu z baru według jej zeznania.

Na powyższą decyzję G. M. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie. Zarzuciła naruszenie art. 2 Konstytucji RP oraz art. 23 § 1, 121 § 1, 122 § 2, 187 § 1, 188, 200 i 234 Ordynacji podatkowej. Skarżąca podniosła, iż organy nie miały podstaw do szacunkowego ustalenia jej przychodu gdyż prowadzona przez nią dokumentacja była tylko wadliwa a nie nierzetelna. Nadto ustalenie marży w sklepie na podstawie oświadczeń podatniczki i wybranych tylko dowodów sprzedaży dotyczących niewielkiej ilości towarów było niewłaściwe i dowolne. Podatniczka podniosła ponadto te same szczegółowe zarzuty, które znalazły się w jej odwołaniu od decyzji organu I instancji i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na tę skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Sąd podzielił stanowisko Izby Skarbowej, że organy skarbowe rozpoznając tę sprawę miały podstawy do uznania zarówno wadliwości jak i nierzetelności ksiąg podatkowych i szacunkowego ustalenia podstaw opodatkowania. Zgodnie z przepisem art. 23 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy określa podstawę opodatkowania w drodze oszacowania, gdy brak jest danych niezbędnych do jej określenia, a także gdy dane wynikające z ksiąg podatkowych nie pozwalają na określenie podstawy opodatkowania. Z przepisu tego wynika, że szacunek podstaw opodatkowania ma miejsce nie tylko wówczas gdy brak jest danych do jej określenia, lecz również wówczas, gdy dane te są niewiarygodne i sprzeczne z rzeczywistością. Nie chodzi bowiem o to, czy podatnik wskazał jakiekolwiek dane do ustalenia podstaw opodatkowania, lecz o to, by były to dane wiarygodne. Dokonując oceny materiału dowodowego zgodnie z przepisem art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej organ stwierdził, iż przedłożone przez podatniczkę księgi podatkowe są nierzetelne i zgodnie z art. 193 § 1 i § 4 tej ustawy nie stanowią wartościowego dowodu. Nierzetelność ksiąg polega bowiem na niezgodności dokonywanych w nich zapisów z rzeczywistością (art. 193 § 2 Ordynacji podatkowej). Trafność wniosku o nierzetelności ksiąg prowadzonych przez G. M. nie może budzić żadnych zastrzeżeń, skoro wynikająca z nich wysokość marż handlowych jest rażąco zaniżona w stosunku do marż wskazanych przez samą podatniczkę w pisemnym oświadczeniu złożonym 2 listopada 1999 r. oraz podanym do protokołu kontroli w dniu 1 kwietnia 1997 r.

Oświadczenia te, złożone dobrowolnie przez podatniczkę, są pełnowartościową podstawą do dokonywania ustaleń faktycznych. Ich prawdziwość została potwierdzona wyliczeniami marż uzyskiwanych na sprzedaży popularnych artykułów, które wskazują, iż marże uzyskiwano znacznie wyższe niż wykazane na podstawie ksiąg podatkowych. Organ miał więc podstawy do szacowania wysokości przychodu. Nie jest przy tym trafny zarzut, iż organ nie porównał obrotów i marż z innych sklepów działających na terenie K., skoro skarżąca nie składała takiego wniosku dowodowego a istniał wystarczający materiał dowodowy do rozpoznania sprawy.

Nie są również uzasadnione pozostałe zarzuty ze skargi. Skarżąca nie wykazała, że organy podatkowe pozbawiły ją możliwości składania wniosków dowodowych, w tym złożenia duplikatu faktury VAT nr [...] z dnia 26 marca 1996 r. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut, iż organy nie ustaliły przyczyny powodującej niezachowanie kolejności numeracji faktur i rachunków sprzedaży. W toku postępowania kontrolnego stwierdzono, że dowody te zostały wystawione w sposób niezgodny z wymogami wynikającymi z § 38 ust. 1 i § 51 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 grudnia 1995 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 154, poz. 794), w związku z czym nie mogą stanowić pełnowartościowego dowodu. Organ nie miał przy tym obowiązku wyjaśniania przyczyn, z powodu których podatnik naruszył przepisy o formie tych dokumentów zaś skarżąca nie wyjaśniła ich w sposób przekonywujący. Skarga bezpodstawnie zarzuca też naruszenie pozostałych wymienionych w niej przepisów proceduralnych oraz art. 2 Konstytucji RP, nie wykazując na czym polega ich obraza.

W tej sytuacji należało uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu a skarga - jako nieuzasadniona - podlega oddaleniu (art. 27 ust. 1 ustawy z 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym - Dz. U. Nr 74, poz. 368).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.