Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1724137

Postanowienie
Najwyższego Sądu Wojskowego
z dnia 8 grudnia 1961 r.
Rw 1273/61

UZASADNIENIE

Sentencja

Najwyższy Sąd Wojskowy w Warszawie, dnia 8 grudnia 1961 r., rozpoznał na posiedzeniu niejawnym skargę rewizyjną Prokuratora w sprawie Tadeusza Z. i Konrada K., skazanych wyrokiem Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni z dnia 23 października 1961 r. na podstawie art. 130 § 3 k.k.W.P.: Z. na 6 miesięcy więzienia a K. na 1 rok więzienia - przy czym Sąd oddalił powództwo cywilne o zasądzenie solidarnie od oskarżonych na rzecz Jednostki Wojskowej kwoty 140 216,70 zł z ustawowymi odsetkami tytułem odszkodowania za dopuszczenie do utraty kotwicy okrętowej wraz z łańcuchem oraz uszkodzenie urządzeń okrętu.

Najwyższy Sąd Wojskowy w oparciu o przepisy art. 431-2, 273, 275 lit. b, 276 § 1 lit. a k.w.p.k. postanowił w uwzględnieniu skargi rewizyjnej prokuratora uchylić zawarte w wyroku orzeczenie o oddaleniu powództwa cywilnego i powództwo to pozostawić bez rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Oskarżeni wyroku powyższego nie zaskarżyli, a skarga rewizyjna Prokuratora dotyczy wyłącznie orzeczenia w przedmiocie powództwa cywilnego. W szczególności Prokurator wywodzi, że orzeczenie oddalające powództwo cywilne zamyka Skarbowi Państwa drogę do dochodzenia od oskarżonych odszkodowania za szkodę, do której się przyczynili. Sąd orzekający przyjmując, że odpowiedzialność materialna za wyrządzoną szkodę winna obejmować poza oskarżonymi również dowódcę okrętu B i zastępcę dowódcy okrętu Ż., powinien był zasądzić od oskarżonych stosowną kwotę z uwzględnieniem stopnia przyczynienia się przez nich do powstania szkody, a co do pozostałej kwoty, pozostawić powództwo bez rozpoznania, lub też w całości pozostawić powództwo bez rozpoznania. Taki sposób rozpatrzenia powództwa (art. 67, 289 i 332 k.p.k.) zgodnie z ustaleniami Sądu nosiłby wyłącznie charakter rozstrzygnięcia procesowego i nie zamykałby drogi do dochodzenia przez Jednostkę Wojskową swego roszczenia w innym trybie. Natomiast oddalenie powództwa cywilnego przez Sąd Marynarki Wojennej w konkretnej sprawie nosi charakter rozstrzygnięcia merytorycznego i zamyka drogę do dochodzenia tego roszczenia w każdym innym trybie, czego nawet, jak wynika z treści wyroku, Sąd nie miał na względzie, a które to rozstrzygnięcie jest sprzeczne z ustalonymi okolicznościami sprawy. W konkluzji Prokurator wnosi o uchylenie wyroku w części dotyczącej powództwa cywilnego w oparciu o podstawę rewizyjną z art. 275 lit. c k.w.p.k.

Uzasadnienie prawne

Po wysłuchaniu prokuratora, popierającego skargę rewizyjną i wnoszącego o pozostawienie powództwa cywilnego bez rozpoznania oraz obrońców, kwestionujących zasadność skazania i wnoszących, co do osk. Z. o umorzenie postępowania karnego i oddalenie powództwa cywilnego, zaś co do osk. K. o pozostawienie skargi rewizyjnej Prokuratora bez rozpoznania, Najwyższy Sąd Wojskowy rozważył:

1. W pierwszym rzędzie wypada rozstrzygnąć, czy dopuszczalne byłoby w obecnym postępowaniu rewizyjnym rozpoznanie kwestii winy skazanych, skoro wyrok Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni zaskarżony został tylko przez prokuratora na niekorzyść i to wyłącznie w części orzekającej o powództwie cywilnym, zatem w pozostałych częściach stał się prawomocny. Należy uznać, że w przypadku, gdy żadna z uprawnionych stron, nie podważa w środku odwoławczym wyroku Sądu I instancji w częściach stanowiących istotę rozstrzygnięcia sądu karnego, a więc w kwestiach winy i kary, a sprawa dochodzi do instancji rewizyjnej wskutek skargi odnoszącej się wyłącznie do części wyroku orzekającej o powództwie cywilnym, sąd rewizyjny nie jest władny do orzekania w zakresie winy i kary. W tym ostatnim bowiem zakresie wyrok stał się w myśl art. 311 § 2 i 3 k.w.p.k. prawomocny, zatem zmiana lub uchylenie wyroku w tej części w zwykłym trybie instancji stanowiłyby naruszenie przepisów Działu X k.w.p.k. o nadzorze sądowym, w myśl których prawomocne orzeczenia sądu wojskowego kończące postępowanie mogą być poddawane rewizji jedynie na wniosek rewizyjny Prezesa Najwyższego Sądu Wojskowego lub Naczelnego Prokuratora Wojskowego. Postanowienia Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 16 października 1951 r. (Zb. Orz. 1960 r. poz. 153) i z dnia 25 marca 1952 r. (Zb. Orz. 1960 r. poz. 154), w których uznane zostało prawo instancji rewizyjnej wzruszania w zwykłym trybie rewizyjnym (art. 255 k.w.p.k.) na korzyść oskarżonych również i prawomocnych części zaskarżanego wyroku, dotyczą przypadków, kiedy zapadłe w danej sprawie orzeczenie o winie lub karze zostało choćby w części zaskarżone w drodze skargi rewizyjnej, podlegającej rozpoznaniu. Orzeczenia te, wydane na wiele lat przed wprowadzeniem do k.w.p.k. instytucji powództwa cywilnego (ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. o zmianie niektórych przepisów Kodeksu Wojskowego Postępowania Karnego Dz. U. z 1961 r. Nr 6, poz. 41) nie miały na uwadze sytuacji, kiedy wyrok w swej najistotniejszej części, to jest co do winy i kary, zaskarżony nie został, a skarga dotyczy wyłącznie roszczeń odszkodowawczych pokrzywdzonego.

Z tych motywów wywody obrońców na posiedzeniu Najwyższego Sądu Wojskowego, kwestionujące winę bądź stopień zawinienia oskarżonych, uznać należy za bezprzedmiotowe wobec prawomocności wyroku w tej części.

2. Obrona trafnie kwestionowała na posiedzeniu Najwyższego Sądu Wojskowego zasadność powołanej w skardze prokuratora podstawy rewizyjnej z art. 275 lit. c k.w.p.k., lecz z tego wyciągnęła błędny wniosek, jakoby prokurator w ogóle nie był legitymowany do zaskarżenia wyroku tylko w części dotyczącej powództwa cywilnego. Błąd prawny o ocenie podstawy rewizyjnej, w szczególności powołanie się w skardze na art. 275 lit. c k.w.p.k., zamiast, jak należało, na art. 275 lit. b k.w.p.k. nie odbiera sam przez się wniesionej skardze charakteru podlegającego rozpoznaniu środka odwoławczego, co wynika z treści art. 273 i 275 k.w.p.k. Powołane ostatnio przepisy procedury nie uzależniają instancji rewizyjnej od prawidłowości, formalnej czy merytorycznej, wysuniętych w środku odwoławczym zarzutów, lecz nakazują sądowi rewizyjnemu uchylenie lub zmianę orzeczenia w razie stwierdzenia uchybień, wymienionych w art. 275 k.w.p.k.

W konkretnej sprawie Sąd wyrokujący, jak to trafnie podnosi skarga rewizyjna, dopuścił się uchybienia przez to, że powództwo cywilne oddalił. Oddalenie powództwa jest orzeczeniem merytorycznym, definitywnie w sensie negatywnym załatwiającym kwestię zasadności zgłoszonych roszczeń odszkodowawczych. Tymczasem z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd oddalił powództwo nie dlatego, iż uznał skazanych za nie ponoszących w ogóle cywilnej odpowiedzialności w związku z przypisanymi im czynami, lecz dlatego, że dopatrzył się współodpowiedzialności innych jeszcze - nie objętych postępowaniem karnym - osób za wynikłą szkodę, przy czym określenie zindywidualizowanej odpowiedzialności każdej z wchodzących w grę osób uznał za niemożliwe do przeprowadzenia w procesie karnym. W takiej zaś sytuacji Sąd wyrokujący powinien był w myśl art. 422 k.w.p.k. i art. 332 k.p.k. pozostawić powództwo cywilne bez merytorycznego rozpoznania, co. nie zamykałoby drogi pokrzywdzonemu do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych w innym trybie, aniżeli tryb powództwa adhezyjnego. Oddalając powództwo, a zatem ferując merytoryczną decyzję, która w razie jej uprawomocnienia się miałaby powagę i skutki rzeczy osądzonej, Sąd dopuścił się naruszenia art. 332 k.p.k. w związku z art. 422 k.w.p.k., a więc uchybienia, przewidzianego jako podstawa rewizyjna w art. 275 lit. b k.w.p.k.

3. Pozostaje do rozważenia, czy wyżej określone uchybienie może być naprawione w instancji rewizyjnej przez zmianę wyroku na niekorzyść skazanych. Na powyższe pytanie wypada odpowiedzieć twierdząco. Korektura wyroku zgodnie z treścią art. 332 k.p.k., choć na niekorzyść skazanych, nie koliduje z zakazem reformationis in peius, skoro wyrok został zaskarżony przez prokuratora na niekorzyść. Korektura taka nie przekracza również uprawnień instancji rewizyjnej, która w części dotyczącej powództwa cywilnego stosuje przepisy k.p.k. Przepisy te nie wyłączają możności orzekania w instancji rewizyjnej na niekorzyść oskarżonego, jeżeli złożona została skarga rewizyjna na niekorzyść (por. zwłaszcza art. 388 § 4 k.p.k.).

Tak więc uznać należy, iż Najwyższy Sąd Wojskowy władny jest w uwzględnieniu skargi prokuratora na niekorzyść zmienić zaskarżony wyrok w części dotyczącej powództwa cywilnego w ten sposób, że w miejsce oddalenia tego powództwa orzec o pozostawieniu go bez rozpoznania z przyczyn określonych w art. 332 k.p.k.